Ocena brak

Rola prawa w procesie sterowania procesami społecznymi. Liberalizm versus welfare state

Autor /gorol Dodano /12.04.2011

Koncepcja prawa jako techniki społecznej, to jest jako instrumentu celowego sterowania procesami społecznymi.trzy fakty przyczyniły się do tego, że koncepcja prawa jako techniki społecznej stalą się zarazem możliwa, jak i konieczna:

—  powstanie nowoczesnego aparatu biurokratycznego,

—  zmiana funkcji państwa,

—  instrumentalna racjonalizacja prawa.

Max Weber był niewątpliwie jednym z pierwszych, który dostrzegł, że u podstaw wykształcenia się nowoczesnej biurokracji leżała potrzeba racjonalnego sterowania procesami społecznymi i gospodarczymi. Aparat biurokratyczny składający się z wyszkolonych i wyspecjalizowanych urzędników stał się przesłanką, która umożliwiła ujmowanie działań biurokratycznych jako działań ściśle technicznych. Apolityczność biurokracji ma być jednym z tego gwarantów. W krótkim czasie — zdaniem M. Wcbera, proces ten zakończył się po pierwszej wojnie światowej — model organizacji biurokratycznej stał się wzorcem, na którym opierało się funkcjonowanie nieomal wszystkich sformalizowanych organizacji i instytucji w społeczeństwie, poczynając od wojska, korporacji gospodarczych, uniwersytetów, a na administracji publicznej kończąc.

Powstanie programów interwencjonizmu gospodarczego i społecznego, czy to w anglosaskiej wersji Welfare State, czy też kontynentalnej koncepcji Sozialstaat, to druga przesłanka, która przyczyniła się do rozwoju technologicznej wizji prawa". Państwo intcrwcncjonistycz-ne w radykalny bowiem sposób wpływa na zmianę funkcji prawa. Prawo z prawa negatywnego (taki był ideał prawa liberalnego), które było jedynie strażnikiem porządku i bezpieczeństwa (law and order), staje się prawem pozytywnym, aktywnie sterującym procesami społecznymi.

Myślę, że po tych rozważaniach jest już jasne, dlaczego tą koncepcją prawa nazwaliśmy modelem prawa jako techniki. Dla każdego aktu technicznego rozporządzania charakterystyczna jest bowiem trójelemen-towa relacja, jaka zachodzi rniędzy podmiotem sterującym, narzędziem, którego on używa, i przedmiotem jego oddziaływania. W zależności od tego, czy przedmiotem oddziaływania jest przyroda czy społeczeństwo odróżniamy techniki materialne i społeczne. W przypadku prawa ele-' mentami tej trój elementowej relacji są prawodawca jako podmiot sterujący, prawo jako jego narzędzie oraz społeczeństwo jako przedmiot oddziaływania. W technologicznej wizji prawa adresaci norm są więc ujmowani raczej jako obiekt niż partner w interakcjach społecznych.

Wymieniliśmy do tej pory trzy filary (aparat biurokratyczny, programy celowe, racjonalność instrumentalną), na których opiera się koncepcja prawa jako techniki społecznej, ale jest oczywiste, że z koncepcją tą wiąże się wiele innych, nie mniej ważnych własności. Wszystkie one dobitnie świadczą o tym, jak daleko prawo interwencjonistyczne odeszło od ideału prawa liberalnego, zgodnie z którym prawo powinno być zbiorem reguł maksymalnie ogólnych i precyzyjnych, wykluczających wszelki dyskrecjonalizm (rule of law not ofmen) i traktowanych jedynie jako gwarant ochrony porządku i bezpieczeństwa, a nie instrument polityki określający kierunki rozwoju społecznego.

Powołajmy tylko niektóre z tych cech:

selektywność i detalizacja prawa,

szerokie stosowanie luzów decyzyjnych i dyskrecjonalizm,

— „decyzyjność" prawa i wzrost znaczenia „ustaw" czasowych,

—  administratywizacja prawa,

—  orientacja na sukces,

—  kolektywizacja prawa.

Podobne prace

Do góry