Ocena brak

PSYCHOLOGICZNE UJĘCIE UZALEŻNIEŃ I RODZAJE UZALEŻNIEŃ - Rodziny z problemem uzależnienia na przykładzie alkoholizmu

Autor /Placyd77 Dodano /09.09.2011

Problematyka dysfunkcjonalności rodzin w problemem alkoholowym (i innymi formami uzależnień) to obszerny zakres badań i praktyki. Wyko­rzystuje się w tym zakresie wiele koncepcji psychologicznych, zwłaszcza interakcyjnych i systemowych. Problemy te przedstawiono w różnych aspek­tach, z punktu widzenia rodzinnych czynników uwarunkowania uzależnień i innych zaburzeń osobowości, patologii funkcjonowania „rodziny alkoholo­wej", kształtowania się specyficznych ról w tych rodzinach oraz różnych złożonych przemian w strukturze rodzin z tym problemem.

Przedstawię w skrócie podejście systemowo-strukturalne do problematyki rodzin z problemem uzależnienia, gdyż podejście to pozwala na nieco ogólniejsze spojrzenie na owe zagadnienia. Z chwilą, gdy w rodzinie po­wstanie problem uzależnienia jednego z jego członków, rodzina jako system adaptuje się do tego zjawiska. Problem ten staje się centralny dla rodziny i organizuje jej życie. Przyczyn uzależnienia zwykle szuka się poza rodziną, w czynnikach zewnętrznych, a jednocześnie zwalnia się osobę uzależnioną od odpowiedzialności. Dla zachowania homeostazy rodzinnej zmieniają się role w rodzinie i sposób funkcjonowania członków. Na ogół szczelnie zostają zamknięte granice między rodziną a światem zewnętrznym. Obowiązuje reguła zaprzeczania alkoholizmowi lub narkomanii, zakaz mówienia o prob­lemach rodzinnych. Zachodzą poważne zaburzenia komunikacji: nie wolno mówić i dyskutować o problemie w sposób otwarty, nie wolno uzewnętrzniać swoich uczuć. Te reguły obowiązują także w innych rodzinach z poważnym problemem (np. przemocą i zachowaniami kazirodczymi). Wśród specjalnych ról wymienia się następujące role:

• Pełnomocnik -jest to najczęściej nie uzależniony rodzic (żona lub mąż), który podejmuje tę rolę dla zachowania rodziny, bo nie ma innego wyboru, z miłości, z lojalności, przekonań, wiary itp. Przejmuje odpowiedzialność za uzależnionego i chroni go, podejmuje też wszystkie zobowiązania partnera. Cierpi z powodu przepracowania, przemęczenia i bezskutecznych prób kontroli uzależnionego. Przeciążenie wymaganiami tej roli i współ-uzależnienie powoduje wiele form patologii. Izoluje rodzinę od otoczenia.

Bohater - jest to najczęściej rola przypisywana najstarszemu dziecku. Zgodnie z tą pozytywną rolą bohater jest zobowiązany do podejmowania wielu zadań i przynoszenia rodzinie uznania. Rodzinne nakazy dla niego to: bądź doskonały, opiekuj się innymi, sprawiaj radość, ukrywaj prawdę o trudnych sprawach, nie myśl źle o osobie uzależnionej. Dramat polega na tym, że bohater poświęca całe swoje życie dla cudzej sprawy, w której nie ma szans na sukces. Bohater często doświadcza poczucia winy i złości. Społecznie jest jednak osobą popularną, choć z uwagi na milczenie i za­przeczanie ma znacznie utrudnione kontakty z innymi ludźmi. Ta rola powoduje też, ze względu na przeciążenie stresem wymagań, wysokie ryzyko zaburzeń psychosomatycznych. Bohater często wchodzi w koalicję z pełnomocnikiem.

Kozioł ofiarny - to rola, która często przypada drugiemu dziecku. Naśladu­je ono bohatera, ale w scenariuszu rodzinnym ta rola przypada zwykle tylko jednej osobie. Wiele zachowań tego dziecka jest blokowanych, frustrowa­nych, nikt nie dostarcza mu opieki, wzmocnień, cierpi z powodu ekscesów uzależnionego rodzica. Nie mogąc się sprawdzić w rodzinie opuszcza ją i wchodzi w rolę „czarnego charakteru", rozładowując swoją frustrację i złość. Te dzieci są więc „delegowane" do ról i zachowań aspołecznych. Stają się „buntownikami z wyboru". Czasami kozioł ofiarny tworzy koalicję z uzależnionym, zwłaszcza gdy podobnie jak on zaczyna intensywnie pić.

• Zapomniane dziecko - jest rolą, która przypada temu dziecku, które pojawia się w rodzime wówczas, gdy już wszystkie role są rozdane i każdy jest zajęty swoimi rodzinnymi zadaniami. Dziecko to izoluje się, wycofuje, co także stabilizuje równowagę w rodzinie, a jemu daje złudzenie komfortu. Z czasem pojawia się zagubienie, samotność i smutek. Cierpi z powodu braku kompetencji społecznych, ma trudności adaptacji poza rodziną.

• Maskotka - to dziecko starszych rodziców pojawiające się w rodzinie, gdy system zaprzeczeń i cierpienia bardzo się nasiliły. Dla homeostazy rodzinnej potrzebna jest ochrona tego dziecka. Jest na ogół błędnie infor­mowane o rodzinie, a to pozostaje w sprzeczności z tym, czego samo doświadcza. Ponieważ rodzina nie udziela mu wyjaśnień do jego obaw o to, co się dzieje, dołącza się obawa co do własnego zdrowia psychicz­nego. Napięcie narasta i z czasem jest przez to dziecko rozładowywane za pomocą żartów (błaznowania). Od bardzo wczesnych lat dziecko uczy się, że jego błaznujące zachowania rozładowują atmosferę, a przy okazji zwracają też uwagę całej rodziny na jego osobę. Gratyfikacje te powodują, że rola ta utrwala się i generalizuje na inne środowiska, powodując odgrywanie jej w szkole, towarzystwie, nawet w pracy w wieku dorosłym. Jest to jednak typowa rola klowna, pod jego maską kryje się ból i cier­pienie. Ponadto rola ta może opóźniać proces dorastania, czasem wiąże się ze specyficznym syndromem nadruchliwości. W rodzinie z problemem uzależnienia powstają różne konstelacje i pod­grupy, one też rzutują na proces zdrowienia dorastających i dorosłych dzieci alkoholików, małżonków i całych rodzin.

Podobne struktury mogą powstać w rodzinach' z problemem kazirodztwa lub ciężkiej choroby. Do najbardziej patologicznych należy niewątpliwie zaliczyć typ 2. Strukturę zapowiadającą warunki zdrowienia widać na przy­kładzie typu 5. Pracę terapeutyczną w tych sprawach można jednak rozpocząć po dokładnym zdiagnozowaniu uzależnienia także od strony jego przyczyn.

Podobne prace

Do góry