Ocena brak

Rio de Janeiro

Autor /Sasza Dodano /31.01.2012

Tuż za złotymi piaskami plaży Copacabana, w cieniu rzucanym przez wznoszącą się nad zatoką górą Corcovado ze statuą Chrystusa, rozpościera się zamieszkane przez niemal dziesięć milionów ludzi Rio de Janeiro -światowa stolica karnawału. Jest to miasto ostrych kontrastów.
Rio de Janeiro jest malowniczo położone wśród kilku pasm wzgórz częściowo pokry­tych tropikalnym lasem deszczowym. Mia­sto jest drugim pod względem wielkości, po Sao Paulo, ośrodkiem gospodarczym, kulturalnym i na­ukowym Brazylii oraz jedną z głównych metro­polii Ameryki Łacińskiej.
Znajdują się tu zakłady przemysłu ciężkiego, liczne banki i siedziby wielkich brazylijskich i mię­dzynarodowych korporacji. Oczywiście Rio de Janeiro jest też znanym i prężnie się rozwijającym ośrodkiem turystycznym. Głównym wydarzeniem roku jest słynny karnawał: przez tydzień poprze­dzający Wielki Post na ulicach Rio trwa huczna zabawa z muzyką, tańcami i bajecznie kolorowymi paradami organizowanymi przez szkoły samby. Karnawał w Rio przyciąga co roku tysiące turystów z całego świata.
Położenie i klimat
Rio de Janeiro zajmuje obszar około 450 kilomet­rów kwadratowych. Jest malowniczo położone nad Oceanem Atlantyckim, tuż powyżej Zwrotnika Koziorożca, w miejscu, gdzie linia brzegowa ukła­da się w kierunku wschód-zachód. Od strony połu­dniowej miasto graniczy z oceanem, na wschodzie z zatoką Guanabara, a na północ i zachód od mia­sta wznoszą się zalesione góry Serra do Mar, gra­nitowy łańcuch wyznaczający południowo-wschod­nią krawędź Wyżyny Brazylijskiej.
Mieszkańcy tej metropolii zwani są przez Brazylijczyków cariokas. Większość z nich to katoli­cy, jedyną znaczącą mniejszością religijną są wyznawcy miejscowego kultu Umbanda.
Rio de Janeiro leży w strefie gorącego i wilgot­nego klimatu, jednak dzięki bliskości oceanu pa­nują tu temperatury niższe niż w głębi kraju. Na wybrzeżu wieją zmienne wiatry. Jesienią i zimą nad Rio de Janeiro docierają masy chłodnego po­wietrza znad Antarktydy powodując częste zmiany pogody. W miesiącach letnich częste i obfite opady wywołują powodzie i osunięcia zwałów ziemi ze wzgórz. Deszcze są szczególnie obfite w górach, które stanowią barierę dla napływających znad Atlantyku wilgotnych mas powietrza. Największe opady notuje się w pobliżu słynnego ogrodu botani­cznego - rocznie spada tam 1600 mm wody. Tem­peratura w rejonie metropolii zależy od wysokości, odległości od oceanu i rodzaju roślinności. Najprzy­jemniejszą porą roku jest zima, trwająca tu od czerwca do września - jest łagodniejsza i bardziej sucha niż lato (od grudnia do marca). Średnia rocz­na temperatura powietrza wynosi 23°C.
Miasto wśród wzgórz.
Dominującym elementem charakterystycznej pa­noramy miasta jest góra Corcovado (wys. 704 m), na szczycie której znajduje się ogromny, około trzydziestometrowy posąg Chrystusa Zbawiciela wzniesiony w 1931 roku. Naprzeciw zatoki wznosi się też słynna Pao de Acuar - Głowa Cukru - o wysokości 395 metrów n.p.m., na szczyt której można wjechać kolejką linową i stamtąd podzi­wiać rozpościerające się w dole piaszczyste plaże i przylegające do nich wielkie miasto.
Historia.
Miejsce, w którym obecnie znajduje się Rio de Janeiro, zostało odkryte przez portugalskich żegla­rzy. Według tradycji - pierwszym Europejczykiem, który tu dotarł, był Goncalo Coelo,który przybył tu 1 stycznia 1502 roku i omyłkowo uznał, że zato­ka Guanabara jest ujściem rzeki — Rio de Janeiro znaczy po portugalsku - rzeka styczniowa.
W 1555 roku do zatoki dotarli hugenoccy kupcy, którzy przypłynęli z Francji w poszukiwaniu cen­nego drewna. Na jednej z wysepek założyli oni pierwszą osadę i nazwali ją La France Antarctique.
W 1565 roku Portugalczycy ponownie zainte­resowali się Brazylią i Estacio de Sa wszczął krwa­wy konflikt z hugenotami, w wyniku którego zosta­li oni wyparci z tych ziem. W 1567 wuj Estacia, Mem da Sa założył nowe miasto, które nazwał Cidade de Sâo Sebâstiao do Rio de Janeiro (Miasto świętego Sebastiana Rio de Janeiro), na cześć świę­tego Sebastiana oraz króla Portugalii. W roku 1568 osada została rozbudowana na wzór średniowiecz­nych europejskich miast warownych.
Osadnictwo w Rio.
Na okolicznych, urodzajnych glebach nowi osad­nicy uprawiali głównie trzcinę cukrową - przez wiele lat było to podstawowe źródło dochodów miasta. W 1660 roku Rio stało się administracyjną stolicą południowych prowincji portugalskiej Bra­zylii. W drugiej połowie XVII wieku liczba miesz­kańców Rio wzrosła do ośmiu tysięcy - tylko jedną trzecią z nich stanowili biali, reszta to Indianie i sprowadzeni z Afryki czarni niewolnicy.
W 1698 roku odkrycie złota i diamentów w leżą­cym w pobliżu stanie Minas Gerais wywołało go­rączkę złota i napływ fali emigrantów z Europy. Rio stało się jedynym portem przeładunkowym złota w Brazylii. Monopol przyczynił się do gwał­townego rozwoju miasta - do 1749 roku Rio trzy­krotnie zwiększyło liczbę mieszkańców. W roku 1763 Portugalczycy przenieśli stolicę swojego wicekrólestwa z Bania do Rio de Janeiro - w tym czasie metropolia rozrosła się już poza obręb pier­wotnych murów obronnych. Pod koniec osiemna­stego wieku Rio było już największym miastem kolonii - mieszkało w nim czterdzieści trzy tysiące ludzi. Jednocześnie jednak nastąpiło załamanie gos­podarcze - wydobycie złota spadało, a plantatorom trzciny cukrowej przybyła poważna konkurencja w Ameryce Środkowej. W 1796 roku eksport tego towaru spadł o połowę w porównaniu z poziomem z 1760 roku.
W pierwszej połowie dziewiętnastego wieku, dzięki rozwojowi upraw kawy, miasto ponownie weszło w okres prosperity. W 1808 r. portugalski dwór, uciekając przed wojskami Napoleona, schro­nił się właśnie w Rio; w 1815 roku Brazylia zo­stała obwołana królestwem. W latach 1808-1816 wybudowano 700 nowych domów, rozpoczęły działalność: Drukarnia Królewska, Biblioteka Królewska, Teatr Świętego Jana, Akademia Sztuk Pięknych, Ogród Botaniczny i Bank Brazylii. Kie­dy w 1821 roku król Jan VI wrócił do Portugalii, 13,5 tysiąca budynków w Rio zamieszkiwało sto trzynaście tysięcy ludzi. W rok później Brazylia uzyskała niepodległość, a Rio de Janeiro zostało jej stolicą, pozostając do końca XIX wieku naj­większym miastem Ameryki Południowej.
Od tego czasu nieustannie poszerzał się asorty­ment eksportowanych towarów. Z Rio de Janeiro, które stało się głównym portem Brazylii, do Europy i Ameryki Północnej wypływały statki wyładowa­ne kawą, bawełną, cukrem i kauczukiem.
Transport.
W roku 1838 pojawiły się pierwsze omnibusy, a trzydzieści lat później konne tramwaje. W roku 1835 na linii Rio de Janeiro-Niterói zaczęły regu­larnie pływać parowce, w 1852 roku ruszyło połą­czenie kolejowe z Petrópolis, a w sześć lat później z Queimados w regionie Nova Iguacu.
W latach 1902-06, pod rządami Francisco de Paula Rodrigues Alvesa, miasto zostało gruntownie zmodernizowane; zlikwidowano ogniska chorób zakaźnych, osuszono okoliczne bagna, wyburzono brudne dzielnice nędzy, poszerzono i wybrukowa­no główne ulice.
W 1960 roku stolicę Brazylii przeniesiono do specjalnie w tym celu wybudowanego, futury­stycznego miasta - Brasilii. Znaczenie Rio nieco zmalało od tego momentu, jednak wciąż pozosta­je ono wielkim centrum gospodarczym i kultural­nym kraju.
Rio dzisiaj.
Centrum dzisiejszego Rio obejmuje dwie główne dzielnice - Cidade (stare miasto) i handlową Dziel­nicę Południową. W śródmieściu, ze względu na wielokrotne przebudowy, zachowało się niewiele budynków z czasów kolonialnych. Wiele pierwot­nych wzgórz zniwelowano, zasypano też bagna, laguny, a nawet niektóre niewielkie zatoczki morza. Na uzyskanych w ten sposób terenach wybudo­wane zostały wieżowce. Większość ulic posze­rzono, dostosowując je do ruchu samochodowego. W 1907 roku przebudowano też port. Architektura Rio jest bardzo zróżnicowana, obok typowych dra­paczy chmur znajduje się tu Teatr Miejski, który jest doskonałą repliką paryskiej opery, oraz zapro­jektowany przez Le Corbusiera modernistyczny gmach Ministerstwa Edukacji. Avenida Rio Branco - główny trakt handlowy miasta - została zbudo­wana w początku naszego wieku (około 1912 roku). Mieszczą się tu najdroższe sklepy, kina, teatry i liczne kawiarnie.
Eleganckie dzielnice.
Leżąca nad samym morzem najpiękniejsza część miasta - Dzielnica Południowa została wzniesiona po wybudowaniu otaczającego i przecinającego ją systemu linii tramwajowych i tuneli na początku naszego wieku. W dzielnicy tej funkcję centrów handlowych pełnią ciągnące się równolegle do plaży nadmorskie promenady. W słynnej dzielnicy Copacabana są to Avenida Atlántica i Avenida N. S. Copacabana. Niegdyś Dzielnica Południowa była zabudowana prywatnymi rezydencjami bo­gaczy, obecnie znajdują się tu głównie budynki z mieszkaniami zajmowanymi przez przedstawi­cieli klasy średniej.
Na zachód od Dzielnicy Południowej, wzdłuż piaszczystych plaż ciągnie się zabudowa śród­miejska. Przeważają tu budynki z lat siedemdzie­siątych. W tym czasie władze Rio zrezygnowały z tramwajów, w wyniku czego miasto, podobnie jak Los Angeles, stało się niemal całkowicie uza­leżnione od ruchu samochodowego. Aby komuni­kacja mogła sprawnie funkcjonować, konieczne było rozbudowanie sieci dróg - wybudowano więc nowe autostrady i tunele, które połączyły centrum z Sao Conrado i Barra da Tijuca - z pietyzmem zaprojektowanymi przez urbanistów osiedlami mieszkaniowymi dla bogatych. Osiedla te wy­budowano tak, by wyraźnie oddzielić strefę "miesz­kalną od strefy handlowo-usługowej. Wille i wie­lorodzinne budynki mieszkalne stanowią oazę spokoju, praktycznie po tego typu dzielnicach poru­szają się jedynie ich mieszkańcy.
Dzielnice północne widziane z góry przypomi­nają nieco gałęzie drzew, ponieważ ich zabudowa odzwierciedla przebieg dawnych linii tramwa­jowych. Tutejsze lokalne centra to Tijuca, Méier i Madureira. Pod koniec lat siedemdziesiątych wy­budowano linię metra łączącą leżące na północy Tijuca z Botafago na południu.
Dzielnice nędzy.
Oprócz bogatych dzielnic południowych w Rio znajdują się liczne dzielnice nędzy zwane favelas. Zabudowane prymitywnymi domkami naprędce skleconymi, często nie skanalizowane i niezwykle gęsto zaludnione slumsy są siedliskiem przestęp­czości i chorób. Tylko niektóre ulice są wybru­kowane, zwykle jest to po prostu plątanina błotni­stych albo zakurzonych zakamarków, placyków i ścieżek. Najgorsze warunki panują w osiedlach położonych na podmiejskich stokach - począwszy od lat pięćdziesiątych wyrastały one jak grzyby po deszczu wskutek dużego przyrostu naturalnego i zwiększonego napływu imigrantów z innych regionów Brazylii. W latach 60. podjęto próbę przeniesienia favelas z centrum i dzielnicy pół­nocnej na obrzeża miasta, jednak ich mieszkańcy nie chcieli mieszkań daleko od tętniącego życiem śródmieścia. Najnowsze programy naprawcze zakładają więc, by dzielnice nędzy przebudowy­wać i modernizować.
W skład regionu metropolitalnego Rio de Janeiro wchodzą miasta Nova Iguacu, Sào Joào do Meriti, Duque de Caxias, Nilópolis i Paracambi. Niegdyś były to oddzielne organizmy miejskie, obecnie, po połączeniu ich z Rio liniami kolejowymi, stano­wią dzielnice podmiejskie tej potężnej aglomeracji. Na północ od Rio leży miasto Petrópolis, dawna letnia siedziba brazylijskiej rodziny królewskiej.
Położona na wysokości 813 m n.p.m. miejscowość stanowi letnią atrakcję turystyczną i prężny ośro­dek przemysłowy. Na zachód od miasta usytu­owane są Itaguai i Mangaratiba - miasta żyjące głównie z rolnictwa i turystyki.
Na wschodnim wybrzeżu zatoki Guanabara leżą Niterói, Sào Goncalo i kilka innych niezamożnych osiedli. Mieszkający tu robotnicy codziennie, jadąc do Rio i z powrotem przejeżdżają przez otwarty w 1974 r., czternastokilometrowy most Costa e Sil­va. Połączenie przez zatokę zapewniają też liczne linie promowe, łodzie motorowe i wodoloty. Jedna z linii obsługuje połączenia między Rio a leżącą na środku zatoki wyspą Paquetà. W konurbacji Niterói-Sao Goncalo rozwinęły się różne gałęzie przemysłu: okrętowy, włókienniczy, spożywczy oraz metalurgiczny.
Przemysł.
Rio de Janeiro jest drugim, po Säo Paulo, pod względem wielkości ośrodkiem przemysłowym Brazylii. Do funkcjonujących tu już od dawna zakładów metalurgicznych, mechanicznych, obuw­niczych, tekstylnych, spożywczych i piwowarskich, chemicznych, farmaceutycznych i wydawniczych dołączyły niedawno nowe gałęzie przemysłu -obecnie najbardziej dynamicznie rozwijają się prze­mysł okrętowy, elektroniczny i komputerowy.
W Rio mieszczą się też siedziby wielu prywat­nych, państwowych i międzynarodowych korpo­racji, nawet tych, które swoje zakłady produkcyjne mają w głębi kraju. Znajdują się tu między innymi biura Petrobrasu - państwowego koncernu nafto­wego, Rio Doce Valley Company - potężnego pań­stwowego przedsiębiorstwa górniczego, Narodo­wego Banku Rozwoju Gospodarczego i Socjalnego oraz Esso i Shell. Mimo ogromnego znaczenia przemysłu, najbardziej dochodową dziedziną gos­podarki Rio de Janeiro jest wciąż turystyka.
Rio jest też wielkim ośrodkiem finansowym. Mieści się tu giełda i wiele banków. Miasto jest położone nad zatoką, która tworzy doskonały natu­ralny port - to właśnie tędy trafia do Brazylii więk­sza część importu tego kraju. W przeciwną stronę wędrują natomiast podstawowe towary brazylij­skiego eksportu: kawa, cukier, skóry, drewno, tytoń i ruda żelaza. Rio jest też potężnym węzłem komu­nikacji lotniczej, zarówno krajowej, jak i między­narodowej. Miasto ma dwa wielkie lotniska; port lotniczy Galeäo na wyspie Governador obsługujący połączenia krajowe i zagraniczne oraz krajowe lot­nisko Santos Dumont. Rio ma też połączenia ko­lejowe z Säo Paulo i Belo Horizonte, pociągi kur­sują jednak stosunkowo rzadko - zdecydowanie łatwiej wydostać się z miasta samochodem. Miejska komunikacja zbiorowa zdominowana jest przez prywatne linie autobusowe.
Kultura.
Spośród uczelni wyższych największą rangę mają: Uniwersytet Federalny, Uniwersytet Katolicki i Uniwersytet Stanowy. W mieście znajduje się też wiele państwowych instytutów badawczych, mię­dzy innymi instytuty fizyki, energii atomowej, geo­logii, geografii i statystyki.
Rio de Janeiro wciąż pełni rolę stolicy kultural­nej. Tu właśnie mają swoje siedziby Brazylijska Akademia Literatury i Brazylijska Akademia Nauk. Do najważniejszych muzeów Rio zaliczyć należy: Narodowe Muzeum Sztuki; Muzeum Narodowe, w którym znajdują się bogate zbiory antropolo­giczne; Muzeum Historyczne; Muzeum Sztuki Współczesnej i Muzeum Indian. W mieście dzia­ła też wiele kin, teatrów oraz kilkanaście stacji radiowych i telewizyjnych. W Rio wydawane są też liczne czasopisma, między innymi mieszczą się tu redakcje dwóch dzienników ogólnokrajowych: Jornai do Brasil i O Globo.
Położone w pobliżu centrum miasta, znane na całym świecie plaże Ipanema i Copacabana czy­nią z Rio jedną z największych atrakcji turystycz­nych Ameryki Południowej.

Podobne prace

Do góry