Ocena brak

PSYCHOLOGICZNE PROBLEMY I CHOROBY CZŁOWIEKA CHOREGO SOMATYCZNIE - Psychodynamiczne koncepcje zaburzeń psychosomatycznych

Autor /Edgar Dodano /09.09.2011

Pierwsze próby wyjaśnienia psychologicznej genezy zaburzeń somatycz­nych znaleźć można w pracach Freuda na temat histerii. Jego zdaniem objawy somatyczne są wynikiem konwersji, czyli transformacji wypartych treści popędowych libido objętych konfliktem w objawy somatyczne: „libido zostaje skierowane w sferę cielesną (...) a dotknięte chorobą części ciała przejmują rolę sfer erogennych". W toku tej transformacji takie objawy, jak: niedowłady, znieczulenia, ślepoty, brak czucia, ból, wymioty, czkawka itp. uzyskują znaczenie symboliczne, co umożliwia odkrycie ich obronnych funkcji. Freud zauważył także, że aby nastąpiło rozwiązywanie konfliktów intrapsychicznych za pomocą konwersji musi też istnieć tzw. gotowość do konwersji, jednak nie rozwinął tej kwestii. Chory, mimo iż cierpi z powodu objawów, doświadcza także swoistej z nich korzyści. One bowiem rozładowują napięcie i dzięki chorobie uzyskuje się korzyści wtórne. Ten tok rozumowania wykorzystywano później w myśleniu o chorobie jako rodzaju ucieczki od trudności.

W późniejszych koncepcjach uznano konwersję za jeden z wielu, a nie jedyny mechanizm powstawania zaburzeń psychosomatycznych. Flanders Dunbar, autorka znakomitych prac przeglądowych na temat rozwoju medycyny psychosomatycznej, także zorientowana dynamicznie, jest z kolei znana z tego, że wraz z zespołem tworzyła w wyniku bardzo pogłębionych case study - w których określano przeżycia traumatyczne, doświadczenia emocjonalne, mechanizmy obronne i strukturę motywacji - tzw. profile osobowości dla poszczególnych chorób psychosomatycznych. Tak powstały pojęcia „osobowość zawałowca", „osobowość astmatyka" itp. Ten typ badań został jednak zarzucony głównie dlatego, iż niezwykle trudno jest określić osobowość przedchorobową i dlatego, że osobowość jest tylko jednym z czynników ryzyka choroby somatycznej. Cechy osobowości wchodzą bowiem w rozmaite interakcje z innymi czynnikami.

Do głównych badaczy swoistych mechanizmów psychologicznych dla chorób psychosomatycznych należy zaliczyć Franza Aleksandra. Według niego dla każdej choroby kształtuje się, we wczesnym dzieciństwie, swoisty centralny konflikt intrapsychiczny, wynikający ze sprzecznych tendencji do dawania i brania, zatrzymywania i usuwania, zależności i auto­nomii. Tym sprzecznościom dynamicznym towarzyszą emocje i wzory re­agowania wegetatywnego. Konflikty emocjonalne z różnych faz rozwoju psychoseksualnego wiążą się z wzorami pobudzenia emocjonalnego i wzo­rami reakcji fizjologicznej. I tak wzór psychodynamiki choroby nadciśnieniowej przedstawić można jako: tendencję do wrogiej rywalizacji i obawa przed odwetem —> wzrost zależnych zachowań —> obniżenie poczucia własnej wartości —> wzrost wrogiej rywalizacji —> narastanie lęku i hamowanie agresywnych impulsów —> reakcja fizjologiczna, jaką jest wzrost ciśnienia.

Aleksander brał we wzorach etiopatogenetycznych chorób psychosomaty­cznych pod uwagę: (a) zespół właściwości osobowościowych wynikających w konfliktów wczesnodziecięcych; (b) sytuację, która reaktywuje dawny konflikt i (c) konstytucjonalną słabość narządu. Autor ten oddzielił także zaburzenia konwersyjne od nerwic wegetatywnych, w których dochodzi do fizjologicznych reakcji w wyniki długotrwałego napięcia i negatywnych emocji. Choroba psychosomatyczna natomiast rozwija się pod wpływem współdziałania czynników w specyficznym wzorze psychodynamicznej reak­cji.

Do góry