Ocena brak

Różnorodność tematyczna liryki greckiej

Autor /emilcia Dodano /07.03.2011

Obok wspaniałego rozwoju dramatu i poezji narracyjnej, tj. eposów Homera, rozwinęła się w starożytnej Grecji cudowna poezja liryczna. Grecy nie zaliczali liryki do literatury, a do muzyki, gdyż wykonywana była z muzyką. Używali wymiennie terminów melika (od słowa melospieśń, śpiew) i liryka (od słowa lyrainstrument strunowy).

Niestety, niewiele utworów zachowało się do naszych czasów, ale i te ocalałe zawierają ogromne bogactwo tematów i świadczą o szerokich zainteresowaniach poetów starogreckich.

Za jednego z najstarszych liryków greckich uchodzi żyjący w VII w. p.n.e. Tyrtajos (Tyrteusz). W utworze Rzecz to piękna... poeta wzywa do walki w obronie wolności zagrożonej ojczyzny, nawołuje do wytrwania na polu walki i do gotowości oddania życia za swój kraj. Od imienia poety poezja patriotyczna została nazwana tyrtejską, zaś postawa pełna gotowości oddania życia dla dobra ojczyzny postawą tyrtejską (tyrteizm). Tyrteusz napisał pięć ksiąg elegii patriotycznych, z czego zachowało się 150 wersów. Ale iluż miał naśladowców! W okresach zagrożenia wolności sięgano po lirę tyrtejską, tony tyrtejskie pobrzmiewają w naszej poezji romantycznej, a postawę tyrtejską opiewają poeci z czasów ostatniej wojny. Bo człowiek zawsze tak samo pragnie wolności i gotów jej bronić do ostatniej kropli krwi.

Starożytni Grecy bardzo wysoko cenili talent Safony (przełom VII i VI w. p.n.e.). O Homerze mówili „poeta”, a Safonie „poetka”. W całości zachowało się tylko kilka jej utworów, w tym wiersz Pogarda dla nie znającej poezji... . Utwór zawiera przekonanie o nieśmiertelności sztuki, o wiecznej, nieprzemijającej wartości

poezji. Poeta zapewnia sobie pamięć przyszłych pokoleń, bo wzrusza serca, zaś ten, który nie obcuje z poezją, to cień zapomniany przez wszystkich”. Wiersz Pożegnanie to pochwała uroków życia.

Pożegnanie z przyjaciółką jest pretekstem do wspominania pięknych, wspólnie spędzonych chwil:

„Nie było bez nas wesela

i święta, nie było źródła,

z którego byśmy nie czerpały wody”.

Podnieście w górę dach to pieśń weselna wychwalająca oblubieńca, porównująca go do Aresa, boga wojny.

Wiersz Zazdrość wyraża uczucia kobiety zdradzonej przez ukochanego mężczyznę. Porównuje go do boga, wyraża swój niekończący się zachwyt. Obserwując spotkanie ukochanego z rywalką, czuje rozgoryczenie, zwątpienie.

Safona bardzo pięknie mówi o miłości, z ogromną delikatnością wyraża subtelne stany uczuciowe. Od jej imienia nazwano strofą saficką zwrotkę czterowersową o trzech wersach jedenastozgłoskowych i jednym pięciozgłoskowym.

Zupełnie inaczej o miłości pisał Anakreont (VI w. p.n.e.), piewca wina i miłości, poeta dworki. Pisał o miłości z dystansu, żartobliwie – ten typ wiersza nazwano anakreontykiem.

Słodki bój to wezwanie do służącego, by przyniósł wino, wodę, pachnące wieńce z kwiatów, by podmiot liryczny mógł wygrać bój „na pięści” z Erosem.

Igraszki to także erotyk – gra w piłkę z dziewczyną „w barwnych sandałach” to wstępne igraszki miłosne.

Wiersz Piosenka składa się z sześciu wersów. Podmiot liryczny wyznaje, że na śniadanie zjadł kawałek placka, wypił dzban wina i teraz może lekko trącać struny liry i śpiewać piosenkę ukochanej „ślicznotce”.

Anakreontyki cechują: żart, rubaszność, prostota, miejscami trywialność. Nie ma w nich mowy o kwiatach, skrytych spojrzeniach, pocałunkach.

I ten nurt poezji ma swoją kontynuację. Przecież nie zawsze jesteśmy poważni, lubimy żarty i żartobliwe, a nawet obsceniczne, wierszyki.

Pisywali je od czasu do czasu nawet bardzo poważni poeci.

Simonides jest także autorem licznych epigramatów, w tym słynnego na cześć bohaterów poległych pod Termopilami:

„Przechodniu, powiedz Sparcie: tu leżym, jej syny,

Prawom jej do ostatniej posłuszni godziny”.

W wierszu Los poeta wyraża przekonanie o niepewności ludzkiego bytu. Szczęście bywa chwilą, los może odmienić się w każdym momencie. Podmiot liryczny to mędrzec o dużym doświadczeniu życiowym, który przestrzega człowieka przed snuciem dalekosiężnych planów. Szczególnie ładne jest porównanie czasu, losu do szybko przelatującej muchy (oddanie w ten sposób krótkości życia i jego nietrwałości).

Refleksja egzystencjalna wypełnia całe tomy poezji europejskiej. Jest przecież bardzo ludzka, przeżywa te nastroje każdy. Poczucie zmienności losu, jego niepewności i nietrwałości jest jednym z podstawowym doświadczeń ludzkich.

Poezja grecka ukształtowała liczne miary wierszowe, wiele gatunków, ale przede wszystkim przekazała wiele wzruszeń, uczuć i doświadczeń ludzkiej egzystencji.

Czytając te wiersze sprzed 2700-2500 lat, czujemy więź duchową z ludźmi z dawnych wieków. Świat wokół nas się zmienia, ale jak niewiele zmieniają się ludzie. Myślimy, czujemy podobnie, przeżywamy podobne uniesienia i lęki. Mitologiczne legendy, poezja, tragedia grecka bardziej zbliżają nas do starożytnych Greków niż kartki podręcznika historii, bo pozwalają zrozumieć ludzi.

 

 

Do góry