Ocena brak

RAK

Autor /Flawian Dodano /11.04.2012

Dziesięcionóg, najliczniejszy rząd skorupiaków pancerzowców (w Polsce - dawn. rak rzeczny a. szlachetny, wytępiony już; rak stawowy, rak amerykański); dawn. szkrab, malec, smyk; dawn. rumieniec; nowotwór złośliwy; choroba roślin, np. rak ziemniaczany, koniczynowy; (Cancer) konstelacja równikowa, w Polsce widzialna zimą, znak zodiaku między Bliźniętami i Lwem; przyrząd używany przez włamywaczy do rozpruwania kas pancernych.

Raki, żabki, metalowe kolce na podstawce, umocowane pod butami dla ochrony przed ślizganiem się po skałach a. po lodzie; muz. imitacja melodii w ruchu wstecznym a. w inwersji (odwróceniu), zwł. w kanonie a. fudze; (łac. versus cancrini) żartobliwe a. satyryczne wiersze, znane już w śrdw., a w Polsce w XVI-XVII w. (J. Kochanowski, J. A. Morsztyn i in.), które czytane na wspak, mają sens odmienny, zazw. zmieniają pochwałę w zniewagę, np.:

Cnota cię rządzi nie pragniesz pieniędzy;

Złota dosyć masz nie boisz się nędzy.

J. A. Morsztyn, Raki, 1-2.

A czytane na wspak:

Pieniędzy pragniesz nie rządzi cię cnota;

Nędzy się boisz nie masz dosyć złota,

zob. też Palindrom.

Jak rak świśnie nigdy, na święty Nigdy. Pełzać, łazić rakiem czołgać się na czworakach. Pokazać komuś, gdzie raki zimują dać nauczkę, zalać sadła za skórę, dać się we znaki, dopiec, odpłacić pięknym za nadobne (tj. złym za złe), odegrać się na kimś.

Spiec raka zarumienić się (ze wstydu a. przez skromność); aluzja do zmiany koloru raka z czarnego na czerwony po wrzuceniu go do wrzątku.

Użalił się Pan raka, dał mu w tyle oczy przysł. wywodzące się z facecji lud., wg której Pan Bóg, tworząc świat, zapomniał rakowi dać oczy. Gdy rak się wielkim głosem o nie upomniał, a Pan Bóg był zajęty tworzeniem większych rzeczy, rak się w końcu obraził, schował łeb do dziury, a tył wystawił. Gdy Bóg sobie wreszcie o nim przypomniał, rak nie wyjmując łba z dziury oświadczył, żeby mu Bóg wraził oczy w zadek, co też Pan Bóg uczynił. Dlatego wydaje się, że raki chodzą tyłem.

Zwrotnik Raka równoleżnik o 23°27' szerokości północnej, gdzie słońce raz w roku przechodzi przez zenit; por. Koziorożec (Zwrotnik Koziorożca).

Podobne prace

Do góry