Ocena brak

ROLAND

Autor /Wszerad Dodano /12.04.2012

Imię męskie ze st.-g.-nm. hrod, hruod 'sława' + nand 'odważny; bohater', ang. Roland, Rowland, wł. Orlando. Roland, Orland(o), hrabia Marchii Bretońskiej, w sierpniu 778 jako dowódca tylnej straży Franków powracających z wyprawy Karola Wielkiego do Hiszpanii przeciw Oniajjadom został w wąwozie Roncesvalles w zach. Pirenejach napadnięty przez górali baskijskich i zabity wraz z całą tylną strażą. Klęska ta zmusiła Karola Wielkiego do chwilowej rezygnacji z podbojów na Półwyspie Pirenejskim.

I listoryczny Roland, wymieniony jako Hruotland w Życiu Karola Wielkiego Einharda, stał się w romansach śrdw. postacią legendarną, najsłynniejszym z paladynów Karola Wielkiego, najbardziej bohaterską postacią średniowiecza, ideałem rycerza chrześc., o nadludzkiej sile i odwadze, żołnierza wiernego Władcy, ojczyźnie i Bogu, walczącego tylko w obronie wiary.

W chansons de geste, a przede wszystkim w Pieśni o Rolandzie, Roland staje się dowódcą 20 000 ludzi tylnej gwardii, która skutkiem zdrady Ganelona (zob.) zostaje otoczona w wąwozie Roncesvalles (Roncevaux) przez armię 400 000 Saracenów.

Druh Rolanda, Oliwier (zob.), brat jego narzeczonej, Aude, trzykrotnie wzywa Rolanda, aby zadął w czarodziejski róg, Olifant (zob.), i wezwał w ten sposób na pomoc główne siły króla; to samo radzi mu uczynić arcybiskup Turpin (zob.). Ale Roland, uniesiony szczytnym szaleństwem wojennym, odmąwia. Mimo bohaterskich czynów dwunastu parów walczących wokół Rolanda, pod koniec pozostaje tylko sześćdziesięciu Franków żywych. Wtedy Roland decyduje się wreszcie zadąć w róg.

Ale jest już za późno. Gdy Karol przybywa z armią, może tylko pomścić poległych, rozgromić Saracenów. Aude umiera na wieść o śmierci narzeczonego, a zdrajca Ganelon, po sądzie bożym w postaci pojedynku, zostaje rozćwiartowany.

Pieśń o Rolandzie, najstarszy i najsłynniejszy fr. epos rycerski (prawdop. ze schyłku XI w.), znany jest dziś z rękopisu oksfordzkiego z 1170; napisany w dialekcie anglo-normandzkim, liczy 40Q2 wersy asonansowe, 10-zgłoskowe, o nierównych strofach; tł. pol. 1932 T. Boya-Żeleńskiego wg wersji z 1924 J. Bediera. Z bajecznego herosa chansons de geste Roland przeobraża się w poematach epickich Odrodzenia w bohatera przedstawianego w sposób bardziej realistyczny.

W Morganie (zob.) Pulciego i Orlando innamorato (1486) Boiarda Roland jest, przy wszystkich swoich zaletach legendarnego rycerza:, nieco prostoduszny, a w sprawach miłosnych aż nadto naiwny, platoniczny i infantylny, dzięki czemu staje się zabawką w rękach Angeliki (zob.).

W Orlandzieszalonym (1532,tł. pol. Piotra Kochanowskiego) obłąkany z nieszczęśliwej miłości do Angeliki bohater uniesiony zostaje piórem Ariosta na szczyty poezji, a niedole jego wyrażają dramat kondycji ludzkiej; zob. też Miecz (Durandan). Opery : J. B. Lully'ego (Roland, 1685), D. Scarlattiego (Orlando, 1711), Vivaldiego (Orlando finto pazzo wł. 'niby-szalony', 1714), Handla (Orlando, 1733),"Picciniego (Roland, 1778), Haydna (Orlando Paladino, 1782).

Roland nazwa posągów nadnaturalnej wielkości z drzewa a. kamienia, przedstawiających rycerza z gołą głową, zazw. z podniesionym nagim mieczem, znajdujących się na rynkach a. in. głównych placach miast płn.-niemieckich, gł. między Odrą i Wezerą, również, wyjątkowo, w Czechach, Siedmiogrodzie i w Dubrowniku.

Wiadomo o 38 Rolandach, z których zachowało, się 19; z nich najstarszym i najpiękniejszym jest Roland sprzed ratusza w Bremie, z 1494. Rolandowie ci są najprawdopodobniej symbolami prawa i nie mają, prócz nazwy, nic wspólnego z paladynem Karola Wielkiego.

Podobne prace

Do góry