Ocena brak

Roman Dmowski

Autor /Wladek Dodano /03.06.2011

ur. 9 VIII 1864 – 2 I 1939, urodzony we wsi Kamionek na Pradze w Warszawie. Matka i ojciec pochodzili ze zubożałej szlachty, potem stracili praw szlacheckie. Ojciec był robotnikiem brukarskim. W 1881 roku Roman założył z kolegą tajne kółko uczniowskie pod nazwą "Strażnica", którego głównym zadaniem był opór przed rusyfikacją wyrażony w tajnych wykładach z języka polskiego, historii, geografii i literatury polskiej. We wrześniu 1886 wstąpił Dmowski, na wydział fizyczno - matematyczny Uniwersytetu Warszawskiego (na sekcję nauk przyrodniczych). Po czterech latach nauki ukończył studia a po złożeniu rozprawy pt. Przyczynek do morfologii wymoczków włoskowatych otrzymał tytuł doktora nauk przyrodniczych.W 1888 roku wstąpił do Związku Młodzieży Polskiej „ZET”, która skupiała wszystkich działaczy na ziemiach polskich i na emigracji. W ZET poznał Balickiego, gdzie zaczęli swoją współpracę. W kwietniu 1893 dokonał wraz z kilkoma innymi działaczami przewrotu w Lidze Polskiej i stworzył Ligę Narodową, stając na jej czele. W sierpniu tegoż roku, za współorganizowanie manifestacji narodowej w setną rocznicę Konstytucji 3 Maja, Dmowski po 4 miesiącach aresztu w Cytadeli został zesłany do Mitawy.

W lutym 1895 uciekł i osiadł we Lwowie, gdzie objął redakcję dwutygodnika Przegląd Wszechpolski oraz współtworzył Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne. W roku 1902 wydał książkę Myśli nowoczesnego Polaka, będącą - jak sam po latach stwierdził – "wyznaniem wiary narodowej". W 1905 roku przenosi się z Galicji do Królestwa Polskiego.W okresie rewolucyjnym 1904-1906 wystąpił przeciw akcji rewolucyjnej polskich socjalistów. W lipcu 1904 udał się do Tokio aby przekonać tamtejszy rząd, że polskie powstanie antyrosyjskie (propagowane przez Józefa Piłsudskiego) w Kongresówce byłoby dla Polaków szkodliwe, a Japończykom nic by nie dało. Wysunął ponadto, korzystając z osłabienia władzy rosyjskiej, program autonomii Królestwa, samorządu wiejskiego i miejskiego oraz spolszczenia szkół i urzędów.W 1907 i 1908 roku Roman został wybrany do II Dumy, gdzie był przewodniczącym Koła Polskiego.

W 1908 napisał „Niemcy, Rosja a kwestia polska”, w której przedstawił położenie polityczne Polski i jej zaborców. W III Dumie już nie występował.Roman Dmowski, zgodnie z programem wszechpolskim, stał na stanowisku, że sprawę Polski należy łączyć z przymierzem francusko-rosyjskim przeciw Niemcom. Obawiając się, że Rosja wciąż jest niezdecydowana pomiędzy Berlinem a Londynem, Dmowski starał się przekonać Rosję o swej i Polaków lojalności do Imperium Rosyjskiego. Po wybuchu I wojny światowej,zutworzył w Warszawie Komitet Narodowy Polski, stojący na gruncie manifestu Wielkiego ks. Mikołaja Mikołajewicza do Polaków z 14 sierpnia 1914. Po zajęciu Warszawy przez Niemców wyjechał do Petersburga, gdzie brał udział w pracach komisji polsko - rosyjskiej, mającej ustalić zasady przyszłej autonomii Królestwa. W roku 1915 udał się na Zachód i rozpoczął akcję na rzecz Polski w stolicach zachodnich państw Ententy. 11 sierpnia 1916 za cykl wykładów, otrzymał doktorat honoris causa na Uniwersytecie w Cambridge.

W 1917 został prezesem utworzonego przez siebie w Lozannie Polskiego Komitetu Narodowego uznanego przez państwa zachodnie za oficjalne przedstawicielstwo narodu polskiego, którego zadaniem było odbudowanie państwa polskiego. We Francji, z jego inicjatywy, została zorganizowana 100 tysięczna Błękitna Armia, która po przetransportowaniu wraz z pełnym wyposażeniem do Polski, stała się podstawą odradzającego się Wojska Polskiego w trudnym okresie walk o granice.Na początku 1919 Dmowski został głównym delegatem Polski na konferencję pokojową w Paryżu W trakcie konferencji działalność Dmowskiego, równolegle z działaniami powstańczymi i wojennymi w kraju, odegrała kluczową rolę w kształtowaniu granic Polski. 28 czerwca 1919 w sali zwierciadlanej Wersalu, Dmowski wraz z Paderewskim podpisał traktat wersalski, przywracający formalnie Polskę na mapę Europy. 10 września Dmowski podpisał także traktat pokojowy koalicji z Austrią w Saint-Germain.]

Dmowski był zwolennikiem inkorporacyjnej koncepcji wschodniej granicy Polski, pozostającej w opozycji do federacyjnych planów Piłsudskiego. Ostatecznie wizja postulowanych granic przez Dmowskiego w sporej części pokrywała się z granicami II RP. Również idea inkorporacji ziem wschodnich, po fiasku koncepcji federalistycznej, została ostatecznie zrealizowana.Dmowski wrócił do kraju w 1920 roku. W czasie wojny polsko bolszewickiej stanął na czele Rady Obrony Państwa, brał również udział w obradach Sejmu konstytucyjnego. W 1923 został wybranym ministrem spraw zagranicznych, jednak Roman oddalił się od polityki osiadając na wsi. W 1922 został honorowym prezesem Młodzieży Wszechpolskiej. W odpowiedzi na Przewrót majowy, w grudniu 1926 założył Obóz Wielkiej Polski, a następnie w 1928 Stronnictwo Narodowe.

Roman zmarł 2 stycznia 1939 roku i zostałpochowany na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie.POGLĄDY Dmowski był publicystą i cieszył się wysokim autorytetem społecznym. Przedstawiał w nich własną wizję patriotyzmu opartego na narodowych interesach i realiźmie politycznym. Uważał, że Polacy, tak jak inne narody, mają do odegrania własną misję cywilizacyjną. Piętnował wady polskie takie jak bierność, lenistwo, niezdolność do pracy zbiorowej czy niezdyscyplinowanie. W pierwszych latach działalności długo był krytyczny wobec chrześcijaństwa, którego normy moralne uważał za sprzeczne z założeniami i potrzebami "zdrowego, narodowego egoizmu". Później, w publikacji Kościół, naród i państwo (1928) zmienił zdanie i podkreślił znaczącą rolę jaką odgrywa dla narodu polskiego wiara katolicka i Kościół. Jednym z istotnych elementów głoszonej przez Dmowskiego ideologii był antysemityzm.Uważał Żydów za sprzyjających Niemcom wrogów Polski,element niepewny i niepożądany, sprzeciwiał się ich asymilacji.

Dmowski bardzo sceptycznie odnosił się do konfliktu w Stronnictwie Narodowym pomiędzy „młodymi” a grupą „starszych”. Wyraz swojemu krytycyzmowi w stosunku do młodego pokolenia narodowców, którzy w późniejszym okresie powołali do życia Obóz Narodowo – Radykalny, dał w liście do księdza prałata Józefa Prądzyńskiego. Dmowski pisał, iż chcąc dotrzeć do jak najszerszego audytorium, w agitacji uciekają się do szkalowania go, częstokroć kłamiąc, że on sam opowiada się za ich wizją ruchu narodowego. Choć nie piętnował zachowania przyszłych oenerowców publicznie, ze względu na dobro swojego obozu, zdradził prałatowi, że potępia ich za „głupotę” i „szkodzenie” sprawie narodowej. Jednocześnie jasno dał do zrozumienia, że wśród narodowych radykałów nie ma „ani jednego wybitnego człowieka”. Ganił ich za brak właściwej formacji i nieumiejętność długofalowego myślenia, za zaistniały stan rzeczy obwiniając także samego siebie.

Podobne prace

Do góry