Ocena brak

Romantyczny buntownik i jego literackie wcielenia w znanych ci utworach literatury polskiej

Autor /Zenon Dodano /18.04.2011

Romantycznym buntownikiem był każdy poeta żyjący w owej charakterystycznej epoce buntu serca przeciwko wszystkim i wszystkiemu. Wyrazem jego niezadowolenia, spostrzeżeń i przemyśleń były utwory, z bohaterami których nierzadko się identyfikował. Choć każdy poeta buntował się na swój indywidualny sposób, można dostrzec pewną analogię między poszczególnymi literackimi postaciami.

Wkraczając w epokę romantyzmu od razu można dostrzec bunt „młodych” przeciwko „starym”. Spór ten został odzwierciedlony przez A. Mickiewicza w Odzie do młodości. Młody bohater występuje przeciw konserwatyzmowi, sceptycyzmowi, także przeciw rozumowi, jako jedynemu sposobowi poznania świata. Dla młodości najważniejsze jest „czucie i wiara”. „Starzy” walczą natomiast z młodzieńczym entuzjazmem i radością. Podobna w wymowie jest ballada Romantyczność, w której romantycznym buntownikiem jest lud i jego przedstawicielka, Krysia. Gmin wyznaje swoje zasady, często nie dające się rozumowo wytłumaczyć, dlatego występuje przeciw racjonalizmowi mędrca. Wyrazem buntu są słowa : „Czucie i wiara silniej mówi do mnie / Niż mędrca szkiełko i oko”, oraz „Miej serce i patrzaj w serce!”.

Rozum, jako niedoskonałe narzędzie poznania, odrzucił także Pielgrzym z Sonetów krymskich (Droga nad przepaścią w Czufut – Kale), który, chcąc poznać tajemnicze „tam” buntuje się przeciw ciasnemu, rozumowemu poznawaniu świata. Powyższe trzy utwory można zaliczyć do kategorii buntu przeciwko skostniałym poglądom, klasycznym kanonom, które ograniczały młodych, ciekawych „dziwów tego świata” ludzi.

Jako kolejny można wyodrębnić bunt przeciwko ciemiężycielom i związane z nimi poświęcenie się jednostki dla ojczyzny. Romantycznym obrońcą wolności są Konrad i Ksiądz Piotr z III części Dziadów, Jacek

Soplica z Pana Tadeusza, oraz Kordian. Widoczne jest podobieństwo między Konradem a Kordianem, i pomiędzy Księdzem Piotrem a Robakiem. Charakterystyczne, że walka Konrada i Kordiana z zaborcą zazębia się z ich buntem przeciwko Bogu. Pierwszy otwarcie wyzwie Go na pojedynek, drugi z rozgoryczeniem będzie wspominał wizytę z Watykanie, podczas której papież potępił powstanie Polaków. Konrad z rozpaczy spowodowanej niewolą ojczyzny, staje do walki ze Stwórcą, za wszelką cenę pragnie wyzwolić Polskę z zaborczego jarzma. Jest skazany na walkę słowem, a nie czynem, gdyż przebywa w więzieniu. Kordian natomiast ma możliwość działania – widzimy go najpierw w samotnej walce z Prezesem, później z samym sobą, kiedy pragnie zamordować cara. Postępowaniem bohaterów kierują uczucia i emocje, dlatego ponoszą klęskę. Ich przeciwieństwem są starsi, pokorni księża (Ksiądz Piotr i Robak), którzy buntują się tylko przeciw oprawcom.

Ksiądz Robak walczy albo na polu bitwy, albo formując powstańcze oddziały. Piotr nie mając możliwości czynnej walki, oddaje się modlitwie o zbawienie Polski i właśnie ta modlitwa jest wyrazem buntu przeciw niesprawiedliwości i bezwzględności zaborców. Bohaterem walczącym o dobro ojczyzny w innym czasie jest Konrad Wallenrod. Zrozpaczony koniecznością obrania metody postępu, cierpiący z powodu niehonorowej walki, którą musi toczyć, a która jest zaprzeczeniem wszelkich etycznych zasad wyznawanych przez średniowiecznego rycerza – samotnie, w ukryciu prowadzi swoja walkę z Zakonem. Wie, że jego podstęp w końcu zostanie wykryty, dlatego po osiągnięciu celu popełnia samobójstwo.

W kategorii przeciwstawiania się ciemiężycielom warto jeszcze potraktować postacie Henryka i Pankracego z Nie – Boskiej Komedii. Pankracy, przywódca tłumu uciskanych ludzi, sprzeciwia się arystokracji (Henrykowi), która według niego jest sprawczynią nędzy klasy nie posiadającej. Hrabia wie, że arystokracja jest pozbawiona godności, tchórzliwa, zdegenerowana. Mimo to umie docenić jej zasługi. Dlatego walczy przeciw rewolucjonistom. Henryk, jako jedyny arystokrata, walczy i honorowo popełnia samobójstwo.

Trzecim „rodzajem buntu” jest bunt przeciw sferze materialnej, która była miernikiem wartości człowieka, bunt przeciwko nieszczęśliwej miłości. Przykładem mogą być Jacek Soplica (który z powodu swej sytuacji majątkowej nie mógł poślubić Ewy), Gustaw z IV części Dziadów (opuszczony i zdradzony przez Marylę, która wybrała bogatszego od niego kandydata). Bohaterowie ci buntowali się przeciw wszechwładzy pieniądza, który stanął na drodze miłości, a także przesądziło ich losach, nie zgadzali się z oceną człowieka na podstawie jego stanu majątkowego, a nie prawdziwej wartości. Przeciwko nie spełnionemu, tragicznemu uczuciu buntował się też Konrad Wallenrod, który musiał zrezygnować ze szczęśliwego związku z Aldoną.

Wielu bohaterów sprzeciwiało się także niezrozumieniu przez współczesnych. Niedocenionym poetą był choćby Konrad. Świadomy wartości swojej poetyckiej pieśni buntował się przeciw ludziom, którzy nie rozumieli jego twórczości, a także przeciwko Bogu, który milcząc, uznał go za niedoskonałego twórcę. Osamotnieni i niedoceniani byli też poeci. Przykład Słowackiego i Norwida to doskonałe potwierdzenie powyższej tezy. Wiedzieli, iż społeczeństwo nie rozumie w pełni ich utworów, zatem wierzyli, że przyszłe pokolenia docenią ich poezje i uczynią nieśmiertelnymi. Wyrazem tej nadziei jest Testament mój Słowackiego, Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie i Fortepian Szopena Norwida. Treść tych utworów zawiera spory ładunek emocjonalny, wywołuje refleksje na temat losu wybitnych jednostek.

Romantycy byli pokoleniem, które chciało zbudować nowy, lepszy świat. Miały w nim panować miłość i przyjaźń, a wiara i uczucie miały stać się naczelnymi narzędziami poznania. Stąd bunt przeciw wszystkim wartościom pozostawionym przez pokolenie „oświeconych”. Jednocześnie jednak pamiętać należy, że pokolenie „młodych” próbowało zmienić także stosunki społeczne i obyczajowe w myśl nowożytnych idei postępu. Uznanie wartości warstw najuboższych, przyjęcie ich w poczet pełnoprawnych obywateli kraju, likwidacja obłudy i zakłamania w stosunkach małżeńskich, spojrzenie na kobietę nie tylko jak na kochankę, ale także jak na życiową partnerkę mężczyzny (Grażyna, Aldona, Zosia) to wartości, o które będą walczyć „młodzi” kolejnych, następujących po romantyzmie, epok. I ten rodzaj buntu jest wspólny dla wszystkich zwolenników postępu, w każdym czasie i w każdym miejscu.

Do góry