Ocena brak

Rola wartości w wychowaniu - Wychowanie do wartości w społeczeństwie pluralistycznym

Autor /Emilian Dodano /31.08.2011

Wychowanie do wartości szczególne zadanie ma do spełnienia w waach społeczeństwa pluralistycznego. Stanowi ono naturalną zaporę irzeciw wulgarnemu kolektywizmowi stanowiącemu dominującą cechę itroju niedemokratycznego. Społeczeństwo pluralistyczne jest jednoczc­ie antytezą społeczeństwa ubezwłasnowolnionego, w którym obywa­telom odmawia się podmiotowości i wewnętrznej autonomii. Stają się foni ofiarą totalitarnego modelu życia państwowego, dławiącego w za-j-odku jakiekolwiek przejawy pluralizmu, czyli tłamszącego swobodną !%ymianę myśli i niedopuszczającego do krytyki powziętych przez wła-n dze decyzji, bez przyzwolenia społecznego. Mamy tu do czynienia z sa-'inowolą ludzi rządzących i z „tyranią sił kolektywnych" (E. Mounier, 1960), gdzie „rozkaz staje się ważniejszy od osoby" (Ciągłość i zmia­na..., 1989).

W zupełnie innej, korzystniejszej sytuacji znajdują się obywatele w społeczeństwie pluralistycznym. Ponoszą oni osobistą odpowiedzial­ność za losy narodu i państwa. Jest to możliwe dzięki zapewnieniu im szeroko pojętej wolności i równości wobec prawa. Z tej racji jednak spoczywają na nich pilne zobowiązania, w których spełnianiu nieba­gatelną rolę ma do odegrania wychowanie do wartości. Może się ono bowiem przyczynić do uwewnętrznienia pożądanych społecznie i mo­ralnie wartości, będących gwarancją ogólnego ładu społecznego.

Nie ulega też wątpliwości, iż u wewnętrzni one w ten sposób wartości wy­wierają zazwyczaj większy wpływ na postępowanie jednostki niż sta­rannie przemyślane przepisy prawa stanowionego i nieaprobowane wewnętrznie prawo naturalne, które nie dotarło jeszcze do świadomo­ści ludzi. Natomiast przepisy prawa sprzeczne z tymi wartościami budzą nie tylko nieufność, lecz poniekąd także usprawiedliwiają ich łamanie w sensie moralnym. Dlatego też wychowania do wartości nie mogą zastąpić nawet najbardziej przekonujące przepisy prawa stano­wionego.

Podobne zadania do spełnienia ma wychowanie do wartości w spo­łeczeństwie wielokulturowym. Stanowi ono pewną szczególną od­mianę społeczeństwa pluralistycznego. Społeczeństwo wielokulturowe —podobnie jak społeczeństwo pluralistyczne — to nie tylko ogół ludzi należących do odmiennych nacji i ras, lecz także wyznawców różnych religii lub członków sekt oraz rzeczników trudnych do pogodzenia opcji politycznych i światopoglądowych. Każda z kultur charakteryzuje się typowym dla niej dorobkiem materialnym i duchowym, przekazywa­nym z pokolenia na pokolenie. Niejednokrotnie różni się od innych kul­tur również osobliwym dla niej systemem wartości moralnych, co pociąga za sobą pluralizm w dziedzinie moralności, a co za tym idzie, stwarza podatny grunt dla relatywizmu moralnego.

Wielokulturowy charakter społeczeństwa na ogół nie ułatwia pra­cy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą, dla których pluralizm kultur może oznaczać chwiejność i brak zdecydowania w wyznawaniu pożą­danych moralnie wartości lub całkowitą ich negacją. Tym bardziej zachodzi tam konieczność wprowadzania ich w świat wartości godnych powszechnego uznania i mobilizowania do zgodnego z nimi postę­powania. Bez tego młodym członkom takiego społeczeństwa grozi zagubienie w gąszczu przeróżnych poglądów i stanowisk w sprawach moralnych. Dlatego też różnice, jakie dzielą pod tym względem przed­stawicieli różnych kultur, warto z młodymi ludźmi przedyskutować. Postępowanie takie umożliwia wzajemne porozumiewanie się lub wstęp­ne wynegocjowanie kompromisu przynajmniej odnośnie do niektórych wartości.

Niekiedy wielość kultur, z których wywodzą się wychowankowie, nie utrudnia, a wręcz sprzyja wychowaniu do wartości. Młodzi ludzie mogą się bowiem przekonać o zgubnych — dla ogólnego ładu społecz­nego — następstwach zanegowania słuszności takich podstawowych wartości, jak np. sprawiedliwość, odpowiedzialność, miłość bliźniego lub poszanowanie ludzkiej godności. Uczą się tolerancji dzięki bezpo­średnim kontaktom z osobami innej narodowości, rasy, religii czy zgoła o całkiem odmiennym sposobie widzenia świata, ludzi, wartości. Ła­two też przekonują się o realnych korzyściach, jakie wynikają z faktuporozumiewania się co do podzielanych wspólnie wartości i wprowa­dzania ich w życie. Słowem: uczą się akceptować, rozumieć i szano­wać osoby pochodzące z innych kręgów kulturowych.

Podobne prace

Do góry