Ocena brak

Ropucha szara

Autor /Bill Dodano /12.01.2012

Rodzina ropuchowate (Bufonidae)

Wygląd: duża, masywna, silnie zbudowana ropucha. W pełni dojrzałe samice mogą osiągać 15 cm długości. Ropucha szara jest największą i najpospolitszą europejską ropuchą. Ubarwienie jej ciała jest przeważnie jednolicie brązowe, brunatne lub ochrowe i przechodzi stopniowo bez wyraźnej granicy w białawą, brązowawą lub szarą barwę strony brzusznej. Brzuch może być jednobarwny, jednak często pokryty jest ciemniejszym marmurkowaniem, W północno- i środkowoeuropejskiej części zasięgu rzadko spotyka się odstępstwa od jednolitego ubarwienia podstawowego, natomiast w południowej Europie spotykane są niemal ceglastoczerwo-ne, piaskowej barwy lub oliwkowozielone osobniki ropuchy szarej. Występujące w tym rejonie ropuchy mają ponadto często na grzbiecie ciemne cętki lub plamy, tworzące delikatny deseń.

Żyjące w południowej Europie ropuchy to również formy cechujące się bardzo szybkim wzrostem, dzięki czemu mogą dwukrotnie przewyższać długością i masą ciała ropuchy z północnej części areału gatunkowego. Zależnie od wieku szczególnie zmienna jest wielkość ciała u samic, przeważnie zdecydowanie większych od samców. Różnice wielkości są szczególnie widoczne w czasie gromadzenia się ropuch w zbiornikach rozrodczych. Nierzadko samce, gdy napotkają samicę po drodze, pozwalają się jej nieść na grzbiecie przez wiele setek metrów do miejsca rozrodu. Samce w stanie ampleksusu trzymają samice za pomocą czarniawych, rogowych modzeli godowych rozwijających się na wewnętrznych powierzchniach 3 pierwszych palców tak mocno, że można je oderwać tylko z trudem.

Po obecności tych modzeli godowych można odróżnić dużego samca od niewielkiej samicy. Samce nie posiadają rezonatorów, tak że wydawane przez nie głosy godowe, brzmiące jak „orrt, orrt..." są słabo słyszalne. Charakterystyczne dla ropuchy szarej jest położenie dużych, silnie wypukłych gruczołów przyusznych, czyli parotydów. U mniejszej ropuchy paskówki i r. zielonej biegną one równolegle do siebie, u r. szarej rozchodzą się ku tyłowi na boki. Głowa r. szarej jest przy tym szersza i bardziej zaokrąglona. Błona pływna sięga prawie do połowy najdłuższego palca. 1 Cała powierzchnia grzbietu jest pokryta mniej lub bardziej wypukłymi, większymi i mniejszymi brodawkami, co może nadawać temu zwierzęciu szpetny wygląd. Osobniki r. szarej z południowej części areału gatunkowego mogą często mieć na brodawkach utwory w formie kolców. Zaliczane są do odrębnego podgatun-ku B. b. spinosus.

Tęczówka barwy złotozielonej do miedzianej. Źrenica ustawiona poziomo. Tęczówki ropuchy paskówki i r. zielonej są jaśniejsze. R. szara ma stosunkowo długie tylne nogi. Skacze i wspina się, jednak nie biega tak zręcznie jak r. paskówka. Jej bieg to właściwie miarowe, powolne kroczenie. Zaniepokojona usiłuje ujść zagrożeniu skacząc. 

Występowanie: ropucha szara, obok żaby tra-wnej, ma największy zasięg spośród europejskich płazów bezogonowych. Prawdopodobnie występuje na obszarze rozciągającym się od południowej Hiszpanii po środkową Szwecję, przy czym ma większe zagęszczenie od jeszcze dalej na północ sięgającej żaby trawnej. W Polsce ropucha szara rozprzestrzeniona jest na obszarze całego kraju, zarówno na niżu, jak i w górach, pospolita, niemniej jednak pod ochroną gatunkową.

W rejonie śródziemnomorskim zasiedla cały Półwysep Iberyjski, Włochy wraz z Sycylią, Półwysef Bałkański oraz większość wysp greckich na Morzu Egejskim. Brak jej na Krecie, Sardynii, Korsyce i na Balearach oraz daleko na północy w tundrze. Nie występuje również w Irlandii. Obszar rozsiedlenia tego gatunku sięga szerokim pasem przez środkową i północną Azję po Japonię. Ropucha szara żyje również w północnej Afryce, która według podziału zoogeograficznego wspólnie z Europą i północną Azją należy do Palearktyki.  

Środowisko: tak szeroki obszar rozsiedlenia ropuchy szarej wskazuje bez wątpienia na to, że gatunek ten nie ma specjalnych wymagań środowiskowych. Rzeczywiście spotyka się ją od nizin i obszarów depresyjnych po środowiska położone na wysokości 2000 m n.p.m. (na Babiej Górze do 1600 m n.p.m.), a w górach środkowej Azji nawet jeszcze wyżej. Ropucha szara występuje zarówno w zbliżonych do naturalnych lasach i w strefie laso-stepu, jak i w obrębie ludzkich osiedli, na brzegach małych zbiorników wodnych, rzek i zatok, a także w słonawych wodach polderów nad Morzem Północnym. Warunki panujące w lasach liściastych i drzewostanach o charakterze parkowym, zaroślach, winnicach, na odłogach, w sadach, skupiskach krzewów, kamieniołomach i piaskowniach, a także w wilgotnych, dostępnych dla niej piwnicach także odpowiadają wymaganiom tego gatunku ropuchy. Gatunek o tak szerokim zakresie wymagań ekologicznych określany jest jako „eury-top", co oznacza „zdolny do życia w każdym miejscu".

Przekształcenie przez człowieka krajobrazu dzięki powstaniu niedużych i zupełnie małych zbiorników wodnych, których obecność jest jednym z ważnych warunków umożliwiających jej istnienie, znacznie rozszerzyło możliwości życiowe ropuchy szarej, są to bowiem miejsca rozrodu tego pożytecznego płaza.

Tryb życia: ropucha szara prowadzi głównie nocny tryb życia, opuszcza kryjówkę zimową już w czasie pierwszych ciepłych nocy wiosennych. Deszcze i temperatura powyżej 10°C zazwyczaj wyzwalają w niej pęd do wędrówki rozrodczej. Samice opuszczają zbiorniki wodne zaraz po zakończeniu okresu godowego, a samce wkrótce potem. Na lądzie ropuchy szare wiodą ponownie swój skryty, nocny tryb życia. W ciągu lata oddalają się o kilometry od wody i znikają w najbardziej niezwykłych miejscach. Kryjówki znajdują w starych zabudowaniach i w piwnicach, w których panuje wysoka wilgotność powietrza i gdzie nie docierają pasożytnicze muchy padlinówki (ropuchówki) (LucHia bufonivora i L. silvarum) z rodziny plujkowa-tych (Calliphoridae), które składają jaja na ropuchach. Larwy wdrążają się przez otwory nosowe do wnętrza ich ciał i żerują w nich, doprowadzając do śmierci swego żywiciela. W październiku ropuchy ponownie podążają do swych kryjówek zimowych.

Rozród: okres godowy trwa krótko; często już po kilku nocach w końcu marca i na początki kwietnia kończy się on dla większości osob ników lokalnej populacji. Ciepłe deszcze budzą zwierzęta chronione dotychczas przeć mrozem w kryjówkach zimowych pod deskami i większymi kamieniami lub zagrzebane w glebie lasów liściastych i zarośli. Ze wszystkich stron ropuchy ściągają teraz do tych zbiorników wodnych, w których same przyszły na świat.

W wędrówkach rozrodczych nie uczestniczą jedynie jeszcze niedojrzałe płciowo osobniki. Po drodze, występujące przeważnie w nadmiarze, samce natykają się na wędrujące samice. Wdrapują się im wtedy na grzbiet i mocno je chwytają. Tak pozwalają się donieść do miejsca rozrodu, którym jest macierzysty dla samicy zbiornik wodny, wywierający na niej widocznie tak silne piętno w okresie rozwoju larwalnego, że niemal zawsze powraca do niego jako dorosły płaz. Gdy szlak wędrówki prowadzi przez drogi komunikacyjne, wówczas ropuchy padają masowo ofiarą ruchu kołowego. W niektórych miejscach gromadzenia się wędrujących ropuch droga już po krótkim czasie jest usłana ich rozgniecionymi ciałami. Następstwem tego mogą być tragiczne wypadki drogowe.

Dzięki znakowaniu dobrze już poznano wędrówki ropuch, a w wielu wypadkach dokładniej je zbadano. Obecnie wiemy, jakie warunki muszą być spełnione, by została podjęta masowa migracja, ale nie znamy sposobu, w jaki ropuchy odnajdują drogę do swego stałego zbiornika rozrodczego. Ponieważ nie widzą na większą odległość, nie kierują się w tym wypadku wzrokiem. Ponadto zwykle ulega zmianie teren, przez który prowadzi trasa ich wędrówki. Powstają nowe drogi, budowle, bądź obszar zostaje zalesiony. Ropuchy odnajdują miejsce, w którym znajdował się ich zbiornik nawet wtedy, gdy on sam już nie istnieje, gdyż np. został zasypany. Należy więc również wnosić, że i specyficzny zapach wody określonego zbiornika nie służy pomocą w odnajdywaniu drogi. Przypuszcza się, że główną rolę odgrywają łącznie pole magnetyczne Ziemi i fazy Księżyca.

Pomimo dużego przywiązania do macierzystych zbiorników wodnych, ropuchy zaczynają wkrótce wykorzystywać do rozrodu nowo powstające niewielkie zbiorniki. Ich ogromna płodność (przeciętnie 1000 jaj na samicę w czasie jednego sezonu rozrodczego) powoduje szybkie powstanie nowej populacji. Po dotarciu do zbiornika rozrodczego większość samic nie zwleka z przystąpieniem do składania skrzeku. Samce zawzięcie walczą o, zwykle znacznie mniej liczne, samice. Głosy godowe samców brzmią jak chropowate „kwak, kwak ..." i można je teraz słyszeć niemal cały czas. Są to głosy obronne, gdyż w ten sposób samce sygnalizują swoją płeć. Wykazują bowiem odruch chwytania wszystkiego, co znajdzie się w zasięgu ich przednich nóg. Bez tego sygnału pozostawałyby na długo wzajemnie ze sobą sczepione i nie brałyby udziału w rozmnażaniu.

Gdy samiec uchwyci gotową do rozrodu samicę już wtedy, gdy podąża ona do zbiornika, to uzyskuje znaczną przewagę nad rywalami. Odpycha ich tylnymi nogami i wydaje głos obronny. Gdy tylko samica rozpoczyna składanie sznurów skrzeku, samiec wydala nasienie i zapładnia zewnętrznie jaja. Są one składane w postaci podwójnego sznura. Otoczone są łączącymi je, zdolnymi do pęcznienia, galaretowatymi osłonkami białkowymi, które chronią jaja przed zagrzybieniem. Wielometrowej długości sznury skrzeku, zawierające od 2000 do ponad 5000 jaj, zawisają na wodnych roślinach lub znajdujących się pod wodą gałęziach, tak że gęsto przez ropuchy nawiedzane zbiorniki rozrodcze mogą się pokryć setkami takich sznurów. Ich owijanie się wokół podwodnych przedmiotów zapobiega opadnięciu skrzeku na denny muł, gdzie zarodki rozwijałyby się żle lub wcale. Dlatego w zbiornikach rozrodczych pozbawionych roślinności wodnej rozwija się znacznie mniejsza liczba zarodków.

Samce powodowane odruchem chwytania wszystkiego dokoła mogą przytrzymywać także przedmioty, które wyglądem daleko odbiegają od samic ropuchy szarej. Obserwowano samce, uchwycone końca gumiaka, jak również pyska karpia. Przy bardzo niekorzystnym stosunku płci zdarza się, że jedną samicę chwyta większa liczba samców. Topi się ona wtedy, a ponieważ już się nie broni, przycze-1 piają się do niej następne samce i powstają w ten sposób tzw. ropusze warkocze. Rozwój zarodkowy trwa ponad 2 tygodnie, po upływie których wylęgają się czarne kijanki o ciemnoszarej stronie brzusznej.

Żywią się głównie mikroskopijnymi glonami, niekiedy również śniętymi rybami. W zbiornikach rozrodczych o korzystnych warunkach kijanki mogą występować tak masowo, że żadni wrogowie naturalni nie są w stanie ograniczyć ich liczebności. Strategią przetrwania tego gatunku jest więc ogromna płodność: wrogowie naturalni zostają w krótkim czasie nasyceni nadmiarem pokarmu. Tylko to bowiem gwarantuje, że wystarczająca liczba kijanek zdoła się przebrazić w młode ropuchy. Mierzą one 1-2 cm długości i opuszczają wodę pod koniec czerwca lub na początku lipca. Rozpoczynają na lądzie życie podobne do trybu życia osobników dorosłych.

Pokarm: ropuchy szare żywią się skąposzcze-tami, ślimakami, stonogami, pająkami i owadami, na które polują w czasie nocnych wypraw łowieckich.

Uwagi: nastawienie do ropuch uległo w naszych czasach zasadniczej zmianie. Traktowane dawniej jako „obrzydliwe ropuchy" są obecnie uznawane za bezpłatnych, w gruncie rzeczy całkiem sympatycznych pomocników w pozbywaniu się szkodników ogrodowych, z którymi walczono dotychczas za pomocą silnych trucizn. Jednak swoją pożyteczną rolę ropuchy spełnią jedynie wtedy, gdy będą mogły się swobodnie rozmnażać. Tworzenie dla nich zbiorników rozrodczych nie stanowi więc tylko wyłącznie akcji miłośników płazów, lecz jest działaniem zmierzającym do aktywnej ochrony środowiska.

Podobne prace

Do góry