Ocena brak

RODZAJE POMOCY PSYCHOLOGICZNEJ KLINICYSTY - Udział psychologii w promocji zdrowia

Autor /Edgar Dodano /09.09.2011

Można wyróżnić dwa sposoby wykorzystania psychologii przy promocji zdrowia: a) upowszechnienie nowoczesnej wiedzy psychologicznej i b) kształ­towanie zachowań sprzyjających zdrowiu.

Upowszechnianie wiedzy psychologicznej istotnej dla promocji zdrowia

Tę formę działalności psychologów można też najogólniej określić jako edukacyjną, adresowaną do przedstawicieli różnych grup: profesjonalistów i nieprofesjonalistów. Wśród profesjonalistów należy wymienić wszystkich odpowiedzialnych za budowanie prozdrowotnej polityki i reorientację służby zdrowia. Nowoczesna wiedza psychologiczna powinna być upowszechniana wśród reprezentantów zawodów medycznych, nauczycieli wszystkich szczebli, organizatorów życia społecznego, dziennikarzy itp., czyli wśród wszyst­kich, których zadania zawodowe polegają między innymi na kształtowaniu zachowań innych osób w procesie wychowania, edukacji i leczenia.

Upowszechniana wiedza powinna przede wszystkim dotyczyć psycho­logicznych koncepcji i modeli zdrowia oraz zasad jego kształtowania i utrzy­mania. Zwłaszcza tych, w których zwraca się uwagę na konieczność tworze­nia pozytywnych, całościowych i procesualnych pojęć zdrowia, jak również koncepcji akcentujących rolę zasobów zdrowia (zwanych też potencjałami i czynnikami rozwoju) tkwiących w człowieku i jego środowisku. Coraz ważniejsza staje się też wiedza o czynnikach warunkujących rozwój psycho­społeczny i satysfakcję z życia. To ostatnie pojęcie jest podstawą nowoczes­nych interdyscyplinarnych badań nad jakością życia.

W psychologii wyróżnia się obiektywne podejście do jakości życia, przez co rozumie się warunki wyznaczające zaspokojenie potrzeb i realizację celów, co w efekcie daje ludziom poczucie zadowolenia z różnych sfer życia i ogólną satysfakcję życiową. Działania polegające na podnoszeniu jakości życia i umacniające psychiczny dobrostan są uznawane za centralne dla promocji zdrowia.

W edukacji zdrowotnej ważne jest odkrywanie potocznych koncepcji zdrowia i zwracanie uwagi na treść indywidualnej świadomości zdrowotnej. Makrokampanie zbyt często bowiem pomijają biograficzny i podmiotowy aspekt jego promocji. Nie sprzyja to podejmowaniu odpowiedzialności za zdrowie i tworzeniu własnych, zdrowych stylów życia.

Rozwój zdrowia biopsychospołecznego uwarunkowany jest w dużej mierze kompetencjami życiowymi jednostki. Chodzi tu o umiejętność rozpoznawania i zaspokajania własnych aspiracji dostosowanych do możliwości, sprostania wymaganiom środowiska, sytuacjom trudnym i zadaniom rozwojowym w toku całego życia. W promocji zdrowia potrzebna jest też umiejętność kształtowania środowiska bogatego w zasoby naturalne, materialne i społeczne. W tym celu można wykorzystać bogatą wiedzę z różnych dziedzin psychologii, zwłaszcza psychologię rozwoju człowieka, środowiskową i społeczną oraz wiedzę o stresie życiowym i formach skutecznego radzenia sobie z nim.

• Rozwój zachowań zdrowotnych i udział psychologów w programach promocji zdrowia

Zachowania zdrowotne są kategorią zachowań, o których piszę szerzej w rozdziale poświęconym psychologii zdrowia. W tym miejscu pragnę zwrócić szczególną uwagę na warunki kształtowania zachowań zdrowotnych. Nawyki zdrowotne powstają w toku socjalizacji w procesach naśladowania i modelowania. Chodzi tu między innymi o proste nawyki ważne dla higieny życia codziennego, ale też o kształtowanie odpowiedzialności za własne zdrowie i dbałości o zasoby zdrowotne środowiska. W promocji zdrowia psychicznego przewiduje się także rozwój umiejętności społecznych: komuniko­wania się, porozumiewania, współpracy, pomagania i tworzenia więzi między­ludzkich. Dla kształtowania niektórych kompetencji rozważa się przydatność mechanizmów wpływu społecznego, który powinien jednak być zgodny z głów­ną ideą promocji zdrowia, tj. działaniem na rzecz autonomii i partycypacji.

Praktyka psychologiczna na rzecz promocji zdrowia dopiero się rozwija. Są jednak obszary, w których zastosowanie psychologii już się utrwaliło. Należą do nich programy promocji zdrowia w instytucjach edukacyjnych. Psychologowie kliniczni i edukacyjni biorą udział w tworzeniu i realizowaniu programów całościowych dla „szkół promujących zdrowie" oraz programów bardziej specyficznych, nastawionych na edukację zdrowotną i wspomaganie rozwoju. Są to programy wspomagania rozwoju osobowości dla nauczycieli i uczniów, programy mające na celu uczenie takich ważnych kompetencji, jak: umiejętność nawiązywania i utrzymywania relacji z innymi, radzenia sobie ze stresem, rozwiązywania konfliktów itp. Współwystępują one zresztą z programami prewencji zaburzeń.

Psychologowie podejmują także działania na rzecz aktywizacji środowisk lokalnych: pracują z samorządami lokalnymi, stowarzyszeniami i organizac­jami. Bardzo ważną rolę może spełnić współpraca psychologów z młodzie­żowymi liderami promocji zdrowia. Ma to często związek z programami sieci „zdrowych miast". Podobne systemowe działania prowadzi się w śro­dowisku pracy, gdzie adaptuje się skuteczne zachodnie wzory promocji zdrowia w pracy. Te formy pracy nie są jednak typowe i „zarezerwowane" dla psychologów klinicznych. Ważna jest tu współpraca specjalistów.

Stopniowo rozwija się i przekształca sieć poradni psychologiczno-pedagogicznych i poradni zdrowia psychicznego. Wraz z wejściem w życie Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego zobowiązuje się władze wojewódzkie do budowania ośrodków poradnictwa psychospołecznego dla celów promocji zdrowia psychicznego i prewencji. Ośrodki te powinny być w pierwszym rzędzie nastawione na pomoc rodzicom, dzieciom i młodzieży. Psycholodzy pełnią też coraz częściej funkcje doradców i ekspertów działających w krajo­wych i lokalnych radach promocji zdrowia i radach programowych środków audiowizualnego przekazu. Promocja zdrowia, która w praktyce jest powiąza­na z prewencją patologii działania, zawsze obejmuje jednostkę i jej relacje z otoczeniem oraz cechy systemów, w których ona żyje i działa.

Do góry