Ocena brak

Rodzaje norm społecznych

Autor /bomberman Dodano /11.04.2011

Do norm szczególnie doniosłych w dziejach ewolucji człowieka zalicza się normy dotyczące współpracy, koordynacji zachowania i własności.Ze względu na dziedzinę życia zbiorowego, którą regulują normy społeczne, wyróżnia się jako najważniejsze normy moralne, prawne, religijne i obyczajowe.Normy moralne

• Wywołują poczucie powinności, której niespełnienie rodzi wyrzuty sumienia.

• Zalicza się je do norm aksjologicznych uzasadnianych za pomocą orzeczników „dobry" i „zły" użytych w sensie moralnym.

• Cechą rodzajową norm moralnych według Leona Petrażyckiego jest imperatywność, źródłem norm moralnych są emocje dotyczące obowiązku.

• Normy moralne nakazują lub zalecają pewien sposób postępowania, ale nie dają nikomu uprawnienia, by te nakazy egzekwować.

Substytucja obowiązku nie jest możliwa w wypadku norm moralnych. Posłuszeństwo wobec nich nie jest wymuszane przez instytucje społeczne.

Norm prawne, są one określane dwojako.

1) W tradycyjnym ujęciu prawniczym norma prawa oficjalnego składa się z trzech elementów: hipotezy, dyspozycji i sankcji. Hipoteza określa, czyje zachowanie i w jakich warunkach jest regulowane, dyspozycja podaje, jakie zachowanie jest nakazane, zakazane lub dozwolone, a sankcją są zapowiadane skutki, jakie spotkają ewentualnych sprawców, jeśli w warunkach wskazanych w hipotezie nie zachowają się zgodnie z wzorcem zawartym w dyspozycji.

2) W socjologii prawa przyjmuje się natomiast  za Petrażyckim  że wszelkie normy zachowania, (zakazu, nakazu czy też „znoszenia" czyjegoś postępowania), które jednej stronie przypisują pewne uprawnienie, a na drugą stronę nakładają pewien obowiązek, są normami prawnymi (prawa oficjalnego, intuicyjnego, zwyczajowego, naturalnego czy).

Normy prawne ustanawiają, więc dwustronny, atrybutywno-imperatywny związek między dwiema  stronami przez wskazanie, jak jest zobowiązana postępować jedna strona, aby spełnić uzasadnione roszczenie (oczekiwanie) drugiej strony. Tak rozumiana norma prawna składa się z części definiującej, która wskazuje obowiązkową formę zachowania, i ( bardzo często, choć nie zawsze ) z części sankcjonującej, określającej, jakie konsekwencje spotkają sprawcę pogwałcenia normy. (Normy prawne bez sankcji są nazywane leges imperfectae.)

Normy obyczajowe. Składają się na nie reguły wskazujące, jak powinno się postępować i jakiego postępowania należy się wystrzegać w sferze szeroko rozumianej obyczajowości i zwyczajów społecznych. Do tego typu norm zalicza się zazwyczaj normy mody i etykiety.Normy religijne odnoszą się do wierzeń i przekonań religijnych, do stosunków społecznych wewnątrz wspólnoty wyznawców i do ich relacji z istotami nadprzyrodzonymi. Przyjmuje się, że część zakazów i nakazów religijnych ma charakter ponadnaturalny, zostały objawione lub przekazane w sposób nadprzyrodzony.Jako uzasadnienie podziału norm na cztery powyższe kategorie podaje się to, że poszczególne typy norm zawierają odmienne sankcje.

• normy moralne odwołują się do sankcji w postaci wyrzutów sumienia i potępienia ze strony opinii publicznej,

• normy prawne operują fizycznym przymusem,

• normy obyczajowe grożą wyobcowaniem z grupy przynależności,

• w normach religijnych są zawarte sankcje nadprzyrodzone wraz z sankcją tak specyficzną, jak potępienie wieczne.

Krytyka.: Sorokin dowodzi ( postępując śladami Petrażyckiego), że normy religijne i obyczajowe nie stanowią de facto odrębnej kategorii norm, lecz są mieszanką norm prawnych, moralnych i technicznych. Przez normy techniczne (nazywane współcześnie normami ideologicznymi, utylitarnymi lub dyrektywami celowościowymi) rozumie się zalecenia jak należy postępować, aby osiągnąć zamierzony cel. Posługują się tą kategoria wypowiedzi nauki praktyczne (prakseologia, socjotechnika, medycyna, agrotechnika itp).

Podział norm:

1) norm uniwersalnych, dotyczących wszystkich ludzi danej kategorii norm szczegółowych, „zamkniętych", odnoszących się do określonego zbioru osób

2) normy obowiązują w małych grupach, inne obowiązują w dużych zbiorowościach.

3) normą indywidualną, jeśli norma imiennie określa adresata i okoliczności obowiązywania, normą generalną, jeśli natomiast adresat jest określony rodzajowo, to mamy do czynienia z normą generalną.

4)Według sposobu, w jaki normy są sformułowane, wyróżnia się najczęściej normy nakazu, zakazu i zezwolenia,

Podział norm zaproponowany przez Czesława Znamierowskiego na:

1. Normy aksjologiczne to normy, które są uzasadniane przez odwołanie się do pewnych aprobowanych wartości.

2. Normy tetyczne obowiązują na mocy jakiegoś prawomocnego aktu stanowienia.

3. Normy konstrukcyjne stwarzają nowe możliwości działania, które bez nich nie mogłyby zaistnieć. Spotkać je można w przepisach obyczajowych, w statutach organizacji, w grach towarzyskich itp.

Podobne prace

Do góry