Ocena brak

Rewolucje społeczne jako znamię epoki nowoczesnej

Autor /Gerwazy Dodano /29.07.2011

Aczkolwiek rewolucje towarzyszyły ludzkiej historii od dawien dawna, to jednak dopiero u progu epoki nowoczesnej uzyskują skalę pozwalającą określać je jako „Wielkie Rewolucje". Tym mianem wyróżnia się na ogół rewolucję w Anglii (1640), rewolucję amerykańską (1776), francuską (1789), a później - rosyjską (1917), meksykańską (1919), chińską (1949). Zapewne przyszli historycy dołączą do tej kategorii rewolucji także przełom antykomunistyczny w Europie Środkowej i Wschodniej w roku 1989.

Jest kilka powodów, dla których właśnie epoka nowoczesna sprzyja zmianom typu rewolucyjnego. Po pierwsze, urbanizacja i industrializacja prowadzą do wielkiego zagęszczenia skupisk ludzkich, co otwiera możliwość intensywnych kontaktów, zbiorowego przeżywania deprywacji i frustracji, krystalizowania się wspólnych ideologii, a w rezultacie mobilizacji do działań masowych. Po drugie, gospodarka kapitalistyczna generuje większe niż dotąd nierówności społeczne, ogromne zróżnicowania bogactwa, władzy czy prestiżu, i na tym tle silne i szeroko rozpowszechnione odczucia niesprawiedliwości, wyzysku i upośledzenia, które skłaniają do krytyki, protestu i mobilizacji rewolucyjnej. Po trzecie, rosnący poziom i upowszechnienie edukacji zwiększają możliwości percepcji spraw publicznych, identyfikacji mechanizmów ekonomicznych i politycznych prowadzących do niesprawiedliwości czy upośledzenia, porównywanie własnej sytuacji z lepszymi warunkami życia w innych, szczęśliwszych społeczeństwach, definicję wrogów, przeciw którym kierowane są działania rewolucyjne.

Szczególną rolę pełnią tu coraz bardziej wyrafinowane i coraz powszechniej dostępne środki masowego przekazu. Po czwarte, postępująca demokratyzacja struktur politycznych otwiera szansę organizowania się, agitacji, artykulacji doktryn i ideologii rewolucyjnych, legalnych działań kontestatorskich. Po piąte, dominujący w kulturze od czasów Oświecenia akcent na racjonalny akty-wizm prowadzący do doskonalenia społeczeństwa skłania do brania spraw publicznych we własne ręce zamiast biernego wyczekiwania na niezbadane wyroki losu. Rozum - postęp - rewolucja to triada wartości wyznaczających aksjologiczny klimat epoki nowoczesnej i dostarczających bodźca do masowych działań rewolucyjnych.

Nie przypadkiem wielu historyków i socjologów określa epokę nowoczesną jako epokę ruchów społecznych i rewolucji. Nie bez powodu też w tym okresie, a zwłaszcza w wieku XIX, pojawia się w świadomości społecznej ide-alizacja rewolucji jako zjawiska na wskroś pozytywnego, wytwarza się swoisty mit rewolucji. Dopiero doświadczenia XX wieku prowadzą do zakwestionowania tego mitu. Coraz częściej stawiane są dwa pytania. Po pierwsze, dlaczego rewolucje przeważnie przynoszą efekty odwrotne do tych, jakie marzyły się rewolucjonistom: represje, nowe odmiany nierówności i niesprawiedliwości, pogorszenie jakości życia - słowem, zamiast postępu, regres? I po drugie, dlaczego rozum tak łatwo zastąpiony bywa przez gwałt, terror, przemoc i zniszczenie? W tym świetle poddaje się rewizji wyidealizowane obrazy Wielkich Rewolucji, akcentując ich czarne strony. Klimat pesymizmu, pojawienie się idei chronicznego kryzysu cywilizacji współczesnej, podważa w świadomości zbiorowej optymistyczny mit rewolucji.

Podobne prace

Do góry