Ocena brak

Richard Avenarius (1843 - 1896). Ernst Mach (1838 - 1916)

Autor /BenTen Dodano /14.07.2011

Od 1877 roku, tj. od czasu założenia przez R. Avenariusa pisma Vierteljahrsschnift für wissenschaftliche Philosophie, nurt pozytywistyczny w filozofii zaczął rozwijać się w Niemczech w formie  empiriokrytycyzmu. Jego hasłem był postulat rozwijania filozofii na podstawie „czystego doświadczenia”. Wszystko, co nie wynikało z doświadczenia odrzucano jako metafizykę.  Ludzie prowadząc doświadczenie, zanieczyszczają je tworami własnego rozumu. Nauka powinna oczyszczać doświadczenie, musi stać się jego krytyką(empiriokrytyczną). Dotyczy to ocen metafizycznych, estetycznych, wtrętów timatologicznych (gr. time - ocena, logos - nauka) oraz zniekształceń antropomorficznych sprowadzających się do przypisywania rzeczom cech, które posiada człowiek, a które obce są rzeczom.    

R.  Avenarius  formułował odpowiedź na pytanie: Jak możliwa jest filozofia naukowa? Uważał, że każda nauka winna spełniać następujące warunki:   

1) syntetyzować i porządkować wiedzę dotyczącą powtarzalnych cech przedmiotowych, po to by móc formułować prawa;  

2) operować pojęciami odnoszącymi się do przedmiotów wziętych z doświadczenia.     Tak rozumiana nauka pozwala przyjąć,  że filozofia może być nauką, ale wtedy i tylko wtedy, kiedy będzie jednolitą teorią scalającą wiedzę o  świecie. Taka filozofia jednocząca, będąca monistyczną wizją, może zaspokajać naturalną dążność umysłu ludzkiego.  

W krytyce doświadczenia R. Avenariusowi chodziło o to, by dane faktyczne oddzielić od „postronnych dodatków”. Do tego celu prowadziły rozważania nad poznawaniem jako faktem biologicznym związanym z centralnym układem nerwowym. Uważał on, że:   

1.  Nie jest tak,  że treści poznania są zawsze zrelatywizowane do przedmiotu poznania. W akcie poznawczym odnajdujemy  ślady poprzednich aktów, dlatego należy uwzględnić tę kwestię i dokonać selekcji treści. 

2.  Doświadczenie jest wynikiem kombinacji postrzeżeń. Trzeba zwrócić uwagę na to, co w niej jest wynikiem doświadczenia, a co jest „zanieczyszczeniem”. 

3.  Dualizm psychiczności i fizyczności doświadczenia jest pseudoproblemem.    

4.  Człowiek poznając, doświadczając  świat popełnia błąd introjekcji, tj. wkładania obrazów rzeczy w domniemane wnętrze psychiczne; przekonanie,  że możemy odróżnić rzeczy od obrazów rzeczy we mnie,  że każdy człowiek posiada obraz a priori.    

5.  Istnieje „zasadnicza koordynacja” wizji we mnie i bodźców otrzymywanych z zewnątrz. Przekonanie to wynikało z tezy,  że rzeczywistość nie istnieje sama w sobie.   Funkcjonowanie  ośrodkowego układu nerwowego tłumaczy rzeczywisty tok myślenia naukowego, historię wiedzy ludzkiej i historię nauki. Pojęcia naukowe (kategorie), prawa, hipotezy, teorie - to skróty oszczędzające wysiłek umysłowy, pozwalające społecznie zapamiętać i przekazać nabyte doświadczenie.     

Historia nauki dowodzi tego,  że nauka oszczędza ludziom doświadczenia, wysiłku badawczego. Człowiek w działaniu nie musi zaczynać od doświadczenia (poszukiwań i błądzenia), ale od wiedzy, od tego, co już zostało sprawdzone.     

Ernst Mach koncentrował się w większym niż R. Avenarius stopniu na procesie „oczyszczającym” wiedzę. Postulował radykalizm antydogmatyczny, tj. wyrażał przekonanie o szkodliwościach, jakie wyrządza  życiu i nauce uparte trzymanie się schematów i wiara w niepodważalność naukowych bądź potocznych opinii.     

Początkowo pozostawał pod wpływem Kanta, później jednakże uznał,  że teza o niepoznawalności „rzeczy samej w sobie” jest zbędną hipotezą. Nauka jest nieustannym procesem systematyzacji doświadczenia, rozpoczynającym się od potocznej obserwacji. Poznanie jest tedy częścią praktycznej działalności ludzi, odpowiedzią adaptacyjną organizmu na całość warunków życiowych. Prawa i teorie naukowe nic nie wnoszą do doświadczenia, ich rola polega na selekcji i symbolizacji.

Podobne prace

Do góry