Ocena brak

"Quo vadis" - streszczenie

Autor /gienek Dodano /08.03.2011

        OKOLICZNOŚCI POWSTANIA UTWORU: Quo vadis powstało w latach 1895-1896, w okresie dużego zinteresowania czasami starożytnymi i wczesnym chrześcijaństwem. Koniec wieku sprzyjał także refleksji nad upadkiem, rozpadem imperiów, degeneracją podobną do świata Rzymu z powieści Sienkiewicza. Sienkiewicz znał dobrze wielu pisarzy łacińsich, często podróżował do Rzymu, był zafascynowany jego zabytkami. Powieść początkowo ukazywała się w dwu czasopismach, szybko stała się znana na świecie, przerabiano ją na filmy, przedstawienia teatralne i operowe, nawet balety. Była tłumaczona i wznawiana setki razy, zapewniła autorowi w 1905 roku Nagrodę Nobla.

        CZAS I MIEJSCE AKCJI: Akcja powieści toczy się przede wszystkim w Rzymie, ale także w innych miejscach ówczesnego Imperium Rzymskiego, np. na Sycylii. Obejmuje lata 63-66 (w epilogu wspomina się o wydarzeniach nieco późniejszych), zatem rozgrywa się w I wieku naszej ery.

BOHATEROWIE

        PETRONIUSZ: Barwna, sympatyczna, sugestywnie ukazana przez autora postać. Był to bogaty rzymski patrycjusz, człowiek wykształcony, pisarz i znawca sztuki, inteligentny, oczytany, tolerancyjny. Zarazem miał cechy egoisty, bywał wyniosły, gardził tłumem, rzymską biedotą. Petroniusz doskonale wiedział, że Rzym upada, że kończy się epoka jego świetności. Nie przeciwstawiał się jednak praktykom Nerona, jego szaleństwom i złu, chociaż oceniał cesarza zdecydowanie negatywnie.

        NERON: Cesarzowi, postaci historycznej Sienkiewicz przypisał same negatywne cechy. Przedstawił go jako tyrana i błazna, kogoś wulgarnego i śmiesznego, tchórzliwego i okrutnego, próżnego i odrażającego, pozbawionego wszelkich zasad moralnych. Niegdyś rządził sprawiedliwie, pod koniec życia stał się krwawym władcą, mordercą lekceważącym obowiązki państwowe, często na rzecz uprawianej bez powodzenia sztuki. Cieszył się nawet z pożaru Rzymu, szukał w nim inspiracji do twórczości poetyckiej. Uwolnił Ligię i Ursusa dlatego, że bał się tłumów, nie zaś z litości. Mając 31 lat zakończył życie - Epotrodyt pomógł mu wbić sobie sztylet.

        SENEKA: Rzymski filozof, autor dialogów, satyr i tragedii - był wychowawcą i doradcą Nerona Dobrowolnie usunął się z dworu i wiódł ciche i spokojne życie, praktycznie w izolacji od świata, mało kogo przyjmując u siebie i nie biorąc udziału w życiu towarzyskim ani politycznym. Uważał się za stoika. Sądził, że w każdej sytuacji należy wykazać hart ducha i spokojnie znosić wszystkie przeciwności losu. W powieści nie odgrywa znacznej roli.

        POPPEA SABINA: Była drugą żoną Nerona, kobietą słynną z urody i okrucieństwa. Cechowała ją bezinteresowna złośliwość. Życie Poppey było zależne od kaprysu Nerona. Kobieta ta na tyle była mądra, że to rozumiała. Starała się umocnić swój wpływ na cesarza i panicznie bała się ewentualnych rywalek. Ocenimy Poppeę przez pryzmat jej stosunku do Ligii i Winicjusza. Ponieważ wobec nich zachowywała się podle, odbieramy ją jako antypatyczną, okrutną i mściwą kobietę.

        AKTE: Była wyzwoloną niewolnicą. Należała do pięknych kobiet. Była bardzo dobra i łagodna, serdecznie zaopiekowała się Ligią w pałacu cezara. Fama głosiła , że jest chrześcijanką. Z pewnością była zainteresowana poznawaniem Chrystusa, ale w głębi duszy zostawała poganką. Z powodu swej urody i dobroci Akte stanowi wątek w otoczeniu cezara i jest chyba (obok Petroniusza) jedyną sympatyczną postacią na dworze Nerona.

        TYGELLIN: Ofroniusz Tygellin był człowiekiem niewiadomego pochodzenia. Hodował konie na południu Italii i dlatego miał kontakty z dworem Nerona. Cezar, zapalony woźnica mianował go po śmierci Burrusa prefektem pretorianów, powierzając mu tym samym bezpieczeństwo własnej osoby. Tym "czymś" co zdecydowało o szybkiej karierze Tygellina, była jego mierność. Cesarz nie musiał się bać ani jego intelektu, ani zmysłu estetycznego, ani moralizowania z jego strony. Wręcz przeciwnie-sprytny minister pochlebiał najniższym gustom cezara, sypał pieniędzmi na uczty i przyjemności, olśniewał zbytkiem i w ten sposób zyskiwał coraz większy wpływ na Nerona. W ostatecznym rachunku zwyciężyły najniższe instynkty cezara a wraz z nimi - Tygellin.

        ŚWIĘTY PIOTR APOSTOŁ: (właściwie Szymon), uczeń Chrystusa, apostoł, któremu Jezus zostawił pieczę nad chrześcijaństwem, był prostym rybakiem znad jeziora Genezaret, Żydem, a więc w Rzymie cudzoziemcem, nic nie znaczącym biedakiem. W momencie gdy zaczyna się akcja powieści, Piotr zbliża się do kresu życia. Zginął śmiercią męczeńską. A jego słabości stały się opoką, na której powstał Kościół. Bo czyż konieczna byłaby ofiara Chrystusa, gdybyśmy byli doskonali i bezgrzeszni?

        ŚWIĘTY PAWEŁ APOSTOŁ: Paweł Apostoł, założyciel wielu gmin chrześcijańskich, był obywatelem Rzymu. Szerzył wiarę chrześcijańską na Bliskim Wschodzie i na południu Europy. Pełni swe posłannictwo godnie i spokojnie. Nawet w godzinie męczeńskiej śmierci spogląda w niebo oczyma pełnymi "niezmiernego spokoju". Wierzy, że dopełni na Ziemi wszystkiego, czego oczekiwał po nim Chrystus.

        LIGIA: Właściwe imię Ligi brzmiało: Kallina. Ligią nazywano ją ze względu na pochodzenie. Do Rzymu została sprowadzona jako zakładniczka. Trud i niewygody ukształtowały kryształowy charakter Ligi, ale decydujące znaczenie dla rozwoju osobowości dziewczyny miała wiara w Chrystusa i silne przekonanie, że należy żyć w zgodzie z Jego nauką. Wobec innych pełna miłości, oddania i pokory; wobec siebie-surowa i wymagająca. Jest skromna, delikatna, subtelna, bystra. W tym kruchym stworzeniu jest wielka moc-moc miłości Chrystusowej. Ligia to postać bez skazy: szlachetna, uczciwa, prawa, a przy tym sympatyczna i bardzo prawdziwa w swej doskonałej miłości do Boga.

        MAREK WINICJUSZ: To młody rzymski arystokrata, wojskowy trybun. Jest silny, odważny, pewny siebie, dumny, jednym słowem przypisano mu cechy świetnego oficera rzymskiego. Jest przy tym człowiekiem prawym, dobremu sercu towarzyszy zarazem gwałtowność, szybkie popadanie w straszny gniew. Winicjusz zmienia się radykalnie pod wpływem chrześcijan. Otaczający świat napawa go odrazą, chce, by kierowała nim chrześcijańska miłość (sam wyzwala niewolników), odrzuca pychę, arogancję, przyjmuje, za sprawą miłości do Ligi, postawę pokory, łagodności.

        URSUS: Był niewolnikiem i opiekunem Ligi; tak jak jego pani wyznawał wiarę chrześcijańską. Na chrzcie świętym przyjął imię Urban. Natura obdarzyła go niepospolitą siłą i wspaniałą posturą, ale w tym olbrzymim ciele kryło się serce dziecka: ufne, łagodne, kochające. Ursus sądził ludzi swą miarą; myślał, że wszyscy są uczciwi i dobrzy. Z tego powodu był łatwowierny i naiwny. Cechował go głęboki infalizm. O wizerunku Ursusa w powieści decydują jego trzy cechy: siła, dobroć i głupota. Z pewnością jest to postać wzruszająca mocą swej miłości i wierności, lecz nieco mityczna: posiadająca siłę herosów greckich ale bez ich mądrości i sprytu.

        GLAUKOS: Glaukos był lekarzem i chrześcijaninem. Doznał straszliwych krzywd ze strony Chilona Chilonidesa. Chilon najpierw "zdradził go, zaprzedał rozbójnikom, pozbawił rodziny, mienia i wydał na mord". Potem oczernił lekarza przed chrześcijanami przedstawiając go jako nowe wcielenie Judasza i przekonał Ursusa, żeby go zabił. Glaukos, po zdradzie Chilona, który wydał chrześcijan cezarowi, zginął męczeńską śmiercią jako "żywa pochodnia" w ogrodach cezara. W godzinie śmierci, cierpiąc niewysłowione katusze na płonącym palu, lekarz patrząc w oczy swemu katu-wybacza mu. Śmierć jest tylko logicznym (chociaż okrutnym) ukoronowaniem jego życia pełnego poświęcenia i służby dla bliźnich.

        KRYSPUS: Krypus był prezbiterem gminy chrześcijańskiej, człowiekiem starym i surowym, żyjącym jakby w ciągłym uniesieniu. Wydaje się, że niewiele rozumiał z nauki Chrystusa. Nienawidził zła, ale nie miłował ludzi. Krypus sądził, że chrześcijaninowi nie przystoi myśleć jedynie o zbawieniu i życiu wiecznym, natomiast żadne doczesne sprawy nie powinny mu zaprzątać głowy ani serca, które należało ofiarować Chrystusowi. Każdy, kto nie podporządkował się tym wymaganiom, wywoływał w Kryspusie gniew i pogardę. Zimny, oschły starzec jest postacią zdecydowanie niesympatyczną; jego fanatyczna wiara, doktrynerskie pojmowanie nauki Chrystusa, postawa pełna nienawiści do świata i życia wywołują w czytelniku negatywne uczucia.

        EUNICE: Była niewolnicą, kochanką Petroniusza, z pochodzenia Greczynką. Petroniusz wyzwolił ją i - przewidując swój rychły koniec - zapisał jej w testamencie cały swój majątek. Ona jednak wybrała śmierć przy boku ukochanego. Już ten fakt świadczy o niezwykłej sile miłości, którą darzyła Petroniusza i o szlachetności duszy młodziutkiej i ślicznej dziewczyny. Kochała swego pana bezinteresownie. Gotowa była nawet dla niego znieść chłostę, aby pozostać w jego domu. Eunice jest jak pogańska boginka miłości zmysłowej, ale wiernej, uczciwej i szlachetnej.

        CHILON CHILONIDES: Urodził się w Mezembrii, nad Pontem Euxynem. Z pochodzenia był Grekiem i przywędrował do Rzymu zwabiony łatwością utrzymania się w mieście. Chilon jest człowiekiem głupim, ma wrodzoną inteligencję i dysponuje pewną wiedzą. Czuje się niedoceniony i gorszy od innych. Za swoje zmarnowane życie szuka pomsty na osobach przypadkowych. Nie ma żadnych zasad moralnych i dla kilku groszy gotów jest sprzedać niewinnego człowieka (Glaukos), wytropić Ligię, znieść każde upokorzenie (chłosta u Winicjusza). Dominującymi cechami jego osobowości to spryt, tchórzostwo, nienawiść do ludzi i mściwość. Chilon jest postacią godna potępienia: to oszust, donosiciel, zdrajca, nowe wcielenie Judasza. I oto cud: u szczytu swej kariery, kiedy nareszcie ma pieniądze, kiedy należy do otoczenia cezara, kiedy może sobie powetować lata nędzy i upokorzeń - nawraca się na chrześcijaństwo. Pod wpływem słów umierającego w męczarniach lekarza Glaukosa, którego trzykrotnie zdradził, słów wybaczających Grekowi jego winy - w Chilonie dokonuje się gwałtowna przemiana wewnętrzna. Jego cudowne nawrócenie jest dowodem siły i potęgi wiary chrześcijańskiej.

        BUDOWA UTWORU: Quo vadis, pomimo ogromnego uznania czytelników, nie jest wybitnym dziełem literackim, nie odznacza się jakimiś wyjątkowymi walorami artystycznymi, już nie mówiąc o intelektualnych. Krytycy wielokrotnie wskazywali liczne wpływy twórczości innych pisarzy na autora, np. francuskich (Dumas), polskich (Kraszewski).

         Powieść historyczna Henryka Sienkiewicza pod względem kompozycyjnym przypomina Trylogię. Bardzo podobnie w obu utworach związane są ze sobą dwa wątki: historyczny i miłosny, romansowy. Spełnienie miłości napotyka wiele przeszkód, są tu niebezpieczeństwa i cudowne ocalenia, nagłe zwroty akcji prowadzą do szczęśliwego zakończenia. Wreszcie Winicjusz przechodzi wewnętrzną przemianę, staje się dobry i szlachetny - zupełnie jak Kmiecic.

         Utwór, również podobnie do Trylogii, posługując się historycznym kostiumem nawiązuje do lat współczesnych autorowi. Ligia jest Słowianką, Ursus (także Słowianin) pokonuje tura z lasów teutońskich, czyli z Niemiec. Autor chce w ten sposób pokazać, jak głębokie, stare są nasze związki z chrześcijaństwem, sugeruje także, że w wielowiekowym konflikcie z Niemcami, ostateczne zwycięstwo będzie po stronie Polaków. W tym sensie utwór można zaliczyć do rozległego nurtu literatury pisanej ku przekupieniu serc.

Podobne prace

Do góry