Ocena brak

Restauracja Stuartów w Anglii

Autor /Twardoslaw Dodano /10.05.2012

 

Restauracja Stuartów nie odbyła się bez krwawych represji na przywódcach rewolucji, ale rządy Karola II utrwaliły główne zdobycze poprzedniego okresu. Ugruntowano uprawnienia parlamentu i ograniczono prerogatywy królewskie.

Monarcha musiał liczyć się z interesami gentry i burżuazji, klas, które cofnąwszy poparcie dla dyktatury umożliwiły mu powrót na tron. Rząd stuartowski uprawiał więc politykę merkantylistyczną, ułatwiając eksport i ograniczając – w interesie miejscowych producentów – import do Anglii.

Gospodarka kolonialna w Ameryce Północnej i Środkowej oraz w Indiach przyczyniła się także do wzrostu produkcji w kraju; wielkie znaczenie dla akumulacji kapitału miał handel z koloniami hiszpańskimi i portugalskimi. Na morzach Anglia skutecznie konkurowała z Holandią. Przewrót w handlu zagranicznym królestwa wywołało zniesienie ceł wywozowych na pszenicę – rezultat znacznego wzrostu produkcji rolnej na wyspach.

W okresie restauracji wytworzyły się w polityce wewnętrznej (ok. 1680) układ sił, który przetrwał w zasadzie do końca następnego stulecia. Kiedy Karolowi II udało się skupić wokół siebie grupę zachowawczych polityków (późniejszych torysów), opozycja również się skonsolidowała (późniejsi wigowie), podział na torysów i wigów utrwalił się w parlamencie; pamięć wojny domowej i dyktatury wojskowej skłoniła obie strony do unikania przemocy.

Wielkim sukcesem pozostających w opozycji wigów było uchwalenie w 1679 r. Habeas Corpus Act, ustawy, zgodnie z którą nikt nie mógł być aresztowany bez pisemnego nakazu sądowego, a zarzuty przeciwko niemu winny być sprecyzowane w ciągu jednej doby. Akt ten stworzył podwaliny zasady wolności obywatelskiej i praworządności.

Mimo wielu ustępstw ze strony monarchii czołowe grupy społeczne nie były zadowolone z rządów stuartowskich. Miarę niezadowolenia przebrał następca Karola II, katolik Jakub II. Nieumiejętna polityka Jakuba, dążącego do ograniczenia roli parlamentu, zraziła doń nawet popierających go z początków torysów. Król prowokował opozycję, organizując w Irlandii armię katolicką i gromadząc wojsko pod Londynem.

Gdy niemłodemu już Jakubowi urodził się syn, co stwarzało mozliwość kontynuowania monarchii katolickiej i umocnienia władzy królewskiej, przywódcy obu stronnictw parlamentarnych ofiarowali (1688) tron namiestnikowi Niderlandów, Wilhelmowi Orańskiemu. Jakubowi II pozwolono uciec do Francji, jego stronnicy zaś nie stanowili – poza Irlandią – oporu. Bezkrwawy przewrót nazwali później Anglicy „sławetną rewolucją”.

Zwołany po przewrocie parlament uchwalił w 1689 r. „ustawę o prawach” (Bill of Rights). Ustanowiła ona supremację parlamentu nad władzą monarszą i wraz z ustawą o następstwie tronu (1701) stwarzała podstawy nowego ustroju – monarchii konstytucyjnej. Wprowadzenie zasady pełnej odpowiedzialności ministrów przed parlamentem zmuszało monarchę do ich wyboru spośród większości parlamentarnej.

Umacniało to system dwóch stronnictw, które rywalizowały ze sobą o zdobycie większości w wyborach do parlamentu. W ten sposób Anglia stała się pierwszym krajem z nowoczesnym systemem parlamentarnym, opartym na rywalizacji stronnictw politycznych, które wyrażały interesy różnych grup społecznych.

Na razie system ten ograniczał się do niewielkiej części społeczeństwa, która posiadała pełnię praw politycznych (warunkiem była własność ziemi), ale konstytucyjna monarchia angielska stworzyła wzór dla innych krajów i narodów.

Podobne prace

Do góry