Ocena brak

Rodzina i jej funkcje

Autor /Norbert999 Dodano /04.01.2012

Rodzina jest podstawową mikrostrukturą społeczną. We wszystkich społecznościach ludzkich, w różnych kulturach, od najdawniejszych czasów występowała rodzina. Chociaż przybierała różne formy, zawsze realizowała podobne cele — wydawanie na świat dzieci i socjalizacja nowych pokoleń, które tylko poprzez wychowanie w rodzinie mogły rozwinąć się w wartościowe osobowości społeczne. Znana w literaturze socjologicznej definicja Maclvera i Page^1 określa, że rodzina:

1. obejmuje uznany społecznie typ trwałego obcowania płciowego,

2. obejmuje określoną instytucjonalną formę małżeństwa,

3. zawiera pewien system nomenklatury wyrażającej stosunki pokre­wieństwa i dziedziczenia,

4. jest jednostką gospodarującą, zapewniającą swym członkom utrzymanie i opiekę.

5. zaspokaja potrzeby materialne i przygotowuje swych członków do samodzielnego życia,

6. jest grupą mieszkającą wspólnie, tworzącą jedno gospodarstwo domowe, która może obejmować dwa a nawet trzy pokolenia.

We wszelkich definicjach rodziny podkreśla się dwie podstawowe funkcje rodziny — zapewnienie ciągłości biologicznej społeczeństwa oraz przekazywanie dziedzictwa kulturowego. W badaniach rodziny wyróżnić można dwie perspektywyujęcie filogenetyczne i ontogenetyczne. W ujęciu filogenetycznym rodzina traktowana jest jako gatunkowa forma życia społecznego na pewnym etapie dziejów ludzkich, np. rodzina szlachecka, rodzina mieszczańska, chłopska czy wielkomiejska. W ujęciu ontogenetycznym analizuje się kolejne fazy życia rodzin­nego — narzeczeństwo, małżeństwo, okres wychowywania małych dzieci, okres tzw. „pustego gniazda", czyli usamodzielnienia się dzieci.

Dotyczy to pojedynczej rodziny, jej funkcji i życia wewnątrzrodzin-nego oraz jego uwarunkowań. Rodzina bywa traktowana jako podstawowa grupa społeczna. Charles H.Cooley2 określił ją jako grupę pierwotną, mającą funda­mentalne znaczenie w procesie socjalizacji. Podstawą więzi społecznej w rodzinie są stosunki między małżonkami oraz między rodzicami i dziećmi. Stosunki w rodzinie mają charakter bezpośredni, face to face, z przewagą współpracy nad współzawodnictwem, są zabarwione emocjonalnie.

Grupę osób tworzących rodzinę wyróżniają następujące cechy:

wspólne mieszkanie,

wspólne nazwisko,

wspólna własność,

ciągłość biologiczna,

wspólna kultura duchowa.

FUNKCJE RODZINY

Rodzina jest także podstawową instytucją społeczną, poprzez którą dokonuje się regulacja współżycia seksualnego, prokreacja, wyznacza­ne są systemy pokrewieństwa, zasady dziedziczenia majątku, współpra­ca i współdziałanie w ramach gospodarstwa domowego. W każdym społeczeństwie istnieją formalnie ustanowione i społecznie kontrolowa­ne wzory zawierania małżeństw i funkcjonowania rodziny. Społeczeń­stwo ustala też normy regulujące stosunki między osobami różnego wieku — rodzicami, dziećmi, dziadkami oraz między krewnymi w linii bocznej — wujami, stryjami, ciotkami. Będąc podstawową instytucją społeczną rodzina pełni wiele funkcji niezbędnych dla rozwoju społeczeństwa. (Przez funkcję rozumieć będziemy cele, do których zmierza życie i działalność rodziny oraz zadania, jakie realizuje rodzina zaspokajając potrzeby swych człon­ków).

Zakres i liczba tych funkcji zmienia się zależnie od stopnia rozwoju społecznego, poziomu industrializacji i urbanizacji oraz przemian kulturowych. Kierunek ewolucji, do niedawna przez nikogo nie kwestionowany, polega na ograniczaniu charakteru instytucjonalnego rodziny, na kurczeniu się pełnionych przez nią funkcji w społeczeń­stwach nowoczesnych. Zmianom tym towarzyszy proces emancypacji rodziny ze społeczeń­stwa. W przeszłości rodzina była małym państwem. Realizując podsta­wowe funkcje społeczne musiała rządzić się sformalizowanymi wzora­mi zachowań.

Określały one dokładnie wzajemne interakcje poszcze­gólnych członków rodziny, pozycje męża i żony, dzieci oraz innych krewnych. Utrata wielu funkcji rodziny przyczyniła się do zmian w jej strukturze wewnętrznej, do odformalizowania, do nadania stosunkom rodzinnym charakteru osobowego, związku emocjonalnego. Dokumen­tuje ten kierunek przemian teza E.W. Burgessa3 o ewolucji rodziny od instytucji do związku towarzyskiego. Zanim przejdziemy do omówienia funkcji rodziny w społeczeństwie, trzeba podkreślić, że w każdych warunkach społecznych istnieją przy­najmniej trzy funkcje, które może realizować tylko rodzina. Są one niezbędne dla prawidłowego rozwoju i funkcjonowania społeczeństwa — prokreacja, socjalizacja i funkcja miłości.

Tę ostatnią Franciszek Adamski określił jako stwarzanie w rodzinie szczególnej atmosfery bezinteresownej miłości, życzliwości i oddania niezbędnej dla prawi­dłowego psychicznego, uczuciowego, a także moralnego rozwoju czło­wieka, dokonującego się we wszystkich etapach jego życia. W różnych pracach socjologicznych znaleźć można opisy wielu funkcji rodziny. Bardzo pouczający jest podział zaproponowany przez Franciszka Adamskiego4 na funkcje instytucjonalne i funkcje osobowej dotyczące rodziny jako grupy społecznej.

Funkcje instytucjonalne to:

1) funkcja prokreacyjna lub biologiczna, podtrzymująca ciągłość społeczeństwa.

2) funkcja ekonomiczna, polegająca na dostarczaniu dóbr material­nych rodzinie,

3) funkcja opiekuńcza, zabezpieczanie członków rodziny w określo­nych sytuacjach życiowych, gdy sami nie są w stanie zaspokoić swoich potrzeb - opieka nad małymi dziećmi, ludźmi starymi, chorymi, inwa­lidami,

4) funkcja socjalizacyjna — wprowadzanie członków rodziny w życie społeczne i przekazywanie im wartości kulturowych,

5) funkcja stratyfikacyjna — sytuowanie członków rodziny w struk­turze społecznej, w określonych klasach i warstwach społecznych,

6) funkcja integracyjna — społeczna kontrola zachowań poszczegól­nych członków rodziny.

Jako funkcje osobowe F. Adamski5 wymienia:

1) funkcję małżeńską — zaspokajanie potrzeb życia intymnego mał­żonków,

2) funkcję rodzicielską — zaspokajanie potrzeb uczuciowych rodzi­ców i dzieci,

3) funkcję braterską — zaspokajanie potrzeb uczuciowych rodzeń­stwa.

Poprzez funkcje instytucjonalne rodzina powiązana jest z innymi grupami i instytucjami społecznymi. Realizując te funkcje na różne sposoby rodzina wpływa na oblicze społeczeństwa. Z kolei likwidując lub ograniczając poszczególne funkcje, społeczeństwo oddziałuje na model rodziny. Podstawową kategorią socjologicznej analizy rodziny jest struktura rodziny, związana z jej funkcjami oraz wewnątrzrodzinnymi interak­cjami. Niezależnie od różnego określania tego pojęcia, zwraca się uwagę na trzy aspekty struktury rodziny:

1) aspekt psychologiczny — układ więzi emocjonalnych,

2) aspekt społeczny — układ pozycji członków rodziny oraz struktu­ra wewnątrzrodzinnej władzy,

3) aspekt kulturowy — wzory regulujące wewnątrzrodzinne stosunki i interakcje oraz normy i wzory pełnienia ról społecznych w rodzinie.

Odwołując się do znanej w polskiej literaturze socjologicznej defini­cji struktury rodziny Zbigniewa Tyszki, możemy wskazać najważniej­sze jej elementy:

liczba i jakość członków rodziny (liczba dzieci, liczba innych krewnych),

układ pozycji i ról społecznych, przestrzenne ich usytuowanie,

siła więzi instytucjonalnych i psychicznych łączących poszczegól­nych członków rodziny, która świadczy o większej lub mniejszej spój­ności rodziny,

podział czynności oraz struktura władzy i autorytetu w rodzinie,

wewnątrzrodzinny rozkład miłości i względów.

Podobne prace

Do góry