Ocena brak

RUCH ROBOTNICZY (XIX / XX w.)

Autor /Krystyn Dodano /04.11.2011

Socjalizm i ruch robotniczy .

Przy omawianiu ruchu robotniczego należy rozgraniczyć ruch robotniczy od ruchu socjalistycznego .

ll poł. XlX w. to szczególnie burzliwy rozwój społeczeństwa przemysłowego na ziemiach polskich . Szczególne znaczenie mają tutaj ziemie Królestwa Polskiego , które z jednej strony były poddane brutalnej rusyfikacji , z drugiej strony następował szybki rozwój ośrodków przemysłowych : Warszawa , Łódź , Białystok , okręg śląsko - dąbrowski , staropolskie zagłębie przemysłowe .

Rozwój przemysłu w Polsce spowodowany był 2 czynnikami ;

1. Olbrzymi rynek zbytu na terenach cesarstwa ros. , szczególnie dla przemysłu włókienniczego .

2. Względnie tania siła robocza , ze względu na to , że bardzo dużo chłopów po reformie uwłaszczeniowej znalazło się bez możliwości posiadania lub zatrudnienia na wsi , i ludzie ci przybywali do miast w poszukiwaniu pracy .

Należy zwrócić uwagę na takie elementy jak ros. administracja , wielka burżuazja przeważnie obcego pochodzenia , grono wielkich kapitalistów wywodziło się spośród Żydów lub Niemców . Polska inteligencja wywodząca się częściowo ze zubożałej szlachty , która szukała kariery przez wykształcenie . Drobnomieszczaństwo jak i kręgi mieszczańskie były podzielone ze względów narodowościowych ( szczególnie dawała się odczuć rywalizacja żydowsko - polska ) . Proletariat przemysłowy z reguły rekrutował się z Polaków . Jedynie bardzo niewielka grupa robotników wysokowykwalifikowanych była pochodzenia niemieckiego ( gł. w Łodzi ) .

Wieś w tym czasie żyła własnymi problemami , w dalszym ciągu istniał zatarg między wsią a dworem .

W tym czasie o szlachcie można już mówić jako o ziemiaństwie .

Idee socjalistyczne przenikały do Polski niejako z 2 stron :

1. Przez robotników niemieckich zatrudnionych na terenie Królestwa Polskiego ( gł. w Łodzi ) .

2. Młodzież akademicka , która studiowała na uczelniach ros. , gdzie idee socjalistyczne cieszyły się dużą popularnością . Ci młodzi ludzie wracając z tych uczelni , zarażeni aktywnością ros. inteligencji tego czasu , usiłowali organizować robotników tworząc pośród nich koło rewol. - kształceniowe i kasy oporu .

Ruch socjalistyczny mógł się o tyle dobrze rozwijać w Królestwie Polskim , bo państwo carskie było państwem absolutnym , czyli nie istniała żadna możliwość artykulacji żądań robotników ; np. w Anglii istniały silne związki zawodowe ; w Niemczech , we Francji , Anglii zaczęły się rozwijać partie socjalistyczne , czy partie pracy , które w sposób legalny mogły przenieść żądania na płaszczyznę działań politycznych . Istniały prawie powszechne prawa wyborcze , w latach 60- tych w Anglii mógł głosować każdy dorosły ojciec rodziny .

Pod koniec XlX zaczęło rozwijać się w krajach Europy Zach. ustawodawstwo socjalne .

W Anglii strajki były legalną formą protestu .

Pierwszą partią robotniczą była partia Proletariat ( Międzynarodowa Socjalno - Rewolucyjna Partia Proletariatu. ) 1882- 1886 , na jej czele stał Ludwik Waryński . Program :

głosiła konieczność przejęcia ziemi i narzędzi pracy na rzecz społ.

głosiła konieczność walki z wyzyskiwaczami i caratem .

Partia ta była ściśle powiązana z ros. ruchem rewolucyjnym i negowała hasło niepodległości głosząc , że niepodległość państwa polskiego to wartość dla szlachty i burżuazji , natomiast odciąga uwagę robotników od konieczności przeprowadzenia rewolucji socjalnej .

Partia Proletariat podpisała nawet umowę o współdziałaniu z terrorystyczną organizacją ros. NARODNAJA WOLA .

Po rozbiciu tej organizacji , podczas procesu zapadło 5 wyroków śmierci ( wykonane ) , zaś Ludwik Waryński został skazany na 16 lat więzienia w twierdzy w Schisensburgu , skąd żywy nie wyszedł .

Partia prowadziła działalność oświatową , propagandową , a także wspomagała strajki robot. - w Żyrardowie , warsztatach kolei warszawsko - wiedeńskiej .

DZIAŁALNOŚĆ l PROLETARIATU KONTYNUOWAŁA PARTIA ll PROL. ( Marcin Kasprzak , Leon Kulczycki )

W 1889 powstał Związek Robotników Polskich , założyciel to Julian Marchlewski .

Jednocześnie robotnicy jako grupa społeczna nabierali samoświadomości : pierwsza manifestacja 1- majowa odbyła się w Warszawie w 1890 , a w 1892 - pierwszy strajk powszechny w Łodzi ( bunt robotników łódzkich ) . Z tym , że te formy aktywności rozwijały się żywiołowo niezależnie od działalności partii polit.

Ruch socjalistyczny był ruchem , którego animizatorem była głównie inteligencja często szlach. bądź burżuazyjnego pochodzenia . Natomiast sam program socjalistów miał rozwiązywać kwestie robotnicze po przejęciu władzy przez socjalistów i utworzeniu ustroju sprawiedliwego .

W 1892 w Paryżu odbył się zjazd polskich socjalistów , w którym udział wzięli St. Mendelson , Bol. Limanowski , Witold Jodko - Narkiewicz , St. Wojciechowski , Feliks Perl , St. Grabowski .

Bardzo szybko polska partia socjalistyczna zbudowała swe struktury w terenie i w 1893 do tej partii wstąpił Józef Piłsudski , który wkrótce stał się współredaktorem organu tej partii pt. Robotnik .

Natomiast na terenie Galicji , gdzie istniały legalne możliwości udziału w życiu publicznym powstała ( 1892 ) POLSKA PARTIA SOCJALDEMOKRATYCZNA GALICJI I ŚLĄSKA CIESZYŃSKIEGO . Jej czołowy działacz - Ignacy Daszyński .

Program mieli jak PPS-i , z tym , że ten nurt polskiego socjalizmu łączył konieczność walki o poprawę bytu klasy robotniczej z ideą niepodległości Polski . Przyszła wolna Polska miała być opiekuńcza i sprawiedliwa .

W 1893 powstał inny nurt socjalizmu - tzw. INTERNACJONALIZM , który skupił się w partii SOCJALDEMOKRACJA KRÓLESTWA POLSKIEGO , od 1900 i Litwy : SDKPiL . Na czele Julian Marchlewski , Feliks Dzerżyński , Róża Luksemburg . Partia ta była przeciwna walce o niepodległość czy odzyskanie niepodległości . Jej działacze udowadniali nawet , że gospodarka byłych ziem polskich jest ściśle powiązana z gospodarką państw zaborczych , natomiast celem rewolucji proletariackiej jest w ogóle zniesienie państw i powszechne wyzwolenie klasy robotniczej w skali co najmniej kontynentu europejskiego .

Róża Luksemburg była działaczką żydowskiego pochodzenia . Działała przez pewien czas w SDKPiL , który traktowała jako część ros. ruchu rewol. , później przeszła do socjaldemokracji niem. i została zamordowana jako jeden z przywódców komunistycznej partii niemieckiej .

Dzierżyński jak i Marchlewski utożsamiali się z ros, ruchem rewol. Po rewolucji październikowej odgrywali ważną rolę w strukturach państwa radzieckiego , a Dzierżyński został nawet twórcą rosyjskiej tajnej policji tzw. Czeki .

Ruch socjalis. dobrze rozwinął się w zaborze rosyjskim , trochę gorzej w zaborze austriackim ( Galicja ) , a zupełnie źle w zaborze pruskim .

NACJONALIZM I RUCH NARODOWY

Nacjonalizm , zwany też ruchem narodowym , w przeciwieństwie do socjalizmu apelował nie o solidarność w ramach klasy społecznej , lecz o solidarność w ramach narodu ( nacji ) , ale nacjonalizm nie jedno ma imię .

W ll poł. XlX bardzo popularne było hasło walki ras , co było przeniesieniem teorii Darwina na stosunki społeczne . Mówiono więc o rasie germańskiej czyli nordyckiej , o rasie anglosaskiej , o rasie romańskiej , no i o rasie słowiańskiej . Uważano też , że w stosunkach międzyludzkich , podobnie jak w świecie zwierząt , tylko najsilniejsze rasy mogą przetrwać , a słabe giną i takie są naturalne prawa biologiczne . Każdy naród natomiast to wspólnota języka , kultury , tradycji i religii . Narody w swoim postępowaniu winny się kierować tzw. egoizmem narodowym . Idee solidarności narodowej , walki o przetrwanie , ochrona kultury , tradycji , języka polskiego , warsztatu pracy , znalazła dostęp również do polskich elit społecznych . Pierwszą organizacją , która oparła się na programie typu nacjonalistycznego była Liga Polska założona w Szwajcarii przez Zygmunta Miłkowskiego .LP negowała pozytywizm , propagowała program obrony czynnej i nawiązywała do tradycji powstańczej .

Pod zaborami praca organiczna polegała na prowadzeniu działalności pozarządowej , działalność taka polegała na upowszechnieniu oświaty , kultury , wiedzy o dobrym gospodarowaniu , zakładaniu kółek , zrzeszeń w oparciu o siłę społeczną nie rządową , ale z wykorzystaniem istniejących możliwości prawnych .

W 1893 miejsce Ligi Polskiej zajęła Liga Narodowa . Jej przywódcy : Roman Dmowski , Zygmunt Balicki , Jan Ludwik Popławski . Była to organizacja nielegalna , działająca w kraju . Jej organem stał się wydawany we Lwowie " Przegląd Wielkopolski " .

Natomiast w 1897 Liga Narodowa postanowiła stworzyć stronnictwo narodowo - demokratyczne w celu podjęcia działań na skalę masową . Ten nurt nazywa się popularnie ENDECJĄ . Program :

1. Podstawą jest naród niezależny od grup zaborczych , naród należy rozumieć jako wspólnotę etniczną .

2. Największym zagrożeniem są ideologie klasowe , czyli socjalizm oraz Żydowska mniejszość narodowa jako czynnik obcy rozkładowy w społeczeństwie polskim , zaś największym zagrożeniem jest żywioł germański . Rosja natomiast to Słowianie , z którymi wcześniej czy później będzie się można porozumieć w obliczu wspólnych zagrożeń , czyli germańskiego , żydowskiego , rewol. Co więcej Rosja ze względu na prymitywizm kulturowy nie stanowi specjalnego zagrożenia dla polskiej tożsamości narodowej .

1. NALEŻY UNARODOWIĆ WSZYSTKIE WARSTWY SPOŁECZNE OD WŁOŚCIANINA , POPRZEZ MIESZCZUCHA, AŻ DO SZLACHCICA

2. KRZEWIĆ SOLIDARNOŚĆ NARODU POPRZEZ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ODDZIAŁYWAŃ , a więc towarzystwo oświaty narodowej , polskie spółki , spółdzielnie , polskie towarzystwa gimnastyczne , stowarzyszenia kulturalne . Wszędzie tam gdzie można było prowadzić jakieś legalne formy działalności , należało wykorzystać dla dobra Polski , a jednocześnie popierać się nawzajem .

Największe wpływy miała w zaborze pruskim . Klientela to były klasy posiadające , drobnomieszczaństwo , część inteligencji , niektóre środowiska chłopskie . Natomiast wśród robotników wpływy Endecji nie były zbyt duże .

RUCH LUDOWY

Chłopi przez długi czas nie mieli własnej świadomości politycznej , ich myślenie sprowadzało się do granic parafii i wsi . Pierwszymi działaczami , którzy usiłowali wciągnąć chłopa w życie publiczne był ksiądz ............

W 1875 ów ksiądz zakupił 2 pisma "Wieniec" i " Pszczółka "

a także organizował masowe pielgrzymki do Częstochowy . W ten sposób upowszechniał wśród chłopów kategorie myślenia politycznego ( dobro wspólnoty ) . Ksiądz ten wszedł bardzo szybko w konflikt z władzą pańs. ( 2 razy siedział w więzieniu ) . Władze duchowne też źle widziały jego działalność i obłożyły go ekskomuniką .

Pod koniec XlX podobną działalność podjęli w Galicji Bolesław i Maria Wysłouchowie . Z tym , że kładli oni większy nacisk na świadomość narodową chłopa . Według nich chłopi mieli być tą warstwą , która przywróci Polsce niepodległość . Nawoływali by chłopi wybierali chłopskich posłów do sejmu krajowego i parlamentu .

Pierwsze partie chłopskie powstały w Rzeszowie w 1895 - STRONNICTWO LUDOWE z Jakubem Bojką , Bolesławem Wysłouchym , Janem Stapińskim .

Na początku XX SL przyjął nazwę PSL , a później w 1913 doszło do rozłamu na PSL - Lewica i PSL - Piast ( W. Witos na czele ) .

Natomiast ruch ludowy w kongresówce rozwinął się dopiero po 1905 r.

Podobne prace

Do góry