Ocena brak

Rośliny pływające

Autor /Siejka Dodano /31.01.2012

W rzekach, jeziorach i stawach żyją dziwne i wyjątkowo barwne rośliny. Na powierzchni unoszą się rośliny małe, zielone i niepozorne, duże pływające lilie wodne, a także gatunki drapieżne.
Istnieje wiele gatunków roślin pływających. Niektóre pływające rośliny okrytonasienne nie są większe od główki szpilki, a inne mają liście, których średnica dochodzi do 2,4 metra i tak mocne, że mogą na sobie utrzymać małe dziecko. Są i takie, które rozmnażają się w szybkim tempie i zarastają całe akweny, jak na przykład gatunki żyjące w zbiorniku Kariba na rzece Zambezi. Istnie­ją też gatunki pływających roślin drapieżnych, które skryte pod powierzchnią wody czają się, aby schwytać owada przelatującego w pobliżu.
Warunki panujące w wodzie mogą być trudne, jednak liczne gatunki roślin naczyniowych w dro­dze ewolucji przystosowały się do życia pod po­wierzchnią wody i odnoszą z tego korzyści. Rośliny opisane tutaj należą do najbardziej niezwykłych roślin wodnych, jakie można napotkać w. stawach, tropikalnych basenach, w ogrodach botanicznych i w akwariach. Nawet pospolite rośliny wodne są warte tego, aby przyjrzeć się im bliżej. Wiele z nich odgrywa ważną rolę w ekosystemach stawów i rzek, gdyż dostarczają pokarmu rybom i innym wodnym zwierzętom oraz wzbogacają wodę w tlen.
Królową wszystkich roślin wodnych jest wik­toria amazońska (Victoria amazonica, dawniej nazywana Victoria regia). Jej liście mogą osiągać średnicę 2,4 metra, mają wyniesione ku górze kra­wędzie i wzmocnioną dolną część blaszki liścio­wej, dzięki czemu są bardzo mocne. Dojrzały liść wiktorii może ważyć 22,5 kg. Układ elementów usztywniających w nerwach liściowych tego gatun­ku stał się inspiracją dla projektu Crystal Palące otwartego w 1851 roku w Londynie. W wodach Amazonii po liściach tych skaczą rozmaite zwie­rzęta, a wśród nich takie ptaki, jak na przykład długoszpony, które często też na tych liściach, jak na tratwach, budują gniazda.
Budowa spodniej strony liścia wiktorii królew­skiej przypomina strukturę architektonicznych dźwigarów, jest nie tylko mocna, ale również dobrze zabezpieczona przed zniszczeniem przez zwierzęta. Niezwykle ostre kolce umieszczone na żebrach sprawiają, że liście nie są atrakcyjnym pokarmem dla liściożernych ryb i ssaków. Niektóre okazy wiktorii królewskiej rosną w wodach o głę­bokości 6,7 m. Ich korzenie znajdują się w dnie zbiornika i są stosunkowo małe w porównaniu do długości ogonka liściowego i blaszki liściowej.

Miniaturowe rośliny
Gatunki należące do rodzaju Wolffia mają prawie kuliste człony pędowe (do 1J5 mm średnicy). Wy­glądają jak drobniutkie okrągłe zielone kuleczki. Można je napotkać w wolno płynących strumie­niach lub stawach w wielu rejonach świata głów­nie w strefie międzyzwrotnikowej. W Polsce wy­stępuje, choć bardzo rzadko, wolfia bezkorzeniowa (Wolffia arhiza), która jest najmniejszą rośliną kwiatową na Ziemi. Wolfie nie posiadają łodyg i korzeni, mają bardzo prostą budowę kwiata utwo­rzonego z pojedynczego pręcika i jednego słupka.

Plenne rośliny
Nawet rośliny żyjące w naszej strefie klimatycz­nej mogą bardzo szybko rozmnażać się. Należą do nich gatunki z rodzaju Lemna, czyli rzęsa. Roślina ta w sprzyjających warunkach może rozplenić się w szybkim tempie i pokryć całą powierzchnię sta­wu. W rejonach tropikalnych, gdzie temperatura wody jest wysoka, niektóre gatunki roślin wod­nych są niezwykle plenne. Hiacynt wodny (Eich­hornia crassipes), czasami hodowany jako roślina akwaryjna i ozdobna w letnich oczkach wodnych w przydomowych ogrodach, sprawia problemy w wielu krajach świata. Unosi się on na powierzch­ni wody, gdyż nasada jego ogonka liściowego jest wypełniona powietrzem.
Ze względu na atrakcyjne, błękitne kwiaty hia­cynt wodny został introdukowany do rozmaitych krajów. Tam, w wyniku braku naturalnej kontroli, rozprzestrzenił się do tego stopnia, że w wodach wystarczająco ciepłych, na przykład na Florydzie, stał się groźnym chwastem wodnym. W swojej ojczyźnie, czyli w dorzeczu Amazonki, hiacynt wodny nie jest rośliną nadmiernie rozplenioną, gdyż są tam zwierzęta, które żywią się nim, a po­nadto liczebność tego gatunku jest regulowana przez powodzie. Wezbrane rzeki corocznie pory­wają zbite masy hiacyntów i niosą je do słonego morza, gdzie rośliny obumierają.
Sałata wodna (Pistia stratioteś) jest jeszcze jed­ną rośliną, którą można spotkać w akwarium i cza­sami w lecie w przydomowych stawach w ogro­dzie. Rozmnaża się w fenomenalnym tempie w sposób wegetatywny z odrośli powstających na krótkich, poziomych pędach. Odroślą te odrywają się od rośliny i stają się osobnymi organizmami. Sałata wodna jest często spotykana w jeziorach i leniwie płynących rzekach tropików. Rozmnaża się tak szybko, że rośliny pojawiające się przy brze­gu są czasami wypychane na ląd przez te, które rosną w centrum zbiornika i całkowicie wypełnia­ją jego powierzchnię.

Paprocie wodne
Paproć wodna, salwinia pływająca Salvinia auriculata również rozmnaża się bardzo szybko i szyb­ko rośnie. Zbiera sieją i wykorzystuje do produk­cji metanu. Na zaporze Kariba na rzece Zambezi salwinia porosła całą powierzchnię zbiornika, gdy tylko zamknięto przepusty. Inwazja tej rośliny spowodowała ogromne kłopoty. Aby zapobiec wpływaniu tych paproci i innych roślin pływają­cych w turbiny, zbudowano kosztowne bariery.
Paprocią, którą często można zobaczyć w przy­domowych stawach i akwariach jest azolla ka­rolińska (Azolla caroliniana). Pojedyncze rośliny są małe, ale w ciepłej wodzie rozmnażają się bardzo szybko i w krótkim czasie mogą zająć całą powierzchnię zbiornika. Azolla karolińska żyje w symbiozie z sinicą Anabaena azollae, która prze­twarza związki azotowe. Paproć ta jest w Japonii powszechnie wykorzystywana na polach ryżowych, gdzie jest głównym dostawcą azotu dla rosnących sadzonek ryżu.

Rośliny drapieżne
Prawie każdy zna lądowe rośliny drapieżne, takie jak rosiczki, muchołówki i wielkie egzotyczne dzbaneczniki. Są jednak również rośliny drapież­ne, które niepostrzeżenie chwytają swoje ofiary pod powierzchnią wody.
Najlepiej znanym gatunkiem tego rodzaju jest pływacz zwyczajny (Utricularia vulgaris). Wy­stępuje on w stawach, kanałach i bagnach Europy, północnej części Azji, północnej Afryki i Ameryki Północnej. Jest to bylina, która zimę spędza na dnie zbiornika, a na wiosnę wypływa ku powierzchni. W okresie wegetacyjnym wytwarza bardzo długą łodygę z licznymi odgałęzieniami i liśćmi, które unoszą się tuż pod powierzchnią wody. Łodyga może mieć długość 4 metrów, jednak najciekawszą częścią pływacza są liczne, małe pęcherzyki przy­twierdzone do liści. Wnętrze pęcherzyków jest opróżniane za pomocą wydzieliny specjalnych gru­czołów, a ich otwory zakryte specjalnymi zapad­kami. Kiedy jakieś zwierzę, na przykład rozwielitka dotknie włosków czuciowych rozlokowanych w pobliżu otworów, ofiara jest zasysana wraz z wodą. Następnie pęcherzyki są pomału opróż­niane z wody, a zwierzę pozostaje w nich i ulega strawieniu przez enzymy rośliny i współżyjące z nią bakterie. Pływacza można hodować w akwa­rium lub stawie.
Nieco bardziej egzotyczną rośliną jest aldrowanda pęcherzykowata, chociaż występuje także w Europie. Żyje także w Indiach, Azji, północnej Australii, Japonii. W 1877 roku Karol Darwin wykazał podobieństwo aldrowandy do mucho­łówki, które przejawia się w sposobie chwytania ofiar. Przyrodnik ten stwierdził, że jest ona jakby miniaturową, wodną muchołówką i wskazał, że tak samo jak muchołówką wydziela ona enzymy tra­wiące bezkręgowce.
Ta mała roślina pływa w wodzie na bagnach, kanałach, stawach i jeziorach. Zmodyfikowane liście tworzą małe pułapki, których liczne ząbki szybko składają się do wewnątrz. Chociaż aldrowanda jest trudna w utrzymaniu, jest ona czasami sprzedawana jako roślina akwaryjna.

TROPIKALNE LILIE WODNE
Lilie wodne (grzybienie) są najpiękniejszymi roślinami pływającymi. Ich kwiaty są zwykle barwy białej, różowej, czerwonej lub żółtej i unoszą się na wodzie. Kwiaty tropikalnych lilii wodnych są osadzone na długich łodyż­kach i wystają nad powierzchnię wody. Nie­które, rzadsze gatunki mają kwiaty błękitne.
Liście większości lilii wodnych są płaskie, duże i również unoszą się na wodzie. Chociaż większość gatunków kwitnie w ciągu dnia, są też i takie, których kwiaty otwierają się w nocy. Lotos indyjski Nelumbo nucifera jest gatunkiem lilii wodnej, którego kwiaty są osa­dzone na wystających z wody łodyżkach. Pochodzące sprzed tysiąca lat nasiona lo­tosu indyjskiego do dzisiaj zachowały zdol­ność kiełkowania.

Podobne prace

Do góry