Ocena brak

Rutski i Kuncewicz

Autor /Chrystiano Dodano /24.04.2013

Wrogość między prawosławnymi i unitami uzewnętrzniła się po 1620 roku, gdy Polska była osłabionawewnętrznie klęską pod Cecorą. Na Rusi działał patriarcha jerozolimski Teofanes, który w imieniu patriarchyze Stambułu wyświęcił i ustanowił prawosławnym metropolitą kijowskim igumena Hioba (Iwana)Boreckiego (zm. 1631) oraz pięciu podległych mu biskupów. Stało się to bez zgody królewskiej, mogławięc nowa hierarchia prawosławna działać jedynie potajemnie.

Buntujący się z racji. politycznychKozacy i popierająca ich Ruś Moskiewska uchodzili za obrońców prawosławia w Polsce. Widząc rozłamwywołany unią, katolicy łacińscy mało się nią interesowali, chętnie natomiast przyjmowali przechodzenieunitów i prawosławnych na obrządek łaciński, co oznaczało nie tylko latynizację, ale i polonizację. Prymas Wawrzyniec Gembicki i inni biskupi opowiadali się nawet za zniesieniem unii.

Metropolita unicki H. Pociej bronił unii w pismach i na sejmach, podobnie jego następca Welamin Rutski (1613-1637), który w czasie zagranicznych studiów przeszedł z kalwinizmu na katolicyzm, a będąc wRzymie, przyjął obrządek unicki na życzenie Klemensa VIII. Mianowany metropolitą unickim, rozwinąłdziałalność organizacyjną, reformatorską i naukową. Dążył on do pojednania z dyzunitami w ramachprojektowanego w Polsce patriarchatu ruskiego. Świątobliwy w swoim życiu (proces beatyfikacyjnywszczęty), przyjaźnił się i współpracował z Kuncewiczem, z którym przeprowadził już w 1607 roku reformężycia zakonnego (bazylianów) w Wilnie.

Jozafat Kuncewicz (1580-1623), pochodził z rodziny prawosławnej we Włodzimierzu Wołyńskim. Podczasnauki w Wilnie poznał jezuitów i wybitnych unitów, jak Rutski, wstąpił więc (1604) do bazylianów.Po Rutskim objął urząd przełożonego klasztoru wileńskiego. W 1617 roku został arcybiskupem w Połocku,gdzie nie było zbyt wielu unitów. Rozwinął owocną działalność wśród kleru i wiernych, tak że wedługświadectwa Rutskiego po trzech latach jego działalności pozostały w unickiej diecezji połockiej tylkoznikome ślady schizmy prawosławnej.

Po wyświęceniu i ustanowieniu przez Teofanesa prawosławnej hierarchii, biskupem Połocka został znanypisarz polemiczny, broniący prawosławia, Melecjusz Smotrycki. Wykorzystał on pobyt Kuncewicza nasejmie warszawskim (1621), by judzić przeciw niemu, posługując się także oskarżeniem o wynarodowianie Rusinów. Szczególnej wrogości doświadczył Kuncewicz w Witebsku, gdzie udał się na wizytację. Nawieść o zatrzymaniu w jego domu prawosławnego mnicha, który przyszedł z pogróżkami, tłum wtargnąłdo rezydencji, zabił (12.11.1623) arcybiskupa, a ciało wrzucił do Dźwiny.

Bezpośrednich sprawców napadu i śmierci Jozafata ukarał sąd królewski wyrokiem śmierci. Za moralnegosprawcę uważano jednak Smotryckiego, który uchodząc przed królewskim trybunałem, udał się doKonstantynopola, a potem do Jerozolimy. Gdy powrócił do Polski, przeszedł (1626) na unię i został archimandrytąunickiego monasteru w Dermaniu. Jego przeżycia i motywy konwersji są znane z pisma autobiograficznegoApologia peregrynacji do krajów wschodnich (1628).

Śmierć Jozafata Kuncewicza stała się przyczyną konwersji Smotryckiego i wielu innych prawosławnych.W Polsce rozpoczęto jego proces beatyfikacyjny wkrótce po śmierci, papież zaś ogłosił go męczennikiemi błogosławionym w 1642 roku (kanonizacja 1867).

Podobne prace

Do góry