Ocena brak

Różnorodne sposoby ukazywania świata szlacheckiego. Omówienie tego problem na przykładzie literatury od średniowiecza do oświecenia

Autor /dezerter Dodano /15.04.2011

ŚREDNIOWIECZE:

(Roland)

•bogobojny 

• odważny 

• zawsze dotrzymywać słowa 

• dbać o honor i sławę 

• patriota 

uwielbienie Boga i poświęcenie dla obrony wiary 

wzorzec dydaktyczny 

• zyskiwał władzę, stawał się godnym szacunku 

• propagował postawę wygodną kościołowi 

RENESANS:

"Pieśń o spustoszeniu Podola"

Jest to V pieśń. Ma ona charakter patriotyczny. Po ucieczce Henryka Walezego Podole łupią Tatarzy. Nazywa ich zbójcami. Jednocześnie zachęca Polaków do walki. Boleje nad porwaniami. Jest oburzony zachowaniem się Polaków. Poddali się oni niemal bez walki. Zwyciężyli ich innowiercy, koczownicy, nie godni Polaków.

Wstydzi się za nich, że doprowadzili do takiej hańby. Jest oburzony obojętnością szlachty, brakiem zainteresowania, apatii, bezwolnością Polaków wobec psów tureckich. Proponuje im walkę, by płacili na wojsko, na broń, by walczyli. Uważa, że należy opodatkować szlachtę i zorganizować stałą doborową armię. Kochanowski chce by walczył cały naród. Żąda patriotyzmu. O jego oburzeniu świadczy ironiczne zakończenie iż Polak jest głupi przed i po szkodzie. Mimo szkody nie starają się oni naprawić błędu. Nie uczą się na nich. Nie dbają o ojczyznę, a o prywatę. Nie wyciągają z tragedii wniosków. Nie umieją ustrzec się przed podobną sytuacją w przyszłości.

"Odprawa posłów greckich"

Symbolem szlachty jest na przykład Aleksander. Samolubny egoista, uciekający w swych niecnych czynach do szantażu i przekupstwa. Ludzie żyjący w zbytku, przepychu. Zepsuta i zdegenerowana młodzież to przyszłość narodu. Młodzi ludzie mają albo mądrość albo bogactwo. Te dwie sprawy nie łączą się nigdy. Akcja tej tragedii rozgrywa się w starożytnej Troi lecz problem jest aktualny w czasach Kochanowskiego. Dylemat bohaterów dramatu: czy oddać Helenę posłom i uchronić ojczyznę od wojny czy pozostawić ją w Troi według życzenia królewicza, a ojczyznę narazić na wojnę. Staje się to uniwersalnym problemem przedstawiania interesów prywatnych ponad sprawy kraju. Antenor (patriota, Iketaon (poseł przekupny).

Troja to alegoria Polski, świadczy o tym podobny w Troi Kochanowskiego ustrój jak w szesnastowiecznej Rzeczypospolitej , podobieństwo Rady Królewskiej do Sejmu i analogia w obradach tych ciał. Pouczenie polskich rządzących. Władcy otrzymali władzę od Boga , a to pociąga za sobą odpowiedzialność. Mają dbać o swoich poddanych. Poddani zaś muszą umacniać państwo umysłem, szlachetnością i mądrością. Trwałość i potęga państwa zależy od poszanowania prawa i przez rządzących jak i poddanych.

"Żywot człowieka poczciwego"

Rejowy "człowiek poczciwy", to szlachcic, ziemianin, gospodarz, mąż i ojciec, to człowiek układający swe życie w zgodzie z prawami natury dyktowanymi przez rozum i sumienie. Wiedzie spokojny żywot na swoich włościach.  Rejowa humanistyczna wizja osoby ludzkiej żyjącej w zgodzie z naturą, jej uniwersalnymi prawami, przyrodą, jej biologicznym cyklem będzie wielokrotnie w polskiej literaturze powracała. 

BAROK:

"Pamiętniki"

Paska Przynoszące pochwałę szlachty. Jan Chryzostom Pasek był typowym przedstawicielem swojej epoki - wyuczony w kolegium jezuickim, wojował u boku Czarnieckeigo w kilku wojnach, później pędził żywot szlachcica na wsi pod Krakowem. Jego "Pamiętniki" są jednymi z wielu i to co je wyróżnia to jędrny styl, zwarty, oparty na języku potocznym, pełen zwrotów obrazowych, przysłów, anegdot i "makaronizmów". Jest to skarbnica wiedzy o codziennym życiu ówczesnego Sarmaty o zwyczajach, upodobaniach, charakterystycznych cechach, typie religijności i kultury, nierzadko splecionych z samowolą, ciemnotą, pieniactwem i awanturnictwem.

Sam autor był przykładem typowego sarmaty: dobry żołnierz, wierny królowi, nieprzejednany dla wrogów ojczyzny patriota, świetny kompan, rubaszny i tragiczny, nabożny, ale jednocześnie zdolny do największych łajdactw, zawadiaka, awanturnik nie przepuszczający żadnej okazji do bijatyk, pojedynków i kłótni. Ten bohaterski żołnierz to równocześnie leniwy warchoł i pieniacz, lubiący ponad wszystko swoje przywileje i obyczaje, które są dla niego święte. Nie przeszkadza mu to być chciwym i pazernym. "Pamiętniki" Paska pomagają nam dzisiaj poznać i zrozumieć sarmacką Polskę VII wieku, jej smak i koloryt. 

Wacław Potocki:

"Polska nierządem stoi"

W  utworze  tym  autor  krytykuje polskie prawa, które jest niesprawiedliwe i chaotyczne.   Poeta  twierdzi,  że  Polska  przeżywa  swój  najgorszy  kryzys polityczny  i  gospodarczy  w  swej historii. "Wracam znowu, skądem, żeby tak srogim  z  Polską  nie  ginął  nierządem".  Chociaż  są  wciąż  nowe  prawa i konstytucje  jednak  nie  poprawiają  one  sytuacji.  "Co rok to nowe prawa i konstytucje".   Poeta  jest  również  przeciw  uciskowi  biednej  szlachty  i chłopstwa. "Szlachta tylko uboga i biedni ziemianie".  Treść utworu jest dość obszerna, zawierająca inwersję "Nierządem Polska stoi" 

"Pospolite ruszenie"

  W  utworze  przedstawiony  jest  satyryczny obraz polskiego obozu wojskowego. Podczas  ataku Kozaków, rotmistrz wydał doboszowi rozkaz obudzenia szlachty. Jednak  to  nie  chce  wstać,  bowiem  twierdzi,  że  nie będzie się równać z chłopstwem.  "Że  braciej  szlachty rozkazuje z chłopami na straży". Szlachta twierdzi  również,  że  wiele  nocy nie spała i jest bardzo zmęczona. Oskarża rotmistrza  o  złamanie  szlacheckiej  wolności,  wedle  której nie podlegali rozkazom  wojskowym.  Grożą  rotmistrzowi,  że będzie odpowiadał na sejmiku w Proszwicach. 

"Kto mocniejszy, ten lepszy"

  Potocki  w utworze tym poruszył tematy związane z tolerancyjnością religijną. Uważa  on, że każdy ma prawo do wyznawania jakich chce religii. Autor potępia wszelkie   represje  stosowane  przeciwko  innowiercom,  a  przede  wszystkim arianom.  "Temu  nieborakowi  nie  chciał  Bóg dać, to mu wioskę wziąć, tego wygnać  na  tułactwo  z  domu?"  Twierdzi on również, że wielu katolików jest niepraktykujących,  co uważa za większe przewinienie niż być arianem. "Każdy wierzy  w  Kościół,  chyba  że  nie  czyni.  To  nie  taki gorzej niźli arian przewini". 

"Zbytki polskie"

  Autor  w  tym  wierszu  wylicza  myśli  szlachty,  która  marzy  o bogactwach, wygodzie, klejnotach, strojach, zabawach, rozrywkach. Dbają oni tylko o swoje interesy,  nie  troszcząc  się o losy ojczyzny, która potrzebuje pieniędzy na obronę  i  wojsko. "Choć się co rok w granicach swych ojczyzna zwęża, choć ma bory umierają żołnierze niepłatna". 

OŚWIECENIE:

"Powrót posła":

Julian Ursyn Niemcewicz przeciwstawia sobie w utworze dwa stronnictwa polityczne. Pierwszy obóz, postępowy i patriotyczny to Podkomorzy i Podkomorzyna Dobrójscy, ich syn - Walery oraz wychowywana przez nich Teresa - córka starosty Gadulskiego. Drugi obóz - wsteczników i egoistów - to właśnie starosta gadulski, jego żona Starościna i fircyk Szarmancki. Starosta Gadulski skupia negatywne cechy sarmaty, to on krzyczy o "liberum veto" jako o "wolność źrenicy". Walery natomiast jest typowym patriotą. Wraca z sejmu do domu i przekonuje o słuszności reform i patriotyzmu. Gadulskiego nie daje się jednak przekonać. Dociera do niego jedynie bodziec finansowy. Pieniądz rozwiązuje sprawę, Walery rezygnuje z posagu Teresy, a wspólne gospodarowanie rozpoczynają od uwłaszczenia chłopów.

Transakcja wojny chocinskiej:

-> Za treść tego utworu autor przyjął wojnę ze szczególnym uwzględnieniem jednej bitwy pod Chocimiem.

-> Potocki powraca do konkretnych wydarzeń. Jest to upoetyzowana kronika tej wojny. Została napisana na podstawie jednego z pamiętników jednego z dowódców. Jest to poemat rycerski. Charakterystycznym elementem takiego eposu jest inwokacja.  

-> W niej autor zwraca się do Boga. Są tam porównania homeryckie. Jest tam zawarta prośba o błogosławieństwo dla dzieła, które właśnie tworzy autor.

-> Autor charakteryzuje przodków broniących ojczyzny i przez to wskazuje jak powinni zachowywać się współcześni. Polacy biorący udział w tej bitwie stali w obronie wolności szlacheckich, wiary, własnego domu, dobytku, własnej czci, w obronie ojczyzny i jej wolności.  

-> W dalszej części tego utworu jest ocena wrogów. Autor mówi, że nie są oni dobrzy w walce. Uważa ich za ludzi złych.  

-> Służy to pokazaniu waleczności Polaków. Polska miała być podmurzem chrześcijaństwa i nie dopuścić heretyckiej zarazy, żeby rozpowszechniła się wśród ludzi. Utwór ten miał pokazywać duszę rycerską Polaków.

 -> Według Potockiego o doskonałości żołnierzy świadczyło ich męstwo i religijność. 

-> Charakteryzując przodków zwraca uwagę na ich waleczność, dumę i dbałość o honor. Zasługi są obserwowane przez Boga i wynagradzane przez niego. Bóg pomaga zwyciężać. Pociechą dla żołnierzy jest to, że walczą w jego imię.

-> W utworze jest alegoria, gdzie biały orzeł płacze nad mogiłą ojczyzny wspominając wspaniałą przeszłość.

Podobne prace

Do góry