Ocena brak

Rewolucja francuska

Autor /motorola Dodano /27.04.2012

Rewolucja francuska obaliła monarchię we Francji pod hasłem - wolność, równość i braterstwo, odparła też interwencje wrogiej wobec niej Europy. Zaczęła się nowa epoka, okupiona ogromem ludzkiej krwi i cierpienia.

W 1789 r. Francja należała do najpotężniejszych mocarstw Europy kontynentalnej. Pozycję taką utrzymywała przynajmniej od 150 lat. Zawdzięczała to żyznym ziemiom, dużej liczbie ludności i wielu bogactwom naturalnym. W XVIII w. nastąpi! rozwój handlu oraz przemysłu, pojawiła się prężna klasa średnia, rozkwitła sztuka i nauka.

Postęp we Francji nie był równomierny we wszystkich dziedzinach życia. W niektórych przeważał stary, feudalny porządek. Istniały duże różnice lokalne w prawie, a sztuczne bariery wewnętrzne hamowały rozwój gospodarczy. Na prowincji wciąż obowiązywały feudalne przywileje nakazujące na przykład chłopom mielić zboże wyłącznie w młynie swego pana lub wykonywać przymusowe roboty, takie jak budowa lokalnych dróg. Szlachta była nadal stanem uprzywilejowanym, kontrolującym życie polityczne. Największą niechęć w społeczeństwie wzbudzały jednak jej przywileje podatkowe, które sprawiały, że niemal cały ciężar finansowania aparatu państwa spoczywał głównie na barkach mieszczan i kupców.

Nie można było oczekiwać, że reformy podejmie rząd, ani że umożliwi je skostniały system prawny - tym bardziej, że większość stanowisk w administracji była po prostu kupowana i traktowana jako źródło prywatnych dochodów. Wiele przejawów wewnętrznego kryzysu dostrzegali wybitni myśliciele oświecenia, tacy jak Wolter czy Diderot. Wielu ludzi we Francji uznało, że zmiany są konieczne.

 Bankructwo państwa

Taka sytuacja groziła w każdej chwili wybuchem, zwłaszcza wtedy, gdy słabe zbiory i kryzys gospodarczy stawiał wielu chłopów oraz ubogich mieszkańców miast w obliczu głodu, jak to miało miejsce w latach 1788-1789. Pogarszał sytuację i ostatecznie przyczynił się do upadku monarchii kryzys finansów publicznych.

Do bankructwa państwa przyczyniły się też wydatki na utrzymywanie najwspanialszego dworu w Europie, na armię i flotę, oraz sumy potrzebne do prowadzenie kosztownych wojen. Tego wszystkiego skarb nie mógł udźwignąć, zwłaszcza w sytuacji, kiedy najbogatsi poddani króla płacili tak skromne podatki. Zadłużenie królewskie rosło przez lata, ale w czasie panowania Ludwika XVI (1774—1793) finanse państwa osiągnęły punkt krytyczny. Działania kolejnych ministrów próbujących uzdrowić finanse, napotykały na zdecydowany opór szlachty, m W wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych Francja poparła kolonie amerykańskie przeciwko Wielkiej Brytanii. Porażka odwiecznego przeciwnika kosztowała jednak Francję bardzo drogo i przyniosła dalsze powiększenie deficytu. Wobec oporu lokalnych zgromadzeń szlachty przeciwko nałożeniu na nią podatków i przeprowadzeniu reform, Ludwik XVI zdecydował się na zwołanie Stanów Generalnych. Stany Generalne to rodzaj ogólnonarodowego parlamentu, które królowie zwoływali, gdy potrzebowali dodatkowych funduszy lub poparcia całego narodu. Ostatni raz Stany Generalne zebrały się w 1614 r. Była to reprezentacja trzech stanów: kleru, szlachty oraz tak zwanego stanu trzeciego. Stan trzeci to była cała reszta społeczeństwa - kupcy, mieszczanie, rzemieślnicy, prawnicy, lekarze, chłopi, robotnicy.

Głosowanie w Wersalu

Stany Generalne zebrały się 5 maja 1789 r. w pałacu królewskim w Wersalu pod Paryżem. Król żywił zapewne nadzieję, że wszelkie bardziej radykalne propozycje upadną, gdyż głosowanie miało odbywać się jak dawniej stanami, a nie imiennie. Pozwalało to klerowi i szlachcie zawsze przegłosować stan trzeci. Króla powinna była jednak ostrzec ogólna atmosfera podniecenia i politycznej agitacji, jaka towarzyszyła wyborom do Stanów Generalnych, ze zwołaniem których społeczeństwo łączyło wielkie nadzieje. Wyłonieni w elekcji reprezentanci stanu trzeciego wywodzili się niemal wyłącznie spośród wykształconej klasy średniej. Nalegali oni, aby wszystkie stany obradowały razem, a głosowanie odbywało się nie stanami, lecz imiennie, czyli żeby decyzje podejmowane byty zwykłą większością głosów. Trzeci stan miał dwukrotnie więcej reprezentantów niż pozostałe. Taka procedura dawałaby więc „ludowi" większość i otwierała drogę do wielu radykalnych zmian. Debata nad tym i opór króla były wielką próbą dla stanu trzeciego. Kiedy jego postulaty zostały odrzucone, a pomieszczenie, gdzie zbierali się deputowani zamknięte, przenieśli się oni do sali do gry w piłkę. Tam ogłosili się Zgromadzeniem Narodowym, złożyli uroczystą przysięgę, że uchwalą konstytucję. Po ponad tygodniu wahań, napięć i ustępstw Ludwik XVI wydał formalny nakaz połączenia się stanu pierwszego i drugiego ze Zgromadzeniem Narodowym. W tym samym jednak czasie chwiejny król wezwał cztery regimenty armii znad granicy w celu „ochrony" Paryża. Pogłoski o tym, jak również dymisja popularnego ministra finansów, wywołała panikę wśród paryskich mieszczan, którzy zaczęli się gorączkowo zbroić w obawie przed rozruchami z udziałem wojska. Kiedy rozeszła się wieść, że najwięcej prochu i broni zmagazynowane jest w Bastylii, starej twierdzy zamienionej w więzienie, zdeterminowani paryżanie ruszyli w jej kierunku. Nieliczna, złożona głównie z inwalidów załoga Bastylii poddała się, lecz mimo to część obrońców zamordowano. W Bastylii przebywało wtedy już tylko niewielu więźniów, ale była ona nadal symbolem królewskiej tyranii. Dzień jej zdobycia 14 lipca 1789 r.H ogłoszony został świętem narodowym.

Monarchia konstytucyjna

Entuzjazm dla „narodu zgromadzonego" i poparcia dla rewolucyjnych zmian osiągnęło apogeum. Ludwik XVI, zdając sobie sprawę, że więcej nie może liczyć na wierność swych wojsk, niechętnie pogodził się z rolą monarchy konstytucyjnego i był zmuszony współpracować ze Zgromadzeniem (zwanym też Konstytuantą) tworzącym nowy ład społeczny i polityczny. Zmiany przyspieszyły wydarzenia na prowincji, gdzie przesadnie wyolbrzymione wieści ze stolicy w połączeniu z czynami rozbójników i obawami przed arystokratycznym spiskiem wywołały nastrój „wielkiego strachu" sprzyjającego rozruchom i anarchii. Częściowo z pobudek idealistycznych, a częściowo by uspokoić buntujących się chłopów Zgromadzenie Narodowe 4 sierpnia 1789 r. zniosło przywileje feudalne, od tego momentu chłopi po raz pierwszy byli naprawdę wolni. W następnych dwóch latach lokalne obyczaje i arystokratyczne przywileje zostały zniesione, co uczyniło z Francji pierwsze nowoczesne państwo.

Niezależnie od tych radykalnych posunięć zdominowane przez burżuazję Zgromadzenie Narodowe tworzyło system polityczny, w którym prawo głosu miało przysługiwać tylko bogatszym. Jednakże uchwalona przez Zgromadzenie - Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela określała fundamentalne idee, jakie przyświecały rewolucji. Głosiły one, że wszyscy ludzie mają niezbywalne prawa (takie, których nie można im odebrać) oraz, że są obywatelami uprawnionymi do współuczestniczenia w życiu państwa. W pewnym sensie rewolucja osiągnęła swe cele już w 1791 r., chociaż najbardziej burzliwe wydarzenia miały dopiero nadejść.

Spisek wygnańców

Po zdobyciu Bastylii wielu arystokratów, którzy nie godzili się z nowym ładem wyemigrowało. To oni na obcych dworach siali strach przed rewolucją, potęgując - skądinąd nie bezpodstawne obawy obcych władców - że ich poddani mogą się pójść za przykładem francuskim.

Prawdziwy stosunek Ludwika XVI do rewolucji ostatecznie ujawniła jego próba ucieczki za granicę. Król wraz z rodziną zostali zdemaskowani i zatrzymani w Varennes, a następnie zawróceni do Paryża. Poważnie podkopało to zaufanie do instytucji monarchii konstytucyjnej.

Wojna i rewolucyjny terror

Wypadki potoczyły się teraz szybko. W kwietniu 1792 r. wybuchła wojna między rewolucyjną Francją a Austrią i Prusami. W sierpniu paryski tłum i gwardia wdarły się do królewskiego pałacu w Tuileries. Król został uwięziony. We wrześniu sukcesy wojenne wroga wywołały panikę; paryski motłoch wdzierał się do więzień w poszukiwaniu potencjalnych zdrajców i zabijał kogo popadło. Odtąd fanatyzm, obsesja spisku i podejrzliwość w połączeniu z zagrożeniem obcą interwencją stworzyły atmosferę rewolucyjnego terroru, który wykorzystywał agresję tłumów pochłaniając za pomocą nowego wynalazku - gilotyny - coraz więcej ludzi.

Zagrożenie pruską inwazją ustało dzięki zwycięstwu rewolucyjnej armii w bitwie pod Valmy, która miała też symboliczne znaczenie, dowiodła bowiem, że Francja wciąż pozostaje militarną potęgą. Dzień po tym zwycięstwie, p| września 1792 r., zebrał się Konwent - nowo wybrane Zgromadzenie - i ogłosił Francję republiką. W lutym 1793 r. Francja znajdowała się w stanie wojny niemal z każdym państwem europejskim, w tym z Wielką Brytanią. Konwent rzucił wyzwanie monarchiom Europy decydując się na egzekucję Ludwika XVI.

Bunt na zachodzie

Radykalizacja rewolucji przysparzała jej coraz więcej wrogów. W Wandei, w zachodniej Francji trwał przedłużający się bunt rojalistów. W Konwencie rywalizowały ze sobą dwa główne ugrupowania: umiarkowani żyrondyści i radykalni jakobini. Żyrondyści zostali ostatecznie pokonani, ale na prowincji ich zwolennicy wzniecali niepokoje. W sierpniu 1783 r. francuskie armie cofały się na wszystkich frontach, Anglicy zdobyli Tulon, papierowe pieniądze republiki (asygnaty) traciły szybko na wartości, a kraj pogrążał się w wojnie domowej. Rewolucji zagroził największy kryzys.

W tej sytuacji republikę uratowała determinacja jakobinów. Władzę sprawowały dwa komitety; ważniejszy z nich - był Komitet Ocalenia Publicznego, gdzie prym wiedli jakobini Ą Maksymilian Robespierre i Georges Danton. Komitety wprowadziły przymusowy zaciąg do wojska, zmobilizowały i wysłały na front nowe armie, ustabilizowały gospodarkę, a w teren wysłały specjalnych komisarzy, aby zwalczali buntowników i wprowadzali spokój w kraju.

Wielki Terror

Do końca 1793 r. obce wojska zostały wyparte z Francji, w kraju przywrócono kontrolę republikańskiej władzy. Ten heroiczny wysiłek został jednak okupiony okrucieństwem dyktatorskich rządów. Rządy terroru zapanowały także w Paryżu, gdzie setki prawdziwych lub domniemanych wrogów rewolucji było skazywanych na gilotynę na podstawie coraz bardziej wątpliwych oskarżeń.

Terror miał również swoje podłoże polityczne w walkach frakcyjnych w łonie jakobinów. W ich wyniku stracony został Danton, a pełnia władzy przypadła Robespierrowi, który rozpętał tak zwany Wielki Terror, gdy straconych liczono już w tysiącach. W lipcu 1794 r. sam Robespierre został obalony i zginął na gilotynie, lecz ci co tego dokonali, byli jeszcze większymi radykałami, gotowymi posyłać dalsze tysiące pod nóż gilotyny. Wtedy już jednak umiarkowana większość w Konwencie miała dosyć krwawej rzezi i przy poparciu opinii publicznej położyła kres terrorowi.

Zwycięstwa w Europie

Za czasów Dyrektoriatu, który jako nowa forma republikańskich rządów zastąpił Konwent, we Francji życie zaczęło biec spokojniej, ludzie starali się odreagowywać czasy terroru szukając rozrywki i zabawy. W Europie toczyły się jednak ciężkie walki. Armie francuskie przywiodły wojnę do Niderlandów, Niemiec, Szwajcarii i Włoch, inicjując powstanie republik na wszystkich podbitych terytoriach. Najbardziej błyskotliwe sukcesy odnosili Francuzi w Italii, gdzie rewolucyjną armią dowodził młody generał Napoleon Bonaparte. Dzięki sukcesom militarnym generałowie zdobywali coraz większe wpływy polityczne. W 1799 r. w wyniku zamachu stanu władzę objął Napoleon Bonaparte, który skierował rewolucję francuską na inne tory.

Rewolucja francuska - WAŻNIEJSZE DATY

1789

5 maja - zbierają się Stany Generalne w Wersalu 17 czerwca - stan trzeci ogłasza się Zgromadzeniem Narodowym 20 czerwca - przysięga w sali do gry w pitkę 14 lipca - zdobycie Bastylii 4 sierpnia - zniesienie przywilejów feudalnych 27 sierpnia - Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela 5 października - kobiety paryskie zmuszają króla i Zgromadzenie do przeniesienia się do Paryża

1790

14 lipca - Ludwik XVI zatwierdza konstytucję

1791

20-25 czerwca - próba ucieczki rodziny królewskiej Październik - rządy Legislatywy zdominowanej przez żyrondystów

1792

Kwiecień - wojna z Austrią i Prusami 10 sierpnia - szturm na Tuileries 2-7 września - wrześniowa rzeź 20 września - inwazja pruska powstrzymana pod Vaimy 21 września - obalenie monarchii Wrzesień - Konwent nowym ciałem rządzącym w rewolucyjnej Francji

1793

21 stycznia - egzekucja Ludwika XVI luty - wojna z Wielką Brytanią i Hiszpanią marzec - bunt rojalistów w Wandei kwiecień - powstanie Komitetu Ocalenia Publicznego i Komitetu Bezpieczeństwa Powszechnego czerwiec - aresztowanie, a następnie zgiiotynowanie (październik) przywódców żyrondystów 16 października - egzekucja królowej Marii Antoniny

1794

marzec-kwiecień - Robespierre doprowadza do egzekucji Dantona; początek Wielkiego Terroru. 27 lipca - upadek Robespierre'a; początek reakcji termidoriańskiej

1795-1799

Dyrektoriat

1799

Listopad - Napoleon Bonaparte obejmuje władzę w wyniku zamachu 18 brumaire'a.

Podobne prace

Do góry