Ocena brak

Rozwój społeczny w świetle teorii socjologicznych

Autor /Ferdynand Dodano /03.01.2012

Rozwój społeczny – wieloetapowy, historyczny proces przemian społecznych, przebiegający w określonym kierunku, powodujący wzrost stopnia zorganizowania danego społeczeństwa

(grupy, zbiorowości, itp.) nacechowany określonymi prawidłowościami rozwojowymi.

W XIX wieku powstały 3 wielkie, klasyczne koncepcje zmian społecznych i historycznych:

  1. teoria ewolucjonistyczna

  2. teoria cykli społecznych

  3. Marksowski materializm historyczny

AD 1)

EWOLUCJONIZMkierunek stworzony przez socjologów w XIX wieku

Ogromnie znaczenie, aż do dziś, odgrywa dominujące znaczenie w myśleniu potocznym.

Współczesne,(pokrewne) kierunki to: neoewolucjonizm, teoria modernizacji, teoria społeczeństwa postindustrialnego, socjobiologia, a także w pewnym zakresie Marksowski materializm historyczny

Ewolucjonizm wywodzi się z intelektualnej atmosfery oświecenia(poszukiwanie ładu, sensu, porządku) -> we wszystkich dziedzinach rzeczywistości, to odzwierciedlać miały prawa nauki.

To kierunek teoretyczny, ma odnaleźć ład, sens, porządek w całych dziejach ludzkości, od powstania organizmów rozumnych po współczesną cywilizację przemysłową i uchwycić to w jednej regule, formule monologicznej (prawie ewolucji)

Ojcowie: August Comte (1798-1857)

Herbert Spencer (1820-1903)

Jednak socjologiczna definicja tego słowa zupełnie różni się od ewolucjonizmu w biologii(Karol Darwin 1809-1822)

  • społeczeństwo – to organizm, ulega wzrostowi -> stopniowe, powolne ujawnianie zawartych w nim tendencji rozwojowych. Proces wzrostu możemy podzielić na etapy, ma swój pkt wyjścia i pkt docelowy, Wzrost oznacza też postęp -> doskonalenie funkcjonowania, integrację wewnętrzną, lepsze przystosowanie org. Społecznego do otoczenia.

Progresywizm jest niemal nieodłączny od ewolucjonizmu

W połowie XIX wieku ewolucjoniści wprowadzają do socjologii pojęcie rozwoju społecznego.

Wzrost organizmu społecznego jest przypadkiem rozwoju, jest to proces endogenny, kierowany i postępowy. Stanowi aktualizację potencjalnych tendencji, prowadzi przez określone etapy do coraz doskonalszego stanu społeczeństwa, Kryterium kierunkowym jest różnicowanie się struktur i funkcji oraz związana z tym rosnąca zdolność adaptacyjna.

U podstaw takiej wizji rozwoju leży kilka ważnych przesłanek:

Determinizm – każdy stan społeczeństwa jest etapem szerszego procesu, w pełni zdeterminowanym genetycznie przez wcześniejszy przebieg procesu, wynikający w sposób konieczny z tego, co było wcześniej.

Fatalizm – rozwój społeczny toczy się w sposób konieczny, nieuchronny i nieodwracalny, ludzie nie mogą go powstrzymać ani ukierunkować. Członkowie społeczeństwa mogą jedynie starać się go zrozumieć, ewentualnie przystosować się do niego.

Finalizm – r.s zmierza w pewnym kierunku, do określonego stanu docelowego, końcowego.

Progresywizm – każdy kolejny, późniejszy stan społeczeństwa jest relatywnie lepszy od poprzedniego. Stan końcowy, docelowy przyniesie pełną realizację dobra i szczęścia.

Uniformizm - rozwojowi podlega całe społeczeństwo, nie jego wybrana część, społeczność (plemię czy państwo) Rozwój ogarnia całe społeczeństwa globalne. Jego prawidłowości są wspólne dla wszystkich ludzi, uniwersalne.

Jednoliniowość – rozwój biegnie zawsze tym samy torem, przechodzi te same stadia. Różne kraje na drodze swojego rozwoju muszą pokonywać tę samą drogę, tę samą sekwencję faz. Lecz mogą znajdować się na innym etapie tej samej drogi.

AD 2)

TEORIA CYKLI DZIEJOWYCH W HISTORIOZOFII

Poprzednie koncepcje dotyczące rozwoju społecznego uznawały kierunkowy i progresywny bieg historii (zdarzenia niepowtarzalne, nieodwracalne, przybliżające pożądamy stan społeczeństwa)

Inaczej to tłumaczyły teorie cykliczne:

  • historia toczy się w powtarzalnym rytmie

  • żadne zdarzenie nie jest całkowicie unikalne

  • w pewnym momencie bieg dziejów powraca do pkt-u wyjścia

  • teraźniejszość – to tylko przejściowy etap tego procesu.

  • Historia – to powtarzające się cykle

Rosyjski filozof Mikołaj Donilewski (1822 – 1885) „Rosja i Europa” odrzuca 3 założenia ewolucjonizmu: a) że rozwój obejmuje ludzkość jako całość

b) ze rozwój ma charakter kierunkowy i postępowy

c) że miarą postępu jest społeczeństwo zachodniej Europy

  • przedmiotem rozwoju nie jest ludzkość lecz poszczególne cywilizacje (mniejsze, jednolite)

  • każda cywilizacja przechodzi prawidłowy cykl życiowy

  1. pojawienie się cywilizacji jako syntezy poszczególnych elementów kulturowych

  2. uzyskanie przez nią rzeczywistej odrębności kulturalnej, politycznej.

  3. Rozkwit cywilizacji, realizacja możliwości twórczych

  4. Wyczerpanie potencjału twórczego, apatia, stagnacja

  5. Rozpad i upadek cywilizacji

Cykle cywilizacje przechodzą nierównomiernie dlatego powstają dysproporcje rozwojowe

AD 3

MARKSIZMczerpie z ewolucjonizmu.

Teoretyczne rozważania Marksa wynikały z potrzeby odnalezienia sposobu zmiany współczesnego mu społeczeństwa nazywanego przez niego kapitalistycznym albo burżuazyjnym.

Krzywdy, cierpienia, całe zło jakie niesie ze sobą kapitalizm nie są niczym przypadkowym i przejściowym tylko należą do jego niezbywalnych cech. Należy więc starać się o całkowitą zmianę istniejących stosunków

Charakter Marksistowskiej socjologii jest określany mianem MATERIALIZMU HISTORYCZNEGO

Teoria Marksa:

  • sjentystyczna i makrospołeczna perspektywa

  • holizm

  • społeczństwo: obiektywnie istniejąca całość, której wszystkie części są ze sobą powiązane a zainteresowanie zmianą tego społeczeństwa prowadziło do koncentrowania uwagi na procesie historycznym

Procesem tym rządzą prawa i reguły, przebiega on w sposób konieczny

Marksowska teoria zmiany stała się –teorią rozwoju społecznego

Zadaniem naczelnym wykrycie jego praw

Marks sformułował to prawo na podstawie analizy współczesnego mu kapitalizmu

Dynamika -> ogólne prawo rozwoju społecznego

Kapitalizm -> jedna z przejściowych form historycznych

To doprowadziło Marksa do sformułowania teorii formacji społecznych

Dla Marksa istotne było wykazanie na podstawie praw rozwoju społecznego, że koniec kapitalizmu jest koniecznością historyczną, Kres kapitalizmu miał zapoczątkować prawdziwą historię ludzkości. Dotychczasowe dzieje to tylko prehistoria.

Specyfika Marksistowskiej teorii polega na tym, że

  • to orientacja przyszłościowa

  • uznanie sprzeczności i konfliktów za siłę napędową rozwoju

Teoria formacji i rozwoju społecznego Marksa była w późniejszych czasach różnie interpretowana i stanowi przedmiot sporów w środowiskach marksistowskich.

Podobne prace

Do góry