Ocena brak

Rasy bydła mlecznego w Polsce

Autor /kokoszka Dodano /28.05.2014

Od wielu lat populacje naszego bydła tworzą cztery rasy:

•    czarno-biała (cb),

•    czerwono-biała (cz-b),

•    polska czerwona (pc),

•    simental.

Rasy te zostały ukształtowane pod wpływem miejscowych warunków środowiskowych i pracy hodowlanej opartej na selekcji i krzyżowaniu. Z biegiem czasu spowodowało to, że pod tymi samymi nazwami ras znajdują się zwierzęta o zmieniającej się budowie i użytkowości. Zmianom ulega udział poszczególnych ras na korzyść rasy czarno-białej i w mniejszym stopniu czerwono-białej kosztem bydła polskiego czerwonego.

Rasa czarno-biała

Znane na całym świecie bydło czarno-białe wywodzi się z Fryzji położonej nad Morzem Północnym, w granicach Holandii i Niemiec. Dlatego też jest ono powszechnie nazywane bydłem fryzyjskim. Ta dominująca w naszym kraju rasa powstała w wyniku krzyżowania miejscowego bydła z fryzami, głównie holenderskimi oraz niemieckimi, duńskimi i szwedzkimi. Jest to bydło o zrównoważonych cechach użytkowości mięsno-mlecznej, prezentującej zwarty typ budowy o małej wyrosto-wości („compact”) i dobrym umięśnieniu. Taka krowa czarno-biała osiąga wysokość w kłębie około 128 cm i masę ciała około 600 kg. Potencjał genetyczny tych zwierząt w zakresie użytkowości mlecznej oceniono na około 4000 kg mleka o zawartości 4% tłuszczu. Do zalet tej rasy należą: umiarkowane wymagania paszowe, dobra zdrowotność, płodoność i długowieczność, poprawna budowa wymion, spokojny temperament.

Skrajnie przeciwstawny typ budowy i w pewnym stopniu użytkowości prezentuje bydło holsztyńsko-fryzyjskie.

Bydło holsztyńsko-fryzyjskie zostało wyhodowane drogą selekcji importowanego w drugiej połowie XIX wieku z Holandii bydła fryzyjskiego. Importowane bydło

o użytkowości mięsno-mlecznej poddano ostrej selekcji w kierunku mlecznym, preferując poprawną budowę wymion, wysokie ich zawieszenie, łatwość oddawania mleka, dużą wyrost owość, wysoką mleczność. Dorosła krowa holsztyńsko-fryzyjska ma wysokość w kłębie około 140 cm, masę ciała około 650 kg, wysoko zawieszone wymię o długiej podstawie, dużej szerokości i umiarkowanej głębokości, płaskie umięśnienie. Osiąga wydajność 7000 kg mleka o zawartości 3,6% tłuszczu.

Przeznaczone do opasu buhajki osiągają wysokie przyrosty dobowe przy słabym, płaskim umięśnieniu i wysokiej zawartości kości w tuszy. Mięso przeznaczone jest głównie do przetwórstwa. Populacja krów tej rasy w Polsce liczy około 600 sztuk

0    przeciętnej wydajności 6700 kg mleka, 4,08% tłuszczu i 3,04% białka.

Za przykładem wiodących w hodowli bydła fryzyjskiego krajów Europy Zachodniej prowadzi się w Polsce doskonalenie bydła czarno-białego przy użyciu tej rasy. Proces ten trwa do chwili obecnej. Celem realizowanego krzyżowania jest poprawa wydajności mlecznej, budowy i zawieszenia wymion oraz wyrostowości. Doskonalenie tych cech przez krzyżowanie z rasą holsztyńsko-fryzyjskąpowoduje pogorszenie umięśnienia i wartości rzeźnej bydła rasy czarno-białej.

Rasa czerwono-biała

Jest to druga pod względem liczebności rasa bydła w Polsce. Mimo tak wysokiej pozycji jej pogłowie jest 10-krotnie mniejsze od bydła rasy czarno-białej. Bydło czerwono-białe występuje w południowo-zachodniej części kraju, wykazując w ostatnich latach tendencje rozprzestrzeniania się wzdłuż pogórza w kierunku wschodnim i wypierając rasę polską czerwoną.

Pod względem budowy i użytkowości rasa ta prezentuje typ mleczno-mięsny (o lepiej zaznaczonych cechach mięsnych w porównaniu z rasą czarno-białą), o zwartej budowie, głębokiej i dobrze wysklepionej klatce piersiowej, krótkich i mocnych kończynach. Dobre umięśnienie całego tułowia, a zwłaszcza zadu, grzbietu i lędźwi decyduje ojej dużej przydatności do użytkowania mięsnego (z zachowaniem dobrej mleczności). Umaszczenie jest zgodne z nazwą z charakterystyczną poszarpaną linią obwodową plam czerwonych rozmieszczonych nieregularnie na zwykle przeważającym białym tle. Do podstawowych wad należą niezbyt poprawna budowa wymion oraz niedostateczna wyrostowośc. W celu poprawy tych wad

1    mleczności stosowane jest krzyżowanie uszlachetniające z bydłem holsztyńsko-fryzyjskim.

Rasa polska czerwona

Bydło polskie czeiwone jest jedną z ras jednomaścistego, czerwonego bydła brachycerycznego występującego od prawieków w Europie Środkowej. Długi okres bytowania w surowych warunkach klimatycznych o ograniczonej bazie paszowej ukształtował podstawowe zalety tej rasy: dobre przystosowanie do trudnych warunków środowiskowych, niewielkie wymagania paszowe, dobre wykorzystanie pasz gospodarskich, mocne kończyny, dobrą płodność, zdrowotność i długowieczność. Do zalet tej rasy należy duża zawartość tłuszczu i białka w mleku, czyniąc je surowcem o dobrej wartości i wydajności technologicznej.

Wadami omawianej rasy są: mała wydajność mleka, zła budowa wymion i słabe umięśnienie. Powyższe zatety i wady powodująjej naturalne predyspozycje w pierwszej kolejności do ekstensywnago, drobnotowarowego chowu. Przeciętna krowa polska czerwona osiąga wysokość w kłębie 122-125 cm, masę ciała 500-550 kg. W ostatnim 25-leciu nastąpiło duże zmniejszenie pogłowia tej rasy. Jej udział w krajowym pogłowiu bydła uległ redukcji z 20 do około 3%. Zasięg terytorialny obejmuje południowe i wschodnie rejony kraju.

Rasa simental

Jest to bydło o użytkowości wszechstronnej. Dodać jednak należy, że prowadzona od wielu lat w Austrii i Niemczech selekcja w kierunku mięsnym spowodowała wyhodowanie linii o cechach bydła mięsnego. Rasa ta została wyhodowana w rejonie Alp szwajcarskich, skąd wzdłuż łańcuchów górskich rozprzestrzeniła się daleko na wschód i południe Europy.

Za początki utrzymywania bydła rasy simental na ziemiach polskich trzeba przyjąć drugą połowę XVIII wieku. Wiek XIX to większe zainteresowanie tą rasą. co miało swoje odzwierciedlenie w szerokim upowszechnieniu bydła simentalskiego na terenie całego kraju. Wiele ziemiańskich obór prowadziło pracę hodowlaną, opierając się na zwierzętach importowanych ze Szwajcarii.

W Polsce bydło rasy simental występuje w Bieszczadach (dawne województwo, krośnieńskie), stanowiąc poniżej 1% pogłowia. Jest to bydło późno dojrzewające,

o dużym potencjale wzrostu, bardzo dobrze umięśnione. Z tych względów buhaje tej rasy używane są do krzyżowania towarowego. Dorosłe krowy osiągają wysokość w kłębie około 135 cm, masę ciała 600-650 kg, a buhaje - 1000 i więcej kg. Umaszczenie wykazuje znaczną zmienność: od beżowego do ciemnoczerwonego z białymi łatami. Głowa i dolne odcinki kończyn są białe, śluzawica - jasnoróżowa, rogi o odcieniu woskowym.

Do zalet rasy simental, poza wspomnianym bardzo dobrym umięśnieniem, należą: dobra zdrowotność i odporność na choroby oraz duża przydatność mleka do produkcji serów. Wadą jest zła budowa wymion i późne rozdajanie się. Z tego względu obiektywne porównanie użytkowości tej rasy z innym i rasami daje prawdziwą ocenę po trzeciej i dalszych laktacjach.

Reasumując można scharakteryzować, że najważniejszymi cechami bydła simentalskiego jest:

•    bardzo dobra jakość mleka; wysoki procent tłuszczu, a zwłaszcza obecność kazeinowych frakcji białka, które to cechy predestynują mleko do przerobu na tzw. galanterię mleczną, a głównie sery;

•    dobre umięśnienie i tempo wzrostu; buhajki w wieku 400 dni osiągają 475 kg przy dobowych przyrostach w ciągu pierwszego roku życia wynoszących 1165 g;

•    długowieczność; do 1986 roku aż 85 krów wpisanych do rejestru uzyskało wydajność życiową ponad 1800 kg tłuszczu, a sporód nich wysoki procent stanowiły sztuki, które w ciągu swego życia dały po 12-16 cieląt;

•    zdolność pobierania dużej ilości pasz objętościowych;

•    rasa późno dojrzewająca o dobrej płodności; wiek pierwszego ocielenia przekracza 30 miesięcy;

•    duży kaliber i masa ciała;

•    poprawna budowa kończyn o silnym kośćcu;

•    umaszczenie tułowia dość zmienne - od słomkowobiałego do wiśniowobru-natnego, przy czym występują nieregularne białe plamy i cętki; ciężka, ale szlachetna biała głowa z jasną śluzawicą, możliwe ciemniejsze okulary; podbrzusze, wymię i dolna część kończyn również o maści białej; skóra miękka, gruba, łatwo przesuwalna.

 

Podobne prace

Do góry