Ocena brak

Rodzina padalcowate

Autor /Gonzo Dodano /12.01.2012

Wygląd: beznoga jaszczurka o wężowatym, wydłużonym ciele, gładkich, błyszczących łuskach i krótkiej, niewyraźnie odgraniczonej od tułowia i tępopyskiej głowie. Małe, z ruchomymi powiekami oczy mają czerwonawożółtą tęczówkę i ciemną źrenicę. Długi ogon, który jedynie u brzemiennej samicy jest wyraźnie odgraniczony od tułowia, jest tępo zakończony.

Ubarwienie strony grzbietowej utrzymane jest w różnych odcieniach brązu; może być jednak również żółtawe, ołowia-noszare lub miedziane. Obok zwierząt bez wzoru barwnego na grzbiecie, spotyka się osobniki, u których występują ciemniejsze podłużne smugi (tworzone przez oddzielne lub łączące się ze sobą kreski lub plamki) bądź delikatne, ciemne kreski na łuskach grzbietowych. W odróżnieniu od samic, których łupkowe- lub czarniawoszary, wyjątkowo nawet czarny brzuch jest jednobarwny, brzuch samców jest pokryty deseniem: żółtawy często niebieskoszarym wzorem, a łupkowoszary - żółtawymi piętnami.

W Niemczech rzadko, a we wschodniej Europie znacznie częściej, spotyka się padalce (przede wszystkim samce), których grzbiet pokrywają rzadziej lub gęściej rozmieszczone, delikatne, jasno- lub ciemnoniebieskie plamki (jest to tzw. padalec turkusowy - przyp. tłum.). Młode osobniki mają stronę grzbietową błyszcząco złotawą lub srebrzystoszarą; środkiem grzbietu ciągnie się ciemniejsza linia zaczynająca się od położonej na głowie plamy kształtu kropli, a sięgająca do końca ogona. Brzuch młodych okazów jest brunatny lub stalowoszary, często również zupełnie czarny. Całkowita długość ciała 400-450 mm, rzadko 500 mm.

Występowanie: z wyjątkiem skrajnej północy padalec zwyczajny zasiedla niemal całą Europę. W Polsce na obszarze całego kraju, pod ochroną gatunkową. Nie występuje w Irlandii, na Krymie, w południowej części Hiszpanii i na wielu śródziemnomorskich wyspach. Dalej na wschód sięga do Uralu, Kaukazu i południowo-zachodniej Azji. Nie jest pewne, czy występuje w północno-zachodniej Afryce.

Środowisko: od nasłonecznionych do półcieni-stych, lekko wilgotnych terenów z bogatą roślinnością runa i licznymi krzewami. Często żyje w lasach liściastym z bogatym podszytem i dobrze rozwiniętą warstwą mchów, pełnych paproci, próchniejącego drewna i kamieni, na torfowiskach, wilgotnych łąkach oraz w parkach i ogrodach. Na północy jego występowanie ogranicza się do równin, w środkowej Europie dochodzi do wysokości 1000 m n.p.m. i jest pospolity; w Tatrach i na Babiej Górze spotykano go na wysokości 1100 m n.p.m., a w Alpach i na Bałkanach sięga do wysokości 2400 m n.p.m.

Tryb życia: podczas ciepłej pogody padalca zwyczajnego spotyka się głównie we wczesnych godzinach rannych i przed zmierzchem (główny okres jego aktywności przypada jednak na zmierzch i wczesne godziny nocne - przyp. tłum.). Po ciepłych deszczach opuszcza swoją kryjówkę, mieszczącą się pod kępą mchu, w spróchniałym pniu, pod kamieniem lub leżącym drewnem również w innych porach dnia, by zdobyć pożywienie. Porusza się przeważnie po podłożu pełnym dogodnych ukryć i porośniętym splątaną roślinnością, przedzierając się zręcznie wśród korzeni roślin, kęp mchów oraz próchna.

Na kryjówkę zimową padalec zwyczajny wybiera norę gryzonia, jakieś inne naturalne ukrycie lub powraca do jamy wykopanej przez siebie. Jama ta rzadko sięga w glebie na głębokość większą niż 1 m i często jest zatykana od wewnątrz ziemią i mchem. W szczególnie dogodnych kryjówkach może wspólnie zimować do 100 osobników. Ponieważ takie ukrycia zdarzają się rzadko, są poszukiwane również przez inne zwierzęta. W ten sposób obok pa-dalców zwyczajnych ze wspólnej kryjówki zimowej korzystają salamandra czarna i s. plamista, jaszczurka żyworodna i żmija zygzakowata. Ze snu zimowego padalec zwyczajny budzi się na przełomie marca i kwietnia.

Rozród: kopulacja odbywa się wkrótce po obudzeniu się ze snu zimowego. W jej trakcie samiec chwyta szczękami za kark samicę i tak skręca pod nią ciało, by kloaki obu partnerów zetknęły się. Wprowadza wtedy jedną z części parzystego hemipenisa do kloaki samicy. Po trwającej 11-13 tygodni ciąży rodzi się w lipcu i sierpniu (rzadko również we wrześniu lub nawet później) w kilkuminutowych odstępach od 8 do 12 mtodych (ich liczba może niekiedy dochodzić do 26); młode znajdują się jeszcze wówczas w cienkich, przezroczystych osłonkach jajowych, przez które zaraz się przewiercają. Młode padalce mierzą w momencie urodzin 70-90 mm. Dojrzałość płciową osiągają po upływie 4 lat, mierzą wówczas blisko 250 mm długości.

Pokarm: przede wszystkim ślimaki nagie i dżdżownice, ponadto stonogi, pająki i pare-czniki oraz mało ruchliwe owady i ich larwy.

Wrogowie: dorosłe padalce zwyczajne są zjadane nie tylko przez lisy, dziki i świnie domowe oraz łasicowate i jeże, ale również przez wiele ptaków, takich jak bociany, czaple, kru-kowate i ptaki drapieżne, a także ptactwo domowe. Wśród gadów najgroźniejszym wrogiem naturalnym padalca jest gniewosz plamisty. Młode osobniki są zjadane przez ryjówki, drozdy, ropuchy szare i młode żmije zygzakowate. Niestety mimo objęcia nieszkodliwego padalca ochroną gatunkową jeszcze dzisiaj w wielu rejonach uważa się go za jadowitego węża i zabija (czego robić nie wolno, gdyż również żmija zygzakowata znajduje się w Polsce pod ochroną - przyp. tłum.).

Uwagi: odżywianie się głównie ślimakami nagimi i dżdżownicami jest przystosowaniem padalca do jego niezbyt szybkiego i zwinnego sposobu poruszania się. Najpierw niemrawą ofiarę padalec obserwuje dłuższy czas z bardzo bliska, potem powoli i z rozwagą chwyta ją pewnie małymi, spiczastymi, skierowanymi ku tyłowi ząbkami i równie wolno zjada. Połykanie zdobyczy może trwać 10-15 minut. Następnie padalec usuwa z pyska śluz i zanieczyszczenia przez ocieranie boków głowy o podłoże. Ponieważ padalec ma słaby wzrok (nie rozróżnia również wcale kolorów, a źle odcienie szarości) wysuwa często język na wzór węży, odbierając nim z otoczenia bodźce dotykowe i smakowe. W czasie wysuwania języka pysk nie jest jednak zamknięty jak u węży, lecz lekko otwarty.

Jeżeli złapie się padalca zwyczajnego za ogon, może go odrzucić w całości lub części (autotomia) I dzięki temu często ujść cało. Na to, że padalce pochodzą od czworonożnych jaszczurczych przodków, wskazują nie tylko zachowane jeszcze w szkielecie resztki pasów, ale również fakt, że zarodki padalca mają przed narodzeniem się drobne zawiązki kończyn. Inaczej niż węże, które w czasie linienia zrzucają starą skórę w całości jak rękawiczkę wywróconą na drugą stronę (stosunkowo często znajduje się takie wylinki), padalec zrzuca skórę w formie zwiniętego pierścienia i zsuwa ją przez ogon pozostawiając w dowolnym miejscu. Taka niepozorna wylinka jest bardzo trudna do znalezienia.

Młode osobniki linieją 3- lub 4-krotnie w ciągu roku. Godny wzmianki jest fakt, że padalec zwyczajny może osiągać dość „sędziwy" wiek. Wprawdzie wszystkie dostępne dane otrzymano dla zwierząt hodowanych w terrariach, pozwalają one jednak sądzić, że również padalce żyjące w warunkach naturalnych żyją dłużej od innych gatunków jaszczurek o porównywalnej wielkości.

Wielokrotnie padalce przetrzymywano w hodowli ponad 30 lat. W porównaniu do jajorodności większości gadów, jajożyworodność padalca zwyczajnego jest niewątpliwie cechą ewolucyjnie postępową, Całkowity rozwój zarodków w ciele samicy pozwala bowiem na uniknięcie niekorzystnego wpływu takich czynników, jak np. zbyt wysoka temperatura, susza i wrogowie naturalni, które mogą powodować obumieranie lub zniszczenie złożonych jaj.

Podobne prace

Do góry