Ocena brak

Psychologia i wychowanie

Autor /zofia Dodano /16.03.2011

Podstawowym zadaniem psychologii wychowania wobec praktyki wychowania jest informowanie o odkrytych przez psychologów faktach, prawidłowościach, podstawowych psychologicznych mechanizmach i sprawdzonych technikach ich wykorzystania, pozwalające na lepsze rozumienie zjawisk i procesów leżących u podstaw wychowania, a przez to na optymalizację procesów wychowawczych.

Mimo wielu bezsprzecznych osiągnięć trzeba postęp w psychologicznej nauce o wychowaniu (w szerokim tego słowa znaczeniu) uznać za niewystarczający. Chociaż do wychowawców-praktyków, psychologów praktyków oraz pedagogów-teoretyków szeroką falą dociera informacja psychologiczna z różnych dziedzin psychologii, to wiedza ta, zarówno ze względu na swą genezę, tradycję, jak i specyfikę poszczególnych dyscyplin, okazuje się bardzo często mało bezpośrednio przydatna w rozwiązywaniu problemów wychowania. Po pierwsze, często jej uogólnienia opierają się na wiedzy dotyczącej populacji ludzi dorosłych, innej przecież niż dzieci i młodzież, a przecież przede wszystkim ta objęta jest działalnością wychowawczą. Po drugie, ujęcia te formułowane są zgodnie ze specyfiką i potrzebami uprawianej gałęzi psychologii (np. psychologii rozwojowej, osobowości, społecznej). W odniesieniu do problemów wychowania występują one często w postaci oderwanych, to bardzo szczegółowych, to znów bardzo ogólnych, a nieraz nawet wzajemnie ze sobą sprzecznych twierdzeń. Odbiorcy tych informacji często zafascynowani ich pozorną przydatnością dla wychowania, transponują na specyficzny grunt wychowania informacje dla tego terenu obce, a próbując na nich opierać swe działania, nie tylko błądzą, lecz wręcz dochodzą do przekonania o bezwartościowości wiedzy psychologicznej dla działalności pedagogicznej. Dlatego zdarza się, że pedagogowie wolą sami zajmować się - stosując swoją metodologię - problemami psychologicznymi, przeświadczeni o tym, że bez pomocy psychologów dotrą bardziej bezpośrednio i skutecznie do mechanizmów psychologicznych, ważnych dla wychowania, po prostu stawiając pytania i szukając na nie odpowiedzi bezpośrednio przydatnych dla swoich prac.

Podobną ocenę w tej kwestii sformułował przed laty S. L. Rubinsztejn (1964). „W rzeczywistości ogólne prawa psychologiczne, które mogą dać realne wyjaśnienie konkretnych zjawisk życia praktycznego same dają się wykryć tylko w takim badaniu, które od początku stara się je ująć w realnych warunkach działania konkretnego. Wszelka próba, na przykład budowania psychologii pedagogicznej jako zbioru wniosków pedagogicznych* - próba zewnętrznego, mechanicznego stosowania tez psychologii abstrakcyjnej do konkretnych warunków rozwoju psychicznego dziecka, tez zdobytych poza tymi warunkami - jest z istoty swej błędna”1.

Nie inaczej jest z użytecznością szeroko rozumianej wiedzy psychologicznej2 dla sprawowania psychologicznej opieki nad uczniem. Pomimo że w tym wypadku odbiorcami przekazu tej wiedzy są psychologowie, którym łatwiej jest niż pedagogom - z racji specjalistycznego wykształcenia - dokonywać selekcji otrzymanych informacji, to jednak narzekają oni na ich ogólnikowość i małą przydatność praktyczną.

Bardziej celowe zatem wydawałoby się szukanie odpowiedzi na pytanie z dziedziny wychowania wprost w aktualnie uprawianej psychologii wychowania. Jej informacje' powinny dotyczyć bezpośrednio oddziaływania wychowawczego, które stanowi przedmiot tej dziedziny nauki. Jest ono traktowane oczywiście w sposób specyficzny dla psychologii, to znaczy od strony mechanizmów psychologicznych tego złożonego zjawiska społecznego. Niestety, ocena, którą uzyskamy, będzie jeszcze bardziej pesymistyczna. Podobno, jak mówi ludowe przysłowie, „zły to ptak, co własne gniazdo kala". Chciałabym jednak moją krytyką, która wszak jest krytyką także i mojego dorobku, nie szkodę, a korzyść przynieść psychologii wychowania, przechodząc stopniowo do konstruktywnych propozycji.

1 S. L. Rubtasztejn Podstawy psychologii ogólnej. Wyd. II, Warszawa 1964, Książka i Wiedza, s. 40.

2 Szeroko rozumiana wiedza psychologiczna" to nie tylko psychologia ogólna, lecz te wszystkie działy psychologii (osobowości, społeczna i inne), które wykorzystuje się często bezpośrednio w analizie problemów psychologii wychowania.

 

Podobne prace

Do góry