Ocena brak

PSYCHOLOGICZNE PROBLEMY I CHOROBY CZŁOWIEKA CHOREGO SOMATYCZNIE - Wzór Zachowania A i jego rola w złożonej etiopatogenezie chorób psychosomatycznych ze szczególnym uwzględnieniem choroby niedokrwiennej serca

Autor /Edgar Dodano /09.09.2011

Wzór zachowania A (WZA) odkryli w toku swojej praktyki klinicznej dwaj kardiolodzy Friedman i Rosenman, którzy przedstawili koncepcję WZA w latach pięćdziesiątych. Jesteśmy więc świadkami ponad 40 lat trwających badań nad znaczeniem WZA dla psychosomatyki. Ludzie z WZA cechują się skrajnym współzawodniczeniem, walką o osiągnięcia, agresywnością często tłumioną, pobudliwością, nadmierną czujnością, pośpiechem, niecierpliwością, wybuchowym sposobem mówienia, napięciem twarzy, poczuciem presji czasu i nadmierną odpowiedzialnością. W wyniku zastosowania metod kwestionariuszowych do badania WZA stwierdzono, że można w nim wyróżnić trzy czynniki.

Czynnik H (hard driving and competitive) - to sumienne i odpowiedzialne zaangażowanie się w wykonywane czynności, tendencja do rywalizacji, i wkładanie dużego wysiłku w aktywność.

Czynnik J (job involvment) - stopień nasilenia pracy zawodowej i zaan­gażowanie zawodowe.

Czynnik S (speed and impatinece) - to dynamika i formalne cechy za­chowania szybkość, niecierpliwość, duża dynamika i napięcie.

W toku dalszych badań podzielono ten syndrom osobowościowy z psycho­logicznego punktu widzenia na część: (a) motywacyjną - dążenie do znaczą­cych osobistych osiągnięć drogą rywalizacji z towarzyszącym silnym zaan­gażowaniem, zwłaszcza w życiu zawodowym; podejmowanie wielu zadań z tendencją do czujności i kontroli; (b) emocjonalną - zalegające uczucia wrogości i tłumiona tendencja do agresji; (c) formalne cechy zachowania - niecierpliwość, napięcie, szybkość, duża dynamika niewerbalna oznaki napięcia emocjonalnego.

Tłumienie wrogich emocji i pozostawanie w stanie podwyższonego napię­cia powoduje utrwalanie się też wzorów reagowania psychofizjologicznego typowego dla reakcji alarmowej w stresie (podwyższone ciśnienie, zmiany miażdżycowe). Osoby z WZA żyją w stresie i same prowokują sytuacje stresowe. Nie mają, w porównaniu z osobami o Wzorze Zachowania B, zdolności do wypoczynku, obniżania napięcia, zwolnienia tempa życia itp. Radzą sobie ze stresem w sposób nieadaptacyjny, stosując używki - piją kawę i palą papierosy, co staje się dodatkowym, behawioralnym czynnikiem ryzyka i obok braku ruchu wpływa na utrwalenie się mechanizmów fizjo­logicznych nasilających chorobę niedokrwienną serca. Wykazano też, że WZA powstaje pod wpływem oddziaływań wychowawczych u rodziców wysoko wykształconych, którzy oczekują od swoich dzieci wysokich osiąg­nięć, prowokują do rywalizacji i przeciążają zadaniami. Ponadto rodzice modelują dzieci swoim zachowaniem WZA. W badaniach tych wykazano też, że WZA staje się u dzieci czynnikiem ryzyka chorobowego, gdy współwystępuje z cechami temperamentu pod postacią podwyższonej reaktywności i pogotowiem lękowym.

Ogińska-Bulik zaprojektowała i przeprowadziła u dzieci i młodzie­ży szkolnej program profilaktyczny nastawiony na modyfikacje elementów WZA. Program ten obejmował warsztaty nastawione na: zwiększenie świado­mości zdrowia, ćwiczenie cierpliwości, współdziałania, redukcji gniewu i agre­sywności, radzenia sobie ze stresem i kształtowania pozytywnego obrazu własnej osoby. Ewaluacja tego programu wykazała istotne zmniejszenie czyn­nika kluczowego dla ryzyka wynikającego z WZA, mianowicie gniewu, agresji i niecierpliwości. Dowodem na to, że w odniesieniu do zagrożenia chorobą układu krążenia można także wykorzystać zasoby, są badania nad społecznoś­cią Roseto, którą stanowili potomkowie emigrantów z południowych Włoch. Wykazały one, że wsparcie rodzinne i ciepłe więzi w rodzinach wielopokoleniowych mogą przeciwdziałać omawianym czynni­kom ryzyka. Wraz ze zmianą stylu życia na bardziej amerykański (ze słabszy­mi więzami rodzinnymi) gwałtownie wzrosła liczba chorób układu krążenia.

Podobne prace

Do góry