Ocena brak

RUCH PAŃSTW NIEZAANGAŻOWANYCH - GENEZA I ISTOTA RUCHU

Autor /adas Dodano /28.03.2011

Na przełomie lat 40-tych i 50-tych nasiliła się konfrontacja polityczna i strategiczna na obszarach Azji. Zimna wojna nabrała w Europie charakteru wojny pozycyjnej, a scenę międzyblokowej konfrontacji stał się kontynent azjatycki. Sprzyjała temu walka narodowowyzwoleńcza.Państwa zachodnie starały się powstrzymać środkami politycznymi i militarnymi narastające tendencje dekolonizacyjne i rewolucyjne oraz utrzymać lub przywrócić utracone wpływy w państwach, które uzyskały niepodległość. Obawiając się ekspansji komunistycznej i wynikających stąd zagrożeń, przystąpiono do montowania sojuszy wojskowych.

W 1954 r. podpisano Pakt Południowo-Wschodniej Azji (SEATO). Sygnatariuszami paktu były: Australia, Filipiny, Francja, Nowa Zelandia, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania. W następnym roku zawarto Pakt Bagdadzki (późniejsza Organizacja Paktu Centralnego-CENTO) z udziałem turcji, Pakistanu, Iranu, Iraku (do 1959 r.) oraz Wielkiej Brytanii.W tym samym czasie na scenie międzynarodowej pojawiły się nowe niepodległe państwa. Dążenia narodów do uzyskania niepodległości, walki zbrojne i wojny oraz zimnowojenna rywalizacja potęgująca się w Azji wywarły znaczący wpływ na kształtowanie się polityki zagranicznej nowo wyzwolonych państw tego kontynentu. Stanęły one wobec dylematu wyboru możliwości funkcjonowania w stosunkach międzynarodowych. Według Juliana Sutora mogły wybrać jedną z 3 dróg:

- Przyjąć prozachodnią orientację i przyłączyć się do militarnych organizacji państw zachodnich, wyrzekając się walki antykolonialnej i antyimperialistycznej.

- Zbliżyć się do państw socjalistycznych, co pociągnęłoby za sobą konieczność dokonania głębokich przeobrażeń w stosunkach społecznych oraz w sferze politycznej i gospodarczej

- niesprzymierzanie się ani z krajami kapitalistycznymi, ani z socjalistycznymi i poszukiwanie możliwości rozwijania własnej, w miarę niezależnej polityki w stosunkach międzynarod. Ten wybór pozwalał nielicznej jeszcze grupie niepodległych państw Azji i Afryki, na działalność antykolonialną i rozwijanie solidarności azjatycko-afrykańskiej z zaakcentowaniem samodzielności na arenie międzynarodowej.

Wybór trzeciego wariantu oznaczał przyjęcie nowej formuły działania w stosunkach międzynarodowych, wychodzącej poza ramy tradycyjnej neutralności, ale zarazem nie izolacji i bierności. O wyborze tej nowej formuły aktywności w życiu międzynarodowym przesądzała cała gama różnego rodzaju czynników, do których w pierwszym rzędzie należą zmiany w stosunkach międzynarodowych, aspiracje przywódców państw postkolonialnych, interesy polityczne i ekonomiczne oraz tradycje religijne i kulturalne. Potępiano politykę kolonizatorów, sięgano do kanonów moralności i sprawiedliwości, odrzucając wyzysk i przemoc. Stąd wypływała werbalizowana wielokrotnie potrzeba wprowadzenia zasad moralnych do stosunków międzynarodowych. Wszystkie te czynniki stanowią podłoże polityki niezaangażowania.

Pierwiastki idei niezaangażowania odnaleźć można w polityce zagranicznej niektórych państw azjatyckich prowadzonej już w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej. Za pierwszy krok inicjujący tworzenie przyszłego ruchu państw niezaangażowanych można uznać konferencję 25 państw azjatyckich, która odbyła się w New Dehli 12 III 1947 r. Jej uczestnicy potwierdzili brak zaufania do polityki wielkich mocarstw, podkreślając zarazem dążenie do utrzymania własnej niezależności i wolę współpracy ze wszystkimi państwami. Ten sam kierunek zaznaczył się na drugiej konferencji, która odbyła się w New Dehli 20 I 1949 r. z udziałem 19 państw Azji i Afryki. Tym razem zadeklarowano chęć prowadzenia polityki niezależnej od bloków wojskowych oraz współpracy ze wszystkimi państwami, niezależnie od ich systemów społeczno-politycznych i respektowania zasad Karty NZ. W ten sposób zapoczątkowany został ruch afroazjatycki. Czołową rolę w grupie państw afroazjatyckich odgrywały Indie.W 1954 r. podpisano Indyjsko-Chiński traktat w sprawie Tybetu, zawierający zasady pokojowego współistnienia nazwane Pancza Szila (5 zasad). Zostały one później rozpowszechnione, stając się częścią składową wielu umów międzynarodowych oraz deklaracji i oświadczeń. Przyczyniły się również do ukształtowania fundamentalnych zasad polityki niezaangażowania. Pancza Szila to:

- wzajemne poszanowanie integralności

- wzajemna nieagresja

- nieingerencja w sprawy wewnętrzne drugiego państwa

- równość i wzajemne korzyści

- pokojowe współistnienie.

W kwietniu 1955 r. odbyła się konferencja ruchu afroazjatyckiego w Bandungu, której wprawdzie nie można potraktować jako spotkania państw niezaangażowanych, niemniej jednak jej przebieg i uchwalone dokumenty przyczyniły się w poważnym stopniu do ukształtowania postawy niezaangażowania. Uchwalona deklaracja w sprawie powszechnego pokoju i współpracy zawierała 10 zasad:

- poszanowania podstawowych praw człowieka oraz celów i zasad karty NZ

- poszanowania suwerenności i integralności terytorialnej wszystkich narodów

- uznania równości wszystkich ras i równości wszystkich narodów-wielkich i małych

- wstrzymania się od interwencji i ingerowania w sprawy wewnętrzne innego kraju

- poszanowania prawa każdego kraju do obrony indywidualnej i zbiorowej zgodnie z Kartą NZ

- wstrzymania się od wykorzystywania układów o obronie zbiorowej w imię egoistycznych interesów któregoś z wielkich mocarstw oraz wstrzymania się każdego kraju od wywierania nacisku na inne kraje

- regulowania wszystkich międzynarodowych sporów środkami pokojowymi

- rozwijanie wspólnych interesów i współpracy

- poszanowania sprawiedliwości i zobowiązań międzynarodowych

Kolejnym krokiem w kształtowaniu się ruchu państw niezaangażowanych było spotkanie premiera Indii Nehru, prezydenta Egiptu Gamal Abd el-Nasera i jugosławiańskiego prezydenta Josipa Broz-Tito. Przyjęto tam deklarację aprobującą politykę niewiązania się z blokami wojskowymi i poszukiwania własnej drogi w stosunkach międzynarodowych. Państwa zachodnie z niepokojem śledziły rozwój niezaangażowania i przygotowywanie się państw afroazjatyckich do samodzielnej roli na scenie międzynarodowej. W następnych latach idea niezaangażowania dojrzewała i rozwijała się w łonie ruchu afroazjatyckiego, czego wyrazem były kolejne konferencje.

W czerwcu 1961 r. zorganizowano konferencję 17 państw Azji, Afryki, Jugosławii, Kuby, Algierii, której zadaniem miało być ustalenie charakteru przyszłej konferencji państw niezaangażowanych oraz kryteriów przynależności do ruchu tych państw. Spotkanie przygotowawcze konferencji ruchu państw niezaangażowanych w Kairze ustaliło następujące wymogi przynależności do tego ruchu:

- prowadzenie niezależnej polityki zagranicznej opartej na zasadach pokojowego współistnienia

- konsekwentne popieranie ruchów narodowowyzwoleńczych

- nieuczestniczenie w żadnym pakcie militarnym z udziałem wielkich mocarstw

- nieutrzymywanie na swoim terytorium obcych baz wojskowych zainstalowanych za zgodą państwa.

Ruch państw niezaangażowanych nie jest ugrupowaniem ani blokiem czy też organizacją międzynarodową działającą na podstawie umowy międzynarodowej. Nie wypracował także ściśle instytucjonalnych form działania. Jest to grupa państw luźno powiązanych ze sobą poprzez akceptację wspólnie przyjętych zasad postępowania. Dokumenty ruchu w świetle prawa traktatowego nie są umowami międzynarodowymi i nie tworzą zobowiązujących norm prawnych. Są tylko deklaracją intencji i mają charakter polityczny.

Podobne prace

Do góry