Ocena brak

ROBERT K. MERTON (1910 - 2003)

Autor /Ivan Dodano /29.07.2011

Socjolog amerykański, emerytowany profesor Uniwersytetu Columbia w Nowym Jorku, uznawany za jednego z najwybitniejszych uczonych XX wieku. Do jego najważniejszych dzieł należą: Social theory and Social Structure [Teoria socjologiczna i struktura społeczna] (1949, II wydanie 1957, II11968), The Sociology of Science [Socjologia nauki] (1973), Sociological Ambivalence (Ambiwalencja socjologiczna) (1976). Wprowadził wiele pojęć, które należą dziś do powszechnie uznanego kanonu myśli socjologicznej. Rozwija przede wszystkim ogólną teorię społeczeństwa, otwartą, niedogmatyczną wersję tzw, „funkcjonalizmu", uwzględniającą fenomeny konfliktu i zmian społecznych. Jest również autorem wielu, jak to określa, „teorii średniego zasięgu", czyli teorii oferujących modele i uogólnienia dotyczące wyraźnie określonego pola danych empirycznych. Należą tu jego teorie ról społecznych, grup odniesienia, dewiacji i anomii, biurokracji, samospełniających się i samode-strukcyjnych proroctw i inne.

Centralną perspektywę socjologii definiował jako poszukiwanie niezamierzonych następstw (efektów strukturalnych, funkcji ukrytych) indywidualnych i zbiorowych działań ludzi. Struktura społeczna to siatka norm i wartości skupiających się w postaci ról społecznych, wokół wyróżnionych pozycji społecznych (statusów), oraz w postaci instytucji, wokół istotnych funkcji społecznych. W strukturze występują wewnętrzne sprzeczności i napięcia: konflikt ról, konflikty w obrębie roli, „ambiwalencje socjologiczne" i antynomie normatywne. Taki stan struktury wymusza reakcje dewiacyjne rozmaitego typu: innowacje, rytualizm, wycofanie się lub bunt. Struktura społeczna ulega nieustannym zmianom. Najważniejsze źródła zmian to innowacje normatywne oraz „zinstytucjonalizowane omijanie norm", wywołujące ich powolną erozję i zanik.

Gałęzią socjologii szczegółowej, której Merton poświęcił najwięcej uwagi, jest socjologia nauki, Jest uważany za jej twórcę. Już w pierwszej biążce analizował genezę nauki eksperymentalnej w Anglii XVII w., wiążąc jej powstanie z rozpowszechnieniem się pietyzmu, drugiego obok purytanizmu centralnego składnika religii protestanckiej. Refleksja nad degradacją nauki w Niemczech hitlerowskich doprowadziła go do sformułowania koncepcji etosu naukowego stanowiącego fundament tej swoistej instytucji. Badał mechanizm karier naukowych, rozdziału uznania w nauce, funkcjonowania społeczności uczonych, społeczne warunki odkryć i wynalazków, zwłaszcza fenomen odkryć równoczesnych, a także rozmaite zjawiska patologiczne w nauce: plagiat, fałszerstwo, selekcję i upiększanie wyników eksperymentalnych.

Podobne prace

Do góry