Ocena brak

Rozwój kręgowców jako przejaw aromorfotyzmu zmian organizmów żywych - Gady

Autor /Polikarp Dodano /12.10.2011

Formą przejściową łączącą płazy z gadami była sejmuria (Seymouria). Gady stanowią gromadę kręgowców charakteryzującą się lepszym niż płazy przystosowaniem do życia lądowego. Polegało to przede wszystkim na zdobywaniu przez nie zdolności rozrodu na lądzie. Najprawdopodobniej bezpośrednią przyczyną tego było większe bezpieczeństwo składanych tu jaj przed amatorami tak łatwej i pożywnej zdobyczy. Być może najpierw były one składane w nadbrzeżnych błotach, aż do całkowitego uniezależnienia ich rozwoju od środowiska wodnego.

To zrywanie ze środowiskiem wodnym polegało na uzyskaniu zdolności wewnętrznego zapłodnienia i wykształceniu mocnych, odpornych na wysychanie osłon jajowych (rozwój zarodka odbywa się w jaju osłoniętym twardą skorupką), czemu towarzyszyło wytworzenie się błon płodowych - owodni, omoczni i kosmówki - zapewniających zarodkowi płynne środowisko w ich wnętrzu.

Konieczne było też, kosztem ograniczenia ilości jaj, wzbogacenie ich w substancje żółtkowe, które umożliwiły wciągnięcie w obręb życia zarodkowego dawnych stadiów larwalnych, a w konsekwencji znaczne skrócenie czasu trwania cyklu przemian rozwojowych, od zapłodnienia komórki jajowej do powstania młodego osobnika przystosowanego do samodzielnego życia na lądzie.

Uniezależnienie rozrodu od środowiska wodnego pozwoliło pierwotnym gadom zdobywać coraz większy zasięg geograficzny. Procesorowi temu towarzyszyło coraz lepsze przystosowanie się do życia w suchym i bardziej urozmaiconym środowisku lądowym. Skórne gruczoły śluzowe zanikają, skóra już nie jest tak delikatna i wilgotna jak u płazów, natomiast pojawia się zrogowaciały naskórek tworzący łuski lub płytki, chroniące ciało przed wyschnięciem i różnymi obrażeniami.

Taka budowa skóry zabezpiecza organizm przed utratą wody, ale równocześnie uniemożliwia skórną wymianę gazową. Ta strata jest kompensowana przez doskonalenie płuc i serca. Płuca uzyskują większą powierzchnię wymiany gazów, dzięki pojawieniu się w nich licznych przegród, a także pojawia się nowa mechanika ruchów oddechowych. Serce gadów składa się z dwóch przedsionków i komory przedzielonej niepełną przegrodą na dwie części: prawą - żylną i lewą - tętniczą. Dzięki tej przegrodzie krew żylna (odtleniona) miesza się w komorze z krwią tętniczą (natlenioną) w znacznie mniejszym stopniu niż u płazów. Ma to duże znaczenie w intensywności wymiany gazów w płucach.

Lepiej rozwinięty jest także mózg, gdzie szczególnie dobrze wykształcone jest kresomózgowie, złożone z dwóch półkul pokrytych szarą substancją (korą mózgową). Rdzeń przedłużony (zamózgowie) jest charakterystycznie wygięty (w kształcie S), przez co zwiększa się jego powierzchnia. Narządy zmysłów - wzroku, słuchu i węchu - są sprawniejsze niż u płazów.

Oczy gadów mają trzy powieki: górną, dolną i tzw. błonę migawkową. Akomodacja dokonuje się nie tylko dzięki zmianom położenia soczewki, ale także przez zmiany jej kształtu - co znacznie usprawnia nastawianie oka na różne odległości.

Czaszka łączy się z kręgosłupem za pomocą tylko jednego kłykcia potylicznego, co w połączeniu ze specjalną budową pierwszych kręgów szyjnych zapewnia znaczną ruchliwość głowy. Pierwszy kręg, tzw. dźwigacz, ma kształt pierścienia, obracającego się swobodnie wokół wsuniętego weń wyrostka następnego kręgu, zwanego obrotnikiem. Powstają żebra z jednej strony połączone ze sobą kręgami piersiowo-lędźwiowymi, a z drugiej mostkiem. Szkielet kończyn zbudowany jest podobnie jak u płazów, z tą różnicą, że przedramię składa się z dwóch równoległych kości: łokciowej i promieniowej, a podudzie z kości goleniowej i strzałkowej. U płazów kości te są zrośnięte.

Układ mięśniowy gadów jest bardziej zróżnicowany niż u płazów. Charakterystyczne są mięśnie międzyżebrowe, wywołujące ruchy oddechowe klatki piersiowej.

Układ wydalniczy tworzy para nerek ostatecznych (zanerczy). Brak w nich lejków otwierających się do jamy ciała. Zbędne produkty przemiany materii przekazywane są z krwi do nerek wyłącznie za pośrednictwem splotów naczyń włosowatych w kłębuszkach. Z nerek mocz spływa moczowodami do pęcherza moczowego, a stamtąd do kloaki.

Podobne prace

Do góry