Ocena brak

Rozwój kręgowców jako przejaw aromorfotyzmu zmian organizmów żywych - Ssaki

Autor /Polikarp Dodano /12.10.2011

W przeciwieństwie do ptaków, które rozwinęły się z wysoko uorganizowanych gadów, wskutek czego zachowały większość wspólnych z nimi cech, ssaki rozwinęły się z gadów prymitywnych, jako zupełnie odrębna gałąź ewolucyjna. Nie przeszkodziło im to jednak wznieść się bardzo wysoko ponad poziom macierzystego pnia z którego wyrosły. Podkreślić tu trzeba, że chociaż ssaki wykazują pewne wspólne cechy z ptakami, jak stałocieplność i związany z tym całkowity podział komory serca na część prawą - wtłaczającą do płuc krew odtlenioną, i lewą - tłoczącą do reszty ciała krew utlenioną, to postęp ten osiągnęły one niezależnie od siebie. Dowodzi tego między innymi fakt, że ptaki zachowały prawy, a ssaki lewy łuk aorty.

Z faktu tego wypływa również wniosek, że pierwotne gady rozdzieliły się na dwa niezależne i równolegle rozwijające się szczepy gadów już w tym okresie ewolucji, kiedy komora ich serca zupełnie nie była jeszcze podzielona, a krew wypływała z niej wspólnym pniem tętniczym do dwóch równorzędnych łuków aorty, jak to jest u płazów. Tylko w takim przypadku bowiem mogło dojść do zachowania przez ptaki prawego, a przez ssaki lewego łuku aorty.

Za bardzo wczesnym oddzieleniem się szczepu gadów prowadzących do ssaków przemawia również sposób połączenia czaszki z kręgosłupem: u gadokształtnych występuje zawsze jeden kłykieć potyliczny, a u ssaków dwa, co niewątpliwie zachowały one jeszcze po płazach. Poszczególne cechy ssaków kształtowały się stopniowo, już od początku ewolucji tego szczepu. Najpierwotniejszych jego przedstawicieli z okresu permskiego, należących do rzędu Pelycosauria charakteryzowała tendencja do wysmuklania ciała i unoszenia go na nogach ponad podłożem, zwężania i wysklepiania czaszki pod wpływem silnego rozwoju kresomózgowia oraz różnicowania zębów. Z nich to wzięło początek kilka linii rozwojowych z których każda odznaczała się mniej lub bardziej zaawansowanym zespołem cech ssaków i z tej racji otrzymały one nazwę gadów ssakokształtnych. Wiele z tych linii wymarło bezpotomnie, inne zmieniały się dalej w kierunku ssaków. W ich obrębie na szczególną uwagę zasługuje grupa cynodontów, której przedstawiciele wykazują mozaikową kombinację cech gadów i ssaków, co upoważnia do traktowania ich jako form pośrednich między tymi gromadami. Istnieją też podstawy do przypuszczeń, że reprezentowały one poziom organizacji dzisiejszych stekowców (dziobaka i kolczatek), które jak wiadomo są jajorodne, pokryte sierścią, o temperaturze ciała wahającej się w granicach od 20 do 29 °C.

Bezpośredni, jurajscy potomkowie cynodontów reprezentowali jeszcze wyższy szczebel organizacji. Były to Panthoteria, z których z jednej strony wzięły swój początek współczesne torbacze, z drugiej łożyskowce. Pierwsze zatrzymały się w swoim rozwoju, bo kierunek ich specjalizacji okazał się chybiony, wobec równolegle rozwijaędemch się łożyskowców, wyraźnie przewyższających je pod każdym wzgl, kt. Nic więc dziwnego, że torbacze zostały wnet wyparte przez ssaki łożyskowe, a nieliczne ich gatunki zachowały się do dziś, jako żywe skamieniałości, jedynie w Australii i Ameryce Południowej. Natomiast łożyskowce już od początku trzeciorzędu szybko się różnicowały tworząc 29 rzędów, z czego 12 wymarło, a 17 ma swych przedstawicieli w dzisiejszej faunie. Reprezentują one jednocześnie najwyższy poziom organizacji w całym świecie zwierząt, przejawiający się między innymi najwyższym poziomem inteligencji oraz największą niezależnością od czynników zewnętrznego środowiska. Wymownym wyrazem tej niezależności jest stała i doskonale regulowana ciepłota ciała, żywotność i wykarmianie młodych mlekiem.

Pokrycie ciała ssaków stanowi skóra porośnięta sierścią, utworzoną przez włosy - swoiste twory, częściowo homologiczne w stosunku do piór ptaków i łusek gadów. Obfituje ona w gruczoły: potowe, łojowe, zapachowe i mleczne. Charakterystyczną cechą ssaków jest uzębienie - zęby osadzone są w zębodołach (zagłębieniach kości szczęk). Pojawia się przepona - fałd oddzielający jamę brzuszną od piersiowej. Poprzez rytmiczne skurcze wspomaga ruchy oddechowe klatki piersiowej.

Prawie wszystkie ssaki są żyworodne (w odróżnieniu od ptaków i gadów, które składają okryte skorupą jaja). Rozwijający się zarodek połączony jest z organizmem matki za pośrednictwem łożyska, poprzez które odbywa się wymiana gazowa i odżywianie płodu.

Kończyny, w odróżnieniu od kończyn gadów, nie są rozstawione na boki, lecz podciągnięte pod tułów. Takie ustawienie kończyn znacznie usprawnia ruchy zwierzęcia, wymaga jednak odpowiednio silnych mięśni i rozwiniętego zmysłu równowagi. Charakterystyczną cechą umięśnienia ssaków jest silny rozwój mięsni podskórnych powodujących ruchy skóry.

Podobne prace

Do góry