Ocena brak

ROSYJSKO-POLSKIE ZWIĄZKI LITERACKIE

Autor /monia25 Dodano /22.03.2012

ROSYJSKO-POLSKIE ZWIĄZKI LITERACKIE. Wzajemne kontakty zaczęły się w odległym średniowieczu, kiedy to kultura starorus. łączyła trzy, wyodrębniające się w wyniku złożonego kilkuwiekowego procesu, narody wschodniosłow.: ros., ukr. i białoruski. Pierwszym pisanym dokumentem w historii stosunków pol.-rus. jest Powieść minionych lat (redakcja I ok. 1113, druga 1116, tzw. Kodeks Ławrentijewski 1377), ważne źródło do badań kontaktów Rusi z Polską i jej kulturą (pierwszy pol. przekład nie opubl. L. Kiszki w XVII w., wyd. niepełne J. Katkowskiego 1860, pełne tłum. A. Bielowskiego i I. Wahylewicza 1864, wyd. nauk. F. Sielickiego 1968). „Annały Rusinów" były jednym ze źródeł Roczników J. Długosza; posługiwali się nimi również późniejsi dziejopisowie pol., jak M. Bielski, M. Kromer, M. Stryjkowski, M. Kulczyński, a także A. Naruszewicz. Motywy pol. znajdują się też w Pateryku kijowsko-pieczerskim z XIII w.; dotyczą zwł. stosunków pol.-rus. z czasów Bolesława Chrobrego. Kultura starorus. państwa kijowskiego promieniowała na Polskę. Znaczna rola w jej szerzeniu przypadła księżniczkom rus., wychodzącym za mąż za Piastów i zjeżdżającym na ziemie pol. z liczną świtą; podobną rolę odegrały Polki wydawane za rus. możnowład-ców. W okresie niewoli tatarskiej i powstawania państwa moskiewskiego pol.-rus. stosunki kult. i piśmiennicze uległy znacznemu osłabieniu. Ożywiły się w XV-XVI w., Polska stała się wówczas pomostem łączącym Ruś Mosk. z Europą. Wzajemne związki zacieśniły się zwł. po unii lubelskiej (1569) i utworzeniu wielonarodowej Rzplitej. Z Polski przenikały na Ruś niektóre elementy kultury renesansowej, szerzyła się znajomość języka pol., który szybko stał się tam najbardziej powszechnym, najczęściej używanym językiem obcym, poza łaciną. Przełożono Rozmowę Mistrza Polikarpa ze Śmiercią, szczególne znaczenie miał przekł. Kroniki Bielskiego (1564, 1584), który wywarł wpływ na całą historiografię rus. tych czasów. Wpływy rus. zaznaczyły się z kolei w pol. języku lit., widoczne nie tylko w twórczości pisarzy pochodzących z ziem rus., jak M. Sęp Szarzyński, Sz. Szymonowie i bracia Zimorowice-, język rus. znali także Ł. Górnicki i Sz. Budny, uczyli się go jezuici, którzy drukowali nawet katechizmy w tym języku.

W pocz. XVII w. coraz częściej pojawiała się w piśmiennictwie rus. tematyka pol., najczęściej związana z wojną pol.-mosk. (1609-18) i dotarciem S. Żółkiewskiego do Moskwy (1610). W 2 poł. XVII w. nastąpiła w dziejach kult. i piśmienniczych Rusi Mosk. „era polska", przede wszystkim wskutek przyłączenia do Rusi części ziem ukr. i białorus. i napływu ludzi wykształconych na kulturze polskiej. Ich udziałem było przyswojenie górnym warstwom tamtejszej ludności języka pol., sylabicznego systemu wersyfikacyjnego, opartych na wzorach pol. podręczników poetyki i retoryki, utworów m. in. J. Kochanowskiego, S. Twardowskiego, M.K. Sarbiewskiego, W. Kochowskiego. Wybitni przedstawiciele piśmiennictwa starorus. wywodzący się z ziem pol.-litew., posługiwali się w swoich pismach zarówno ruszczyzną, jak też łaciną i językiem polskim. Po polsku pisali m.in. —» S. Połocki, —» L. Baranowicz, —» S. Jaworski, K. Sakowicz. Pojawiały się przekłady z literatury pol., poczynając od psalmów Kochanowskiego, poprzez prace hist. M. Stryjkowskiego. A. Gwagnina, B. Paprockiego, aż po popularne romanse (Poncjan), facecje, przykłady kaznodziejskie (Wielkie zwierciadło 1677).

Wpływ pol. kultury, m. in. literatury, zaznaczył się w Rosji również w XVIII w. Nienaganną polszczyzną posługiwał się w swoich wierszach najwybitniejszy przedstawiciel piśmiennictwa ros. czasów Piotra I, T. Prokopowicz. W dalszym ciągu tłumaczono dzieła literatury pol., wyzyskiwano wzory pol. przy układaniu nowych poetyk, interesowano się językiem pol., który znali twórcy klasycyst. literatury ros.: A. Kantemir, W. Triediakowski, wiele przekładów - od Sowiźrzała (6 wyd. w XVIII w.), po utwory I. Krasickiego, W. Bogusławskiego, F. Bohomolca (1784 wystawiono w Moskwie Małżeństwo z kalendarza, przekł. 1779). W Polsce 2 poł. XVIII w. tłumaczono m. in. komedie Katarzyny II, utwory scen. M. Chieraskowa i W. Kapnista, tragedie A. Sumarokowa, miały też miejsce bezpośrednie kontakty pisarzy pol. i ros. (A. Naruszewicz i poeta J. Nieledinski-Mielecki). S. Trembecki dokonał bodaj pierwszego nowoczesnego przekładu poet. utworu ros. na język pol. (wiersz Nieledinskiego-Mieleckiego).

W 1 ćwierci XIX w. nastąpiła nowa faza w lit. stosunkach pol.-ros., związana z czynnikami natury politycznej. Upadek państwowości pol. spowodował w Rosji konieczność określenia stosunku do narodu pol. i jego spraw, w tym także kultury, literatury i nauki. W literaturze ros. pojawiła się przysłowiowa ..sprawa pol.", która zaprzątała nieprzerwanie uwagę pisarzy aż do rewolucji październikowej. Od pocz. XIX w. opinia ros. była bardzo zróżnicowana: dominowała teza o konieczności likwidacji samodzielności polit. Polski, całkowitego zniszczenia i zatarcia śladów jej niezależności, jednak znaczna część oświeconego społeczeństwa ros. opowiedziała się za pol. autonomią kult. i zbliżeniem na tym polu. Żywe i życzliwe zainteresowanie sprawami pol. wykazywali wówczas ros. uczeni: N. Rumiancew, A. Szyszków, P. Kóppen. Ważną rolę w zbliżeniu Rosji do pol. kultury odegrali ros. oficerowie, którzy po wojnach napoleońskich znaleźli się na ziemiach pol., m. in. P. Wiaziemski (znał L. Osińskiego, F. Morawskiego, J.U. Niemcewicza, M. Szymanowską, przełożył na ros. bajki Krasickiego), oraz K. Rylejew, tłumacz fragmentów Sofiówki Trembeckiego i wierszy Mickiewicza, naśladowca Śpiewów historycznych Niemcewicza. Wysoko cenił literaturę pol. dekabrysta A. Biestużew-Marlinski, znali ją również A. Gribojedow (dużo czytał po polsku, kilkakrotnie był w Warszawie) i W. Kucheloecker. Niepoślednią rolę w informowaniu społeczeństwa ros. o literaturze pol. odegrał, niezależnie od swych reakcyjnych pociądów. T. Bułharyn.

Na pierwsze 30-lecie XIX w. przypada zainteresowanie pol. oświeconych kulturą i literaturą rosyjską. W środowisku wil. propagatorami tej literatury byli ros. wykładowcy uniw. - I. Czerniawski i L Łobojko; T. Zan i A.E. Odyniec przełożyli dwie ballady W. Żukowskiego (obie były trawestacjami Lenory G-A. Burgera). Już przed powstaniem dekabrystów zainteresował się bliżej literaturą ros. M. Grabowski, później autor celnych artykułów o A. Puszkinie i N. Gogolu; w działalności jego widać ślady wpływów M. Pogodina, S. Szewyriowa, I. Kiriejewskiego. W początku XIX w. kiełkowały w warsz. TPN zalążki pol. rasycystyki nauk. (prace J. Potockiego, I.B. Rakowieckiego, S.B. Lindego). Rzecznikiem i praktykiem na polu nauk. współpracy pol.-ros. był Z. Dołęga Chodakowski. W zaborze austr., we Lwowie, współpracę tę propagowało gł. —» Towarzystwo Zwolenników Słowiańszczyzny (L. Nabielak, A. Biełowski, L. Siemieński). Interesowano się świeżo wyd. Słowem o wyprawie Igora (pierwsze wzmianki o poemacie podał C- Godebski 1806, K. Brodziński pisał o nim w rozprawie O elegii 1822, przekład Bielowskiego ukazał się 1833), a także Historią państwa rosyjskiego N. Karamzina (przekł. pol. G. Buczyńskiego t. 1-12 1824-30). Docierały do Polski echa twórczości dekabrystów. Mickiewicz w czasie pobytu w Rosji nawiązał kontakty z przedstawicielami kultury ros. w Moskwie i Petersburgu. Byli wśród nich pisarze dekabryści, Żukowski, K. Pawłowa, Szewyriow, autorzy związani z redakcją czasopisma „Moskowskij tielegraf ", a nade wszystko Puszkin, którego Mickiewicz poznał za pośrednictwem S. Sobolewskiego i Wiaziemskiego w październiku 1826. Pod koniec 1827 Mickiewicz zamierzał wydawać czasopismo „Iris", poświęcone specjalnie sprawom pol.-ros. wymiany literackiej. Jednocześnie pisma ros. przyniosły w tym czasie wiele informacji o literaturze pol., często inspirowanych przez Mickiewicza. W końcu l. dwudziestych w Polsce nastąpiło znaczne ożywienie zainteresowań literaturą ros., przede wszystkim na gruncie słowianofilskim. Pęd do wzajemnego zbliżenia pol.-ros. na polu kultury i literatury komplikowały władze carskie, czyniące wszystko, by Polaków upokorzyć i zniszczyć ich nar. indywidualność. Wybuch powstania listopadowego stanowił w tym procesie ważną cezurę.

Powstanie wywołało w intelektualnej Rosji ferment i rozłam, których ewidentnym przykładem są nie tylko wiersze Puszkina Oszczercom Rosji i Rocznica Borodina, wyd. wspólnie z utworami okolicznościowymi Żukowskiego pod bolesnym dla Polaków tyt. Na zdobycie Warszawy, ale także wyrazy sympatii dla walczących - docierające w odpisach z Syberii pisma M. Łunina, wiersz dekabrysty, poety A. Odojewskiego Na wieść o powstaniu polskim czy późniejszy wiersz J. Rostopczyny Nasilnyj brak. Pol.-ros. stosunki polit., kult. i lit. określa w formie poet. Mickiewiczowski Ustęp z Dziadów cz. III wraz z wierszem Do przyjaciół Moskali, a ze strony Rosji - Puszkina Jeździec miedziany i wiersz Był tu wśród nas. Artykuł Mickiewicza Puszkin i ruch literacki w Rosji (ogł. 1837 w „Le globe") jest akordem pojednania zamykającym skomplikowane i dram. dzieje przyjaźni obu poetów. W Rosji mimo wszystko śledzono rozwój życia lit. w Polsce, tłumaczono utwory Mickiewicza - tylko 1832 (a był to rok tragiczny w dziejach stosunków pol.-ros., z uwagi na represje po powstaniu listopadowym) ukazało się w różnych pismach 13 przekładów; 1834 cenzura zabroniła wymieniania nazwiska pol. poety, drukowano jednak dalej jego utwory bezimiennie. Szacunkiem darzył przywiązanych do swej ojczyzny Polaków M. Lermontow. Interesował się literaturą pol. również W. Bieliński. Dużym autorytetem cieszyła się pol. nauka tych czasów. W stosunku opinii ros. do literatury pol. można wyróżnić postawy typowe. Pogrobowcy dekabrystów stanęli po stronie pol. i przyczynili się do popularyzacji pol. kultury. Środowiska umiarkowane doceniały wkład Polski do literatury światowej. Nie brakowało też ludzi, którzy nawiązywali żywe kontakty z pol. literaturą, by umocnić władzę carską w podbitym kraju. Słowianofile propagowali literaturę pol. jako wartość ogólno-słowiańską. Jednostki najbardziej reakcyjne, biurokratyczne, zaczęły zwalczać wpływy pol. w obawie przed zatruwaniem ros. umysłów duchem negacji i zwątpienia w rację bytu systemu absolutystyczno-pańszczyźnianego. Pewną rolę w propagowaniu literatury pol. odgrywali Polacy deportowani za działalność patriot. w głąb Rosji lub zsyłani na Sybir. Wśród nich było wielu pisarzy, m. in. A. Januszkiewicz, T. Łada-Zabłocki i skupiona wokół niego —» kaukaska grupa poetów, nast. B. Zaleski i E. Żeligowski. Zesłańcy kontaktowali się z rewol. pisarzami Rosji (m. in. z Odojewskim i —» M. Michajłowem), bywali też bohaterami utworów lit. (Z. Sierakowski w powieści N. Czernyszewskiego Prolog). Osobną sprawą była Syberia jako temat pojawiająca się w twórczości pisarzy pol., m. in. J. Słowackiego (Anhelli), A. Szymańskiego (Srul z Lubartowa), W. Sieroszewskiego (Na kresach lasów, Ucieczka).

Stosunek pol. opinii do literatury ros. był po powstaniu listopadowym złożony. Najbliższymi jej okazali się pisarze i publicyści związani z —» koterią petersburską. W Warszawie na rzecz zbliżenia obu literatur działał filolog —» P. Dubrowski, założyciel pisma pol.-ros. —» ,,Jutrzenka-Diennica". Jedynym pol. pismem stołecznym zabierającym od czasu do czasu głos na temat literatury ros. była „Biblioteka Warsz." (tum. in. 1841 pierwsza informacja o twórczości Lermontowa, pióra Dubrowskiego). Zasadnicze dyskusje wokół literatury ros. toczyły się na emigracji, gdzie zagadnienia lit. splatano z całokształtem ros. problemu. Demokracja pol. z J. Lelewelem na czele nie rozstawała się z myślą o znalezieniu sojuszników również w szeregach pisarzy rosyjskich. Najpopularniejszą i wywołującą najżywsze dyskusje wśród emigracji pol. postacią był —» A. Hercen, który wielokrotnie stykał się z Polakami (przyjaźnił się z S. Worcellem) i w okresie powstania styczniowego zdecydowanie popierał pol. ruch wolnościowy. W Rosji l. pięćdziesiątych ukazywało się sporo przekładów z literatury pol. oraz jej kryt. omówienia. Największym powodzeniem cieszył się nadal Mickiewicz - jednym z pierwszych popularyzatorów jego poezji był —» I. Omulewski, gł. zaś tłumaczem i propagatorem jego utworów —» N. Berg, czł. redakcji pisma „Moskwitianin", związany z obozem słowianofilów, któremu przypadła ważna rola w zakresie lit. kontaktów polsko-rosyj-skich. Nie pomijali literatury pol. również krytycy z kręgu rewol. demokratów (N. Czernyszewski). Nowym zjawiskiem było odkrycie przez ros. tłumaczy i krytyków polskiej prozy artyst., reprezentowanej przede wszystkim przez J.I. Kraszewskiego, który nawiązywał także osobiste kontakty z pisarzami ros. i zdobył wśród nich uznanie. Chętnie go tłumaczono, ale też nie szczędzono uwag krytycznych. Popularnymi w Rosji prozaikami pol. byli też L. Sztyrmer i J. Korzeniowski. Pojawiły się próby syntet. ujęcia dziejów literatury pol. (Dubrowski), w 1862 wydano przekł. ros. Dziejów Polski J. Lelewela. Ważną rolę w recepcji literatury ros. w Polsce odegrały wykłady Mickiewicza o literaturach słow. prowadzone w College de France (1840-44). Wykłady te, ukazujące panoramę życia umysłowego Rosji od czasów Księstwa Kijowskiego aż do Puszkina, w wielu sformułowaniach wyprzedzały krytyków ros. o lat kilkadziesiąt. Określiły one na długo stosunek znacznej części społeczeństwa pol. do dziejów i kultury rosyjskiej. Wywołały też liczne odgłosy w społeczeństwie ros.: cenił je wysoko Wiaziemski, opinie kryt. wypowiadali A. Czumikow i A. Turgieniew. Sprawy ros. przewinęły się w twórczości J. Słowackiego, który interesował się dziejami dawnego Nowogrodu, Pskowa, Tweru, Kijowa, przetwarzając starorus. relacje kronikarskie w —» Krolu-Duchu. W pisanym w czasie powstania listopadowego Hymnie powtórzył Lelewelowską ideę walki „za naszą i waszą wolność". Po powstaniu 1830-31 nastąpił spadek popularności Puszkina w Polsce, wzrosła natomiast sława Lermontowa i Gogola. W zaborze austr. najwięcej zainteresowania literaturą ros. wykazywał konserwatywny „Czas". Szczególne znaczenie dla lit. związków pol-ros. w latach bezpośrednio poprzedzających wybuch powstania styczniowego miały wystąpienia —» W. Spasowicza, rzecznika polityki ugodowej, widzącego w literaturze ważny pomost kult. między obu narodami.

Nową cezurę w dziejach wzajemnych kontaktów stanowiło powstanie 1863. Postępowa i rewol. Rosja miała być dla Polaków sojusznikiem. Do współpracy tej na szerszą skalę nie doszło, wojna znowu przybrała dla Rosjan charakter ogólno-nar., rozpętano tam - również w literaturze pięknej - kampanię antypol., w której gł. rolę odegrał M. Katkow i jego pismo „Russkij wiestnik". Tematyka pol. opanowała w tym czasie tzw. antynihilistyczną prozę ros., w której pojawił się odrażający typ Polaka, znany też z powieści Dostojewskiego. Tropienie „sprawy pol." rozciągnięto również na pol. literaturę, wokół której czynniki oficjalne starały się wznieść mur milczenia. Jako popularyzator literatury pol. wśród Rosjan działał nadal Spasowicz, autor pierwszej pełnej historii tej literatury w języku ros. (Dzieje literatury polskiej w wyd. z —» A. Pypinem dziele Obzor istorn slawianskich litieratur 1865, wyd. 2 1879); książka ta miała duże znaczenie: przypominała wielkość narodu pol. i jego wkład do kultury ogólnoludzkiej. W tych trudnych latach prasa ros., nawet postępowa, ulegała presji kół rządzących i coraz rzadziej zabierała głos na temat literatury polskiej. Ostracyzm ten dotknął także Mickiewicza - wyjątek stanowił przygotowany przez Berga wybór poezji (1865) oraz przekł. Pana Tadeusza (1875). Dużą stosunkowo popularnością cieszyła się w Rosji twórczość W. Syrokomli. Zainteresowanie powieścią pol. wzbudził w l. osiemdziesiątych H. Sienkiewicz (1880-82 ukazały się w przekładzie ros. m. in. Szkice węglem, Za chlebem, Janko Muzykant, nast. wszystkie powieści, 1896 Sienkiewicz został mianowany czł. Akad. Nauk w Petersburgu). Krytycy ros. wszczęli polemikę wokół jego utworów; dotyczyła ona zwł. Trylogii, którą odczytywano prawie wyłącznie jako apologię szlachetczyzny. Wysoko ceniono wartości artyst. powieści Sienkiewicza, gł. wszakże współcz. Bez dogmatu i Rodzina Połanieckich zyskały ogromną popularność wśród czytelników rosyjskich. W końcu l. osiemdziesiątych zaczęły się ukazywać w Rosji przekłady utworów E. Orzeszkowej, z czasem jednej z najbardziej cenionych pisarek, popularność zyskała także M. Konopnicka, mniej czytany był B. Prus.

W Polsce, w zaborze ros., władze carskie poddały gwałtownej rusyfikacji ludność pol., wykorzystując w tym celu również literaturę rosyjską. Akcja ta wywołała zdecydowany opór i w rezultacie niechętnie tłumaczono utwory pisarzy ros. i rzadko o nich pisano. Dopiero z biegiem lat sytuacja zaczęła się zmieniać, m. in. pod wpływem wzrostu znaczenia literatury ros. w świecie. Bezpośredni kontakt utrzymywała z nią młodzież pol. studiująca na ros. uniwersytetach. Na terenie zaboru ros. o literaturze ros. informowała nadal „Biblioteka Warsz.", a zaboru austr. „Czas" i „Przegląd Pol.", w którym pisywał L. Kapliński - entuzjastycznie o I. Turgieniewie, bardzo krytycznie o Czernyszewskim. Z Kaplińskim polemizowała w obronie autora Co robić emigracyjna „Niepodległość". Przyjaznym okiem patrzono na literaturę ros. w środowisku lwow. i pozn., gdzie propagowano ją jako wartość ogólnosłowiańską. Pozytywistyczny „Tygodnik Wielkopol." zamieścił 1873 obszerny szkic Jana ze Śliwina (A.H. Kirkora) Zarys współczesnej literatury rosyjskiej, będący najwartościowszym od czasów Mickiewicza napisanym przez Polaka syntet. ujęciem tej literatury. W l. osiemdziesiątych nastąpił renesans sławy Puszkina w Polsce - 1886 Spasowicz przyjechał do Galicji z odczytem pt. Mickiewicz i Puszkin pod pomnikiem Piotra Wielkiego (ogł. nast. w „Pam. Lit." 1887, a także po rosyjsku). Z krytyką poglądów Spasowicza wystąpił J. Tretiak. Od tej pory nazwisko Puszkina nie schodziło już ze szpalt pol. prasy. W tym okresie nastąpił też wzrost zainteresowania ros. prozą, sięgano do utworów N. Gogola: pisała o nim obszernie na łamach „Przeglądu Pol." A. Lisicka, ona też utrwaliła w Polsce pozycję Turgieniewa, nadto była autorką pierwszego obszerniejszego studium o L. Tołstoju. Najwnikliwszym krytykiem literatury ros. w l. osiemdziesiątych okazał się po latach B. Białobłocki, pierwszy socjalist. krytyk lit. w Polsce, uczeń Czernyszewskiego i N. Dobrolubowa, autor studiów o G. Uspienskim, Turgieniewie i M. Sałtykowie-Szczedrinie. Żywe zainteresowanie literaturą ros. wykazywali ówcześni pol. pisarze, zwł. Orzeszkowa, Prus i Konopnicka. Zainteresowaniu temu towarzyszyły coraz lepsze i liczniejsze przekłady dzieł pisarzy rosyjskich.

Koniec w. XIX i pocz. XX (1895-1917) były okresem przełomu w stosunkach lit. polsko-rosyjskich. Podobnie jak w czasach Mickiewicza i Puszkina, doszło do znacznego zbliżenia oołeczeństwu ros. literatury pol. i polskiemu literatury rosyjskiej. Literatury te stały się przedmiotem zainteresowania tłumaczy i wydawców oraz tematem ożywionych dyskusji iterackich. Przyczyny tego zwrotu tkwiły zarówno w przemianach społ. i polit. w obu krajach, jak też w fermencie ideol., który ogarnął kulturę, sztukę i literaturę. Ten zwrot w stronę Polski zaznaczył się u największych ros. pisarzy (L. Tołstoj). Zainteresowanie literaturą pol. wykazywali W. Korolenko, A. Kuprin, A. Amfitieatrow, K. Balmont, A. Błok, filozof W. Sołowiow. Cechą charakterystyczną tego zainteresowania był zwrot ku tradycjom pol. literatury romant.: między 1895 a 1917 ukazało się w Rosji przeszło 500 art., rozpraw, studiów dot.; twórczości Mickiewicza, w tym 2-tomowa monografia pióra —» A. Pogodina; 1908 ukazała się synteza dziejów nowszej literatury pol. pióra —» A. Jacymirskiego. Symboliści ros. odkryli wielkość Słowackiego (jego gł. entuzjastą i propagatorem był Baimont), oni też sięgali do twórczości Z. Krasińskiego (D. Mereżkowski). Interesowano się prozą pol.-Kraszewski był pisarzem szerokich mas, uznaniem cieszyła się Orzeszkowa i Konopnicka (1911-12 ukazało się 4-tomowe wyd. jej dzieł), która szczególną popularność zdobyła wśród młodzieży rewolucyjnej. Do najpoczytniejszych pisarzy należał Sienkiewicz. Nawiązywano żywe kontakty ze współcz. literaturą pol.; 1907 M. Gorki spotkał się na Capri z S. Żeromskim, znanym już i cenionym w Rosji (przekł. jego utworów ukazywały się od 1895 - nowele, 1900 Syzyfowe prace, 1909 Ludzie bezdomni). Wkrótce po wyd. oryginału wyszedł ros. przekład Chłopów W. S. Reymonta. Miejsce W. Ławrowa, zasłużonego tłumacza literatury pol. (zwł. utworów Sienkiewicza), zajęli M. i L. Tropowscy. Ogromnym powodzeniem cieszyli się pisarze Młodej Polski: S. Przybyszewski, którego sztuki grano na wielu scenach, miał pełne wyd. dzieł, podobnie K. Tetmajer.

Proces zacieśnienia związków lit. przebiegał równie intensywnie na terenie Polski. Wpłynęła na to m. in. rewolucja 1905, która ujawniła siłę ros. lewicy. Literaturę ros. zaczęto oceniać pizede wszystkim jako wyrazicielkę dążeń do wolności i prawdy. W związku z setną rocznicą urodzin Puszkina ukazało się wiele artykułów o poecie, a ukoronowaniem wysiłków zmierzających do przyswojenia jego dzieł czytelnikowi pol. był pełny przekł. Eugeniusza Oniegina dokonany przez Leo Belmonta. Do tłumaczy poezji ros. na przełomie XIX i XX w. należeli też m.in. M. Zaruski (tłumacz S. Nadsona), W. Rolicz-Lieder, Z. Przesmycki. Mniej w tym okresie interesowano się zc cza Gogola (za to Rewizor był grany na różnych scenach pol. zwł. w Galicji), przybladła sława Turgieniewa i Sałtykowa-Szczedrina. Wielkie triumfy odnosili L. Tołstoj i Dostojewski samo tylko Zmartwychwstanie Tołstoja spotkało się z oceną Prusa.  A. Świętochowskiego, S. Stempowskiego, W. Gostomskiego. Nie było w Polsce ugrupowania ideowego, które nie zajęło wobec tej powieści stanowiska. Wśród ok. 250 art u święconych Tołstojowi w 1895-1917 nie brakło ostrych ataków. Pisarz ten nie odpowiadał np. S. Brzozowskiemu, który poświęcił sporo cennych uwag Dostojewskiemu (osobna praca 1906), widząc w nim kwintesencję całej literatury rosyjskiej. W ciągu 20 omawianych lat ukazało się w Polsce aż 200 różnych tłumaczeń Tołstoja. Ok. 1900 zaczęto w Polsce poznawać tworczość Gorkiego, w czasopismach ukazywały się liczne art o tym pisarzu, a także przekłady. Początkowo znany był powszechnie jako dramaturg: 1902 w Krakowie wystawiono Mieszczan, 1903 w Poznaniu Na dnie, a nast. grano prawie wszystkiee jego sztuki, 1900-03 ukazały się wybory opowiadań we Lwowie. Krakowie i Warszawie. Popularność Gorkiego wzrosła 1905. cenili go zwł. działacze socjalist. i lud., kręgi zach0wawcze odnosiły się do jego twórczości z niechęcią (obie te postawy występowały również w krytyce okresu międzywojennego). W pocz. XX w. pojawiły się pierwsze inscenizacje dramatów A. Czechowa (1903 w Krakowie wystawiono Niedźwiedzia, 1906 Wiśniowy sad i Wujaszka Wanię). Czytano w Polsce w przekładach i szeroko interpretowano utwory A. Kuprina, D. Mereżkowskiego, W. Wieriesajewa, a zwł. L. Andriejewa, klóry tuż przed wybuchem I wojny świat, był najpoczytniejszym pisarzem ros. w Polsce.

Pierwsza wojna świat., rewolucja październikowa, utworzenie niepodległego państwa pol. i wielonar. państwa radz. zmieniły gruntownie układ wzajemnych stosunków kult. i literackich. Przepaść ustrojowa dzieląca oba kraje i wzmagające się napięcia polit. nie zdołały odgrodzić społeczeństwa pol. od wartości kult. Rosji i odwrotnieRosjan od kultury polskiej. W Polsce zaczął się renesans zainteresowań literaturą rosyjską. Nowy do niej stosunek sformułował A. Bruckner w Historii literatury rosyjskiej (1922): „Dziś, kiedy ze rwały się wszystkie więzy, co nas mimo woli z ową carską Rosją pętały; dziś, gdy wobec nowej i bratniej, słow. Rusi odpadły uzasadnione obawy nasze o własną samoistność fizyczną i moralną, nie tylko możemy, lecz winniśmy zapoznać się bliżej z jej dziejami umysłowymi, ze skarbami jej sztuki, wiedzy i myśli, z nieprzebraną obfitością, pięknością i wzniosłością formy i treści tej literatury; inaczej ubliżalibyśmy sobie sami, pozbawiając się samochcąc poznania najwdzięczniejszej, najciekawszej, nam najbliższej umysłowości największego narodu słowiańskiego". W imię tej zasady posypały się w Polsce nowe przekłady literatury ros., prace kryt., polemiki, studia na jej temat. Z czasopism najczęściej i najbardziej rzeczowo pisały o niej „Przegląd Współcz.", „Wiadomości Lit.", „Wiedza i Życie". Zainteresowano się bliżej folklorem ros. (J. Krzyżanowski, C. Baudouin de Courtenay). J. Tuwim dokonał przekładu Słowa o wyprawie Igora (1928). Ogłaszano liczne przekłady poezji ros., zwł. Puszkina, podejmowane przez poetów: Tuwima (Lutnia Puszkina 1937), J. Łobodowskiego, W. Słobodnika, A. Bogusławskiego, S.R. Dobrowolskiego, K.A. Jaworskiego. Tłumaczono też Lermontowa, F. Tiutczewa, Niekrasowa, a zwł. symbolistów: Balmonta, Błoka, W. Briusowa, A. Biełego. Wiersze A. Achmatowej tłumaczył m. in. J. Iwaszkiewicz. Interesowano się i przyswajano literaturze pol. teksty Gogola, Hercena, dramaty A. Ostrowskiego, pojawiły się nazwiska krytyków, zwł. W. Bielińskiego, Czerny szewskiego, Dobrolubowa. Wielkim powodzeniem cieszyła się XIX-wieczna proza rosyjska. Spadała wprawdzie dalej atrakcyjność Turgieniewa, ale ugruntowywał swoją pozycję Dostojewski. Pojawiły się liczne przekłady jego dzieł (m. in. W. Broniewskiego i A. Stawara), dzieła zbiór, z przedmową A. Struga, przeróbki scen. i prace krytyczne. Rosło zainteresowanie twórczością L. Tołstoja: ukazywały się nowe tłum. jego dzieł, w tym edycja zbiór, pod red. Tuwima z przedmową W. Lednickiego. Przekłady Tołstoja w Polsce międzywojennej zamykają się w 45 pozycjach, liczących łącznie 90 tomów. Pisano też o nim wiele, szczególnie 1928, w związku z setną rocznicą urodzin, i 1935, w dwudziestą piątą rocznicę śmierci. Zwracano też uwagę na Sałtykowa-Szczedrina, a zwł. na Czechowa, którego utwory często były tłumaczone, a dramaty wystawiane na wielu pol. scenach. Kontynuowano przekłady twórczości Gorkiego, zarówno prozatorskiej, jak też dramatycznej. Gł. uwaga skupiona była w tych czasach na literaturze nowej, radz. oraz emigracyjnej. Od 1924 tłumaczono utwory I. Erenburga, później W. Katajewa, P. Romanowa, W. Iwanowa. Pojawiły się powieści o rewolucji, wojnie domowej, o przemianach społ. w Rosji (K. Fiedin, L. Sejfulina, B. Pilniak, M. Słonimski) oraz o tematyce moralno-obyczajowej i satyr. (M. Zoszczenko, I.III. J. Pietrow, A. Awerczenko). W l. trzydziestych przełożono Cichy Don M. Szołochowa, dwie pierwsze części Drogi przez mękę A. Tołstoja, kilka powieści L. Leonowa, także nowe powieści Pilniaka, D. Furmanowa, F. Gładkowa. Wyst. były utwory dram. M. Jewrieinowa i S. Tretiakowa (Krzyczcie Chiny 1932). Szczególnie dużo prozy ros. ukazywało się w wydawnictwie ,,Rój", którym kierował M. Wańkowicz. Ówczesna ros. poezja radz., szczególnie twórczość W. Majakowskiego, S. Jesienina i B. Pasternaka, wywarła niewątpliwy wpływ na kształtowanie się różnych kierunków i tendencji artyst. w poezji pol. 20-lecia międzywojennego, zwł. na kształtowanie się futuryzmu (wpływy praktyki poet. I. Siewierianina i Majakowskiego), nurtu poezji pol. lewicy rewol. (twórczość Broniewskiego, B. Jasieńskiego, S.R. Standego, W. Wandurskiego i in.), a także na poetykę skamandrytów. Przekłady poezji ros. ukazywały się w —» „Kamenie", „Wiadomości Lit." poświęciły jeden ze swych specjalnych nrów (1933 nr 518) kulturze Związku Radzieckiego. Od 1936 zaznaczył się w Polsce widoczny spadek zainteresowania literaturą rosyjską. Wielości przekładów i przeglądów kryt. literatury ros. w Polsce w tym okresie nie odpowiadały pod względem intensywności badania naukowe. Prowadzono je raczej ubocznie w różnych ośrodkach kraju: w Warszawie (Krzyżanowski, J. Gołąbek), w Wilnie (M. Zdziechowski, B. Jasionowski), we Lwowie (J. Janów). Istniała tylko jedna katedra historii literatury ros., w Krakowie na UJ, prowadzona przez wybitnego puszkinistę W. Lednickiego. Na uwagę zasługuje prawie 10-letnia działalność krakowskiego Tow. dla Badań Europy Wsch. i Bliskiego Wschodu, której celem była popularyzacja zdobyczy nauk. dotyczących kultury, m. in. literatury ludów tych obszarów. Literaturę ros. w Wielkiej literaturze powszechnej opracował A. Bruckner (t. 4 1933).

Losy literatury pol. w Rosji radz. w 20-leciu międzywojennym kształtowały się inaczej. W nowych warunkach społ.-po-lit. straciła ona wiele ze swej atrakcyjności. Ze starszej literatury pol. tłumaczono mało, przekłady Mickiewicza reprezentował tom z art. wstępnymi A. Łunaczarskiego i A. Winogradowa (1929), Słowacki i Krasiński byli prawie zapomniani, raz po raz natomiast ukazywały się wznowienia i nowe tłumaczenia pol. prozy: opowiadania Sienkiewicza, Faraon i nowele Prusa, niektóre utwory Orzeszkowej i Konopnickiej, kilka powieści Żeromskiego, Chłopi i in. utwory Reymonta, Czarne skrzydła J. Kadena Bandrowskiego, przeważnie w dobrych przekładach M. i L. Tropowskich. Największym powodzeniem cieszyły się współcz. pol. twórczość lewicy rewol. (wiersze Broniewskiego, proza L. Kruczkowskiego i W. Wasilewskiej).

Poważną rolę w propagowaniu literatury pol. w Rosji radz. odegrali znajdujący się na tamtym terenie pol. pisarze rewol. i krytycy, m. in.: H. Bobińska, S. Budzyński, H. Stein-Kamieński, później Jasieński, Wandurski, Stande. Gł. ośrodkiem polonijnym na terenie Rosji radz. była Moskwa. Działało tu od 1922 wydawnictwo pol. Trybuna, 1924 wcielone do Centralnego Wydawnictwa Narodów ZSRR jako oddział polski. Wydawano tomiki wierszy i pieśni (almanach Szlakiem rewolucji 1917-1927. Wiersze i opowiadania 1927), różnego typu informatory i księgi zbiofi", ukazało się Pół wieku literatury polskiej (1931) Steina-Kamieńskiego. Powstawały ugrupowania twórcze, m. in. 1929 utworzono Centralną Sekcję Pol. przy Ogólnozwiązkowym Zjednoczeniu Pisarzy Proletariackich (WOAPP) i Pol. Sekcję przy Ros. Zrzeszeniu Pisarzy Proletariackich (RAPP). Wydawano czasopisma „Świt" (1926-27, red. kolejno przez Budzyńskiego i F. Kona) i —» „Kulturę Mas". Od 1930 do ok. 1935 działał Pol. Teatr - Studium i Pol. Studium Dramatyczne. Badania nauk. dot. literatury pol. prowadzili W. Czernobajew i K. Dierżawin.

Przedłużeniem tej fazy lit. stosunków pol.-ros. były lata II wojny świat., gdy w wyniku klęski wrześniowej spora liczba utalentowanych pisarzy pol. znalazła się na obszarach ZSRR i tam działała przez okres wojny, wchodząc w bezpośrednie kontakty nie tylko z pisarzami białorus. i ukr., lecz także rosyjskimi. Realia tych lat weszły do utworów wielu pol. pisarzy (m. in. J. Broniewskiej, K. Pruszyńskiego, J. Putramenta, W. Sokorskiego, L. Szenwalda, W. Wasilewskiej). Od tej pory wzrosło też ogromnie zainteresowanie literaturą pol. w Związku Radz. (przekłady poezji, bogata publicystyka, wiele art. krytycznych).

Po 1945, w nowych warunkach społ.-polit., zaczęła się wymiana lit. między Polską i radz. Rosją na skalę dotąd nie znaną. Dorobek w tej dziedzinie w ciągu 35-lecia przewyższa pod względem ilościowym i jakościowym wszystko, co dotąd uczyniono przez stulecia. Początkowo tłumaczono w Polsce z literatury ros. wszystko co mogło bezpośrednio lub pośrednio służyć jako model do tworzenia własnej socjalist. kultury. Podobnie rusycystyka pol. wzorowała się na radzieckiej. Na szerszą skalę rozwinięto badania nad dziejami wzajemnej recepcji. Od poł. l. pięćdziesiątych zaczęto stosować staranną selekcję przekładów i samodzielną interpretację tej literatury. Jednak w całym tym okresie pojawiały się w dobrych przekładach wielotomowe dzieła zbiór. Puszkina, Gogola, Turgieniewa, L. Tołstoja, Dostojewskiego, Czechowa, Gorkiego, tłum. prawie wszystkich in. wybitniejszych pisarzy i poetów XIX w. i pocz. XX w., przeważnie z dobrymi i oryginalnymi wstępami. Przyswojono pol. literaturze teksty wybitnych współcz. ros. krytyków lit. (W. Szkłowskiego, M. Bachtina, D. Lichaczowa i in.). Wśród tłumaczy poezji i prozy ros. znaleźli się wybitni pol. twórcy starszego pokolenia (Tuwim, M. Dąbrowska, Iwaszkiewicz, P. Hertz, K. I. Gałczyński, M. Jastrun, J. Jędrzejewicz, K. A. Jaworski, A. Kamieńska, L. Lewin, L. Podhorski-Okołów, S. Pollak, A. Sandauer, W. Słobodnik, T. Stępniewski, J. Śpiewak, A. Ważyk), a także popularyzatorzy i tłumacze średniego i młodszego pokolenia: E. Balcerzan, T. Chróścielewski, D. Chróścielewska, A. Drawicz, Z. Fedecki, J. Litwiniuk, A. Mandalian, J. Pleśniarowicz, I. Sikirycki, Z. Stoberski, A. Szymański, T. Śliwiak, J. Waczków, M. Wawrzkiewicz, W. Woroszylski. Wydano antologie poezji, m. in.: Dwa wieki poezji rosyjskiej (1947, wyd. 3 1954) w oprać. Jastruna i Pollaka, Stu trzydziestu poetów (1957) w oprac. Pollaka, Symboliści i akmeiści (1971) w wyborze W. Dąbrowskiego, Mandaliana i Woroszylskiego, Wiersze sercu bliskie (1978) w wyborze i przekł. Sikiryckiego. Przez sceny teatrów pol. przeszły prawie wszystkie wartościowe dramaty ros., zarówno pozycje klas. (Mądremu biada A. Gribojedowa, Rewizor Gogola, Maskarada Lermontowa, Las, Panna bez posagu, Talenty i wielbiciele, Niewinni winowajcy A. Ostrowskiego, Żywy trup L. Tołstoja, Wujaszek Wania, Trzy siostry, Wiśniowy sad, Mewa Czechowa, Mieszczanie, Na dnie, Wassa Żeleznowa, Jegor Bułyczow Gorkiego), jak i utwory dramatopisarzy radz. (Pluskwa i Łaźnia Majakowskiego, Tragedia optymistyczna. Wiszniewskiego, Człowiek z karabinem N. Pogodina, Lubow Jarowaja K. Trieniowa, Dni Turbinów, Ostatnie dni M. Bułhakowa, Irkucka historia A. Arbuzowa). Dużym powodzeniem cieszyły się adaptacje scen. powieści L. Tołstoja (Wojna i pokój, Zmartwychwstanie) i Dostojewskiego (Zbrodnia i kara, Bracia Karamazow, Biesy). Zainteresowanie literaturą i kulturą ros. oraz kontaktami pisarzy pol. i ros. znajduje także wyraz w twórczości pisarzy pol., jak np. Iwaszkiewicza Petersburg (1976) czy książka A. Galisa Osiemnaście dni Aleksandra Błoka w Warszawie (1977). Ukazały się też antologie tematyczne: Księga Przyjaciół (1975), Na czerwonych Październikowych kwiatach (1977) - wybór utworów poetów pol. o ZSRR i radzieckich o Polsce, dwie antologie w oprać. B. Białokozowicza - Dźwięki kruszonych oków. Polska w poezji rosyjskiej lat 1795-1917 (1977) i Jak unieść wierszem twoją chwałę. Polska w,poezji radzieckiej (1977), oraz wybór utworów poetów pol. pośw. Związkowi Radz. w oprać. Sikiryckiego Muzo pieśni opowiadaj (1979). Od 1977 PIW wydaje serię Kolekcja Literatury Radz., obejmującą prozę ros. i radziecką.

Na szeroką skalę rozwinęły się badania nauk. nad literaturą ros.. praca ta koncentruje się w Pracowni Literatur Wschodnio-słow. Instytutu Słowianoznawstwa PAN (S. Fiszman, B. Gals-ter, B. Białokozowicz), na UW - A. Obrębska-Jabłońska, T. Kołakowski, J. Lenarczyk, F. Nieuważny, A. Semczuk, T. Szyszko, R. Śliwowski, J. Urbańska, na UJ-W. Jakubowski, R. Łużny, W. Piotrowski, J. Szymak, na UWr. - Z. Barański, —» M. Jakóbiec, T. Poźniak, F. Sielicki, na UAM - Galster, na UMCS - J. Borsukiewicz, J. Orłowski, na UGd. - J. Sałajczyk, Z. Żakiewicz, na UŚ1. - G. Porębina, S. Poręba. Komitet Słowianoznawstwa PAN wydaje pod red. Białokozowicza Studia Polono-Slavica-Orientalia (t. 1-7 1974-81), a kilka uniw. -serie zeszytów nauk. zawierających prace rusycystyczne. Ukazały się wzorowe edycje nauk. i przekłady Słowa o wyprawie Igora, Powieści minionych lat, Żywota protopopa Awwakuma, studia Luźnego dot. autorów rus.-pol. w środowisku Akad. Kijowsko-Mohylańskiej i P. Lewin o starorus. literaturze popularnej (dramacie i romansie), o romantyzmie w Rosji, studia monogr. o twórczości Puszkina (O poetyce Aleksandra Puszkina 1975, pod red. Galstera), Gogola, Turgieniewa, L. Tołstoja, Czechowa, Gorkiego, Majakowskiego i myślicielach ros., pióra m. in. R. Przybylskiego, R. i W. Śliwowskich, A. Walickiego, szkice kryt. o pisarzach ros. i radz. XX w. Pollaka i Drawicza, jak też staranne edycje niektórych dzieł literatury ros. w BN. Ważny zrąb współcz. rasycystyki pol. tworzą studia nad dziejami lit. stosunków pol.-ros. i ros.-pol.; o żywotności tej problematyki świadczy fakt, że po stronie pol. i radz. ogłoszono po wojnie na ten temat przeszło 800 prac i artykułów nauk., poświęconych całemu piśmiennictwu aż po czasy najnowsze. Podsumowaniem dorobku pol. rusycystów jest historia literatury ros. do 1917, oprać, przez 13 autorów, pod red. M. Jakóbca (Literatura rosyjska, t. 1-2 1970-71, wyd. 2 Historia literatury rosyjskiej 1976), zawierająca też art. dot. związków lit. pióra Luźnego i Jakóbca, oraz oprać, przez 4 autorów Literatura rosyjska w zarysie, pod red. Z. Barańskiego i A. Semczuka (1975). Dokonano też przekładu pracy zbiór., pod red. P. Wychodcewa Historia rosyjskiej literatury radzieckiej (1977, wstęp Białokozowicza).

W Rosji radz. po 1945 pojawiły się nowe, często znakomite przekł. z literatury pol., w tym kilkakrotnie zbiór, wydania dzieł Mickiewicza i Słowackiego, antologie pol. poezji, prozy, dramatu, baśni, humoru, poezji lud. i fantastyki, prawie wszystkie wybitne XIX-wieczne powieści pol., a zwł. dzieła literatury najnowszej, często z celnymi wstępami i komentarzami, wydawane w wielosettysięcznych nakładach. W1974-77 ukazała się 15-tomowa Bibl. Literatury Pol. obejmująca najwybitniejsze utwory pol. prozy powojennej. Wśród tłumaczy literatury pol. znaleźli się: M. Abkina, Achmatowa, P. Antokolski, M. Asiejew, —> W. Borysow, —»: M. Ignatow, S. Kirsanow, W. Lewik, G. Mar (Aksinowa), —» J. Niemczyński, B. Pasternak, —» D. Samojłow, —» S. Świacki, M. Swietłow, B. Turganow, M. Zienkiewicz, M. Zywow. Na łamach ros. pism radz. pojawiają się raz po raz art. o współcz. życiu lit. w Polsce, organizowane są wspólnie sesje i konferencje pisarzy. Gł. ośrodkami pracy nauk. w dziedzinie literatury pol. są: Instytut Słowianoznaws-twa i Bałkanistyki AN ZSRR w Moskwie (—» I. Bełza, —» I. Górski —» A. Rogow, —» W. Choriew, P. Glinkin, A. Lipatow, D. Prokofiewa, —» B. Stachiejew, —» L. Razumowska, W. Witt), Instytut Literatury Świat. im. Gorkiego AN ZSRR w Moskwie (A. Piotrowska, J. Staniukowicz), uniw. w Moskwie (—» J. Cybienko) Instytut Literatury Ros. AN ZSRR w Leningradzie (W. Baskakow. A. Panczenko, L. Rowniakowa), uniw. w Leningradzie (W. Obolewicz) i in. instytucje (S. Łanda, A. Pozdniejew).

Wydano studia —» O. Dierżawiny i —» W. Kuźminy o przekładach literatury pol. na Rusi w XVII w., dzieło I. Goleniszczewa-Kutuzowa o renesansie w literaturach słow., Rogowa o Stryjkowskim i jego Kronice, studium —» P. Bierkowa o lit. stosunkach ros.-pol. w XVIII w. Ukazało się kilka prac syntet. o Mickiewiczu (m. in. —» S. Sowietowa i Stachiejewa), prace o pol. powieści hist. i społ., o Żeromskim i in. pisarzach. Syntezą dorobku współcz. polonistów ros. jest wyd. 1968-69 2-tomowa Istorija polskoj litieratury (do 1944), pod red. W. Witt, I. Millera, Stachiejewa i Choriewa, oraz jej uzupełnienie - zbiór szkiców Pisatieli narodnoj Polszy (1976).

E. KOŁODZIEJCZYK Bibliografia słowianoznawstwa polskiego, Kr. 1911; J. TRETIAK Dawna poezja ruska, w: Dzieje literatury pięknej w Polsce (zbiór.), cz. 2, Kr. 1918; A. BRUCKNER Historia literatury rosyjskiej, t. 1-2, Lw. 1922; M. TOPOROWSKI Puszkin w Polsce, W. 1950; M. MORSZCZINER Chudożestwiennaja litieratura stran narodnoj diemokracji w pieriewodach na russkij jazyk. Polsza (XVIII w.-1850), Moskwa 1951; S. FISZMAN, M. JAKÓBIEC Dziesięć lat rusycystyki literackiej w Polsce Ludowej, „Kwart. Inst. Pol.-Radz." 1954 nr 3; J. LEWAŃSKI Związki literackie polsko-ruskie w dziedzinie dramatu wieku XVII i XVIII, w: Z polskich studiów slawistycznych (zbiór.), W. 1958; P. BIERKOW Russko-polskije litieraturnyje swiazi w XVIII wiekie, Moskwa 1958; Z. BARAŃSKI Literatura polska w Rosji na przełomie wieku XIX i XX, Wr. 1962; I. KAŁOJEWA Sowietskoje sławianowiedienije. Litieratura o zarubieżnych sławianskich stranach na russkom jazykie (1918-1960), Moskwa 1963; P. GRZEGORCZYK Lew Tołstoj w Polsce, W. 1964; R. PRZYBYLSKI Dostojewski i „przeklęte problemy", W. 1964; R. ŚLIWOWSKI Anton Czechow, W. 1965; T. SZYSZKO Sałtykow-Szczedrin w piśmiennictwie polskim lat 1872-1914, Wr. 1965; B. BIAŁOKOZOWICZ Lwa Tołstoja związki z Polską, W. 1966; J. W. BOREJSZA Emigracja polska po powstaniu styczniowym, W. 1966; M. STĘPIEŃ O radzieckiej polonistyce ,,Pam. Lit." 1967 nr 3; B. GALSTER Mikołaj Gogol, W. 1967; M. JAKÓBIEC Stosunki literackie polsko-rosyjskie. Próba periodyzacji dziejów, ,,Slavia Orient." 1968 nr2; A. SEMCZUK Iwan Turgieniew i ruch literacki w Rosji w l. 1834—1855, Wr. 1968; J. URBAŃSKA Radziecka powieść rosyjska wiatach 1933-1939, cz. 1-2, Wr. 1968; K. SIEROCKA Polonia Radziecka 1917-1939, Wr. 1968; A. DRAWICZ Literatura radziecka 1917-1967. Pisarze rosyjscy, W. 1968; O wzajemnych powiązaniach literackich polsko-rosyjskich, red. S. Fiszman i K. Sierocka, Wr. 1969; Polsko-russkije litieraturnyje swiazi, red. N. Bałaszow, I. Górski, D. Marków, A. Piotrowskaja, A. Uszakow, Moskwa 1970; F. SIELICKI Maksym Gorki w kręgu spraw polskich, W. 1971; B. BIAŁOKOZOWICZ Z dziejów wzajemnych polsko-rosyjskich związków literackich w XX wieku, W. 1971; Po obu stronach granicy. Z powiązań kulturalnych polsko-radzieckich w XX-leciu międzywojennym, red. B. Galster i K. Sierocka, Wr. 1972; S. POLLAK Niepokoje poetów. O poezji rosyjskiej XX wieku, Kr. 1972; Spotkania literackie. Z dziejów polsko-rosyjskich w dobie romantyzmu i neoromantyzmu, red. B. Galster i J. Kamionkowa, Wr. 1973; J. ORŁOWSKI Aleksy K. Tołstoj. Z dziejów polsko-rosyjskich związków kulturalnych, Lubi. 1974; A. DRAWICZ Zaproszenie do podróży. Szkice o literaturze rosyjskiej XX wieku, Kr. 1974; Pisarze i krytycy. Z recepcji nowożytnej literatury rosyjskiej w Polsce, red. B. Galster, J. Kamionkowa, K. Sierocka, Wr. 1975; Studia z dziejów rusycystyki historyczno literackiej w Polsce, red. R. Łużny, Wr. 1976; Z problematyki związków polsko-rosyjsko-ukraińskich, red. M. Bobran, Rzeszów 1976; Bibliografia rusycystyki polskiej 1945-75. Literaturoznawstwo, red. B. Białokozowicz, W. 1976; B. BIAŁOKOZOWICZ Polska w poezji radzieckiej, „Przegl. Hum." 1976 nr 10; tenże Zadania i kierunki rozwoju slawistyki i rusycystyki polskiej, tamże 1976 nr 11; D. MATLAK-PIWOWARSKA Rosyjska poezja romantyczna w polskim życiu literackim lat 1822-1863, Wr. 1977; J. CYBIENKO Polonistyka radziecka, „Przegl. Hum." 1977 nr 11; taż Izistoriipolsko-russkichlitieraturnychswiaziejXIXiXX wieka, Moskwa 1978; Tradycja i współczesność. Powinowactwa literackie polsko-rosyjskie, red. B. Galster i in., Wr. 1978; K. GALON --KURKOWA Romantyzm rosyjski w polskich koncepcjach historycznoliterackich do roku 1939, Wr. 1978; B. KUŚ Poezja rosyjska w polskim życiu literackim przełomu XIX i XX wieku, Wr. 1979.

Podobne prace

Do góry