Ocena brak

Psychologia rozwojowa - Pionierzy psychologii dziecka: Jean Piaget

Autor /Gerard Dodano /13.09.2011

- zaczął od dokładnego obserwowania swoich własnych dzieci. Stawiał im zadania, zmieniał sytuacje i notował pojawiające się zachowania.

- Teoria Piageta opiera się na założeniu, że sposób w jaki tworzymy pojęcia i posługujemy się nimi zmienia się wraz z naszym rozwojem. Myślenie dziecka nie jest tylko niedojrzałą formą myślenia człowieka dorosłego, lecz jest od niego jakościowo inne.

Dziecko przechodzi w rozwoju myślenia przez kilka kolejnych faz. Prędkość przechodzenia z jednej fazy do drugiej - choć zależna od środowiska i bogactwa doświadczeń, jakie ono mu oferuje - jest przede wszystkim zależna od biologicznie zdeterminowanych procesów rozwojowych. Dojrzewanie jest tu zasadniczym motorem i podstawowym mechanizmem rozwoju.

Dziecko rozpoczyna życie dysponując wrodzonymi sposobami przystosowania do środowiska określanymi jako odruchy lub funkcje. Noworodek potrafi np. ssać, chwytać włożony w jego dłoń palec, machać nogami i rękami, płakać itp. W miarę upływu czasu dziecko rozwija bardziej zorganizowane czynności nazywane strukturami poznawczymi. Dziecko zaczyna patrzeć, sięgać, manipulować, nasłuchiwać itp. Proces, w wyniku którego przyswajane są nowe elementy struktur poznawczych Piaget nazwał (zgodnie ze swoim biologicznym wykształceniem) asymilacją, natomiast proces zmian przystosowujących uprzednio wytworzone struktury do nowych doświadczeń nazywał akomodacją. Rozwój poznawczy można więc też widzieć jako proces zachodzenia kolejnych zmian w strukturach poznawczych.

Te struktury poznawcze, które zostają ukształtowane w procesie akomodacji Piaget nazywa schematami. Rozwój poznawczy - jego zdaniem - przebiega w czterech po sobie następujących fazach:

  • Faza sensomotoryczna (O – 2 r.ż.) – charakteryzuje się tym, że wykorzystywane w niej schematy mają postać reakcji odruchowych. Dziecko nie myśli o tym, aby coś zrobić, nie podejmuje świadomie zaplanowanych działań, lecz po prostu działa. W pierwszym okresie działanie to opiera się głównie na pierwotnych odruchach wrodzonych, później zaczyna nabierać charakteru celowego, doskonali się organizacja ruchu i dopracowuje schemat wykonywanych czynności, ale do końca tej fazy myślenie jest tożsame z działaniem.

  • Faza przedoperacyjna (2 – 7) – została podzielona przez Piageta na dwa podokresy: okres przed-pojęciowy (2-4 lat) oraz okres wyobrażeń przedoperacyjnych (mniej więcej od 4 do 7 roku życia). W okresie przedpojęciowym (2-4 lata) dzieci stają się zdolne do wyobrażenia sobie czynności bez jej wykonywania. W ich działaniu zaczyna się pojawiać, a później stopniowo dominować aktywność symboliczna. Dzieci stają się już zdolne do wykorzystywania symboli oznaczających działanie. Najlepiej widać to w zabawach tego okresu: różne przedmioty są włączane w działanie dziecka jako „coś co oznacza co innego”, ale też samo dziecko przyjmuje na siebie rolę, którą odgrywa w formie symbolicznej. Piaget twierdzi, że pojawienie się aktywności symbolicznej nie oznacza jeszcze, że dziecko jest zdolne do tworzenia pojęć i posługiwania się. 0kres wyobrażeń przedoperacyjnych (4 – 7 r.ż.) został najdokładniej zbadany przez Piageta i jego współpracowników (Piaget i Inhelder, 1996). Główne struktury poznawcze, którymi obecnie posługuje się dziecko charakteryzuje egocentryzm, koncentrowanie się i nieodwracalność.

  • Faza operacji konkretnych (7 – 11) – obejmuje okres od mniej więcej siódmego do około jedenastego roku życia. Zaczyna się wraz z uzyskaniem przez dziecko dojrzałości szkolnej i w całości pokrywa się z wczesnymi latami nauki w szkole. Myślenie dziecka organizuje się w spójny, zorganizowany symboliczny system. Różni się jednak od systemu myślenia człowieka dorosłego tym, że jest ściśle powiązany z konkretnym doświadczeniem (stąd nazwa fazy „operacje konkretne").Dziecko w tym wieku jest w swoim myśleniu ograniczone przez konkret: łatwiej mu opisywać zjawiska rzeczywistości niż wyjaśniać je (znacznie łatwiej mu dawać przykłady rzeczy niż formułować ich definicje). Dzieci są już wprawdzie w stanie przewidywać, formułować hipotezy, ale tylko na podstawie dowodów z konkretnego doświadczenia, jakie uzyskały w przeszłości. Trudno im sprawdzać hipotezy w odniesieniu do realnej rzeczywistości - wolą nie podważać hipotezy, podtrzymując swój „prawidłowy pogląd" niż poddawać ją w wątpliwość jakimkolwiek sprawdzaniem.

  • Faza operacji formalnych (od 12 r.ż.) zaczyna się wraz z początkiem procesu dojrzewania. Pojawia się wtedy w myśleniu dziecka coś, co Piaget nazywa operacjami formalnymi, które są ostatnim etapem w programie rozwojowym. Od tej chwili myślenie dziecka przestaje różnić się jakościowo od myślenia dorosłego. Dzieci zaczynają być zdolne do tworzenia hipotez nie wymagających dowodu z właściwego doświadczenia konkretnych przedmiotów i sytuacji. Potrafią tworzyć i weryfikować hipotezy jedynie „we własnym umyśle".

- Teoria Piageta oparta jest na założeniu, że poszczególne fazy rozwojowe dziecko osiąga w procesie naturalnego dojrzewania biologicznego. Wszystkie wysiłki pedagogów zmierzające do przyspieszenia tempa rozwoju poznawczego mogą być z tej pozycji uważane za jałowe. Piaget był zdania, że należy pozwolić dziecku, aby jego rozwój przebiegał we własnym tempie. Częścią tak pojmowanej sytuacji uczenia powinny być natomiast zaprogramowane, rosnące stopniowo trudności oraz wymagania zbliżone do granic wyznaczonych przez aktualne stadium rozwojowe dziecka.

Podobne prace

Do góry