Ocena brak

PSYCHOLOGICZNE PROBLEMY I CHOROBY CZŁOWIEKA CHOREGO SOMATYCZNIE - Zjawisko bólu

Autor /Edgar Dodano /09.09.2011

W analizowaniu zjawisk bólu można reprezentować stanowisko wąskie czysto neurofizjologiczne i wówczas jest ono rozpatrywane z perspektywy receptorów bólu i ośrodków bólowych w mózgu oraz jako biologiczny odruch bezwarunko­wy. W tym ujęciu ból jest też ujmowany jako ważna informacja o stanie ciała i jako sygnał zagrożenia zdrowia odczuwany jako coś przykrego. Ponadto bólowi towarzyszy odruchowa reakcja obronna unikania stresora wywołującego ból. Sensoryczny komponent bólu informuje, gdzie nastąpiło uszkodzenie ciała, na jego podstawie określamy także jego intensywność i czas trwania.

Można więc wyróżnić bóle bardzo silne, trudne do zniesienia, krótkotrwałe i ostre oraz długotrwałe, nękające. Oceniający komponent bólu ma już charakter pośredni i jest całościowym ustosunkowaniem się człowieka do doznań bólowych. Są to pytania o to, co się dzieje, jakie to zagrożenie, jakie będą skutki. Tym ocenom towarzyszą różne emocje lęk, złość, rozdrażnienie. Do reakcji emocjonalnych na ból dołączają się ich komponenty fizjologiczne, napięcie mięśni, przyspieszone tętno, wzrost ciśnienia i uruchamia się znana już reakcja alarmowa stresu. Dlatego też zdecydowana większość ludzi jest motywowana do zachowań likwidujących ból. Ból może mieć jednak także charakter psychogenny, gdy wyobrażenie o uszkodzeniu ciała wywołuje ból bez jego obiektywnej przyczyny.

Wykazano zależności między bólem a procesami poznawczymi i emoc­jonalnymi. Ludzie bardziej odczuwają ból w samotności i mniej boją się bólu, gdy przebywają razem. Na ból można więc oddziaływać przez zmianę jego komponentu poznawczo-emocjonalnego i organizowanie sytuacji społecznej. Złożoną i szeroką koncepcję zjawiska bólu opracowali Melzack i Wali i nazwali ją teorią kontroli wejścia. Potwierdzili oni w badaniach, że możliwe jest hamowanie doznań bólowych przez kontrolę sprawowaną przez OUN. W układzie tym wykorzystuje się również działanie endogennych endorfin łagodzących ból. Z tych badań wynika także, że doznania bólowe można kontrolować. Fordyce ujmuje ból jako zestaw zachowań, do których należy analizowanie bólu, skarżenie się na ból, rozpamiętywanie, bezruch i pozostawanie w łóżku, czyli zachowania powodu­jące koncentrację na bólu i cierpieniu.

Te zachowania można modyfikować (za pomocą warunkowania instrumentalnego). To podejście wiąże się także z koncepcją odwracania uwagi i ukierunkowania jej na bodźce przyjemne, doznania i oczekiwania pozytywne. Psychologiczna modyfikacja doznań bólowych jest możliwa i powszechnie wykorzystywana w poradniach leczenia bólu. Stosuje się z wyboru trening relaksacyjny wykorzystując fakt, że ból można zmniejszyć obniżając napięcie psychiczne i mięśniowe, ból można też kontrolować za pomocą hipnozy. Metody terapii poznawczej wykorzystują techniki zmiany wyobrażeń, tj. innego myślenia o bólu - z tym łączy się odwracanie uwagi od bólu. Wsparcie społeczne, to także sposób na obniżenie cierpień bólowych pod warunkiem, że nie wzmacnia ono zachowań bólowych.

Szczególny problem stanowią dla psychologa klinicznego bóle napięciowe (migrenowe), bóle związane z niepełnosprawnością i procesem rehabilitacji oraz ból nowotworowy i terminalny.

Migreny uznane za ból napięciowy poddawane są specjalnym programom kompleksowej terapii, w której psychoterapia odgrywa bardzo istotną rolę. Podobnie wykorzystuje się wiedzę o kontroli i modyfikacji bólu w prze­wlekłych bólach związanych z niepełnosprawnością, likwidując niekorzystne emocjonalne i poznawcze komponenty bólu oraz wykorzystując mechanizmy afiliacji i społecznego oparcia.

Najtrudniej jest przeciwstawić się bólowi w onkologii, gdyż jest on wszech­ogarniający, związany z głębokim cierpieniem fizycznym, psychicznym i duchowym. W tych sytuacjach stosuje się oczywiście także techniki po­znawcze i psychoterapeutyczne, a w szczególności celem jest poprawa subiektywnej jakości życia chorego. W opiece nad pacjentem w okresie terminalnym choroby najistotniejszą rolę odgrywa farmakologiczne opano­wanie bólu i cierpienia, tj. otaczanie płaszczem opieki, czyli opieki paliatywnej i hospicyjnej.

Do góry