Ocena brak

PSYCHOLOGIA EMPIRYCZNA

Autor /KiLLbiLL Dodano /07.07.2011

ChociaŜ i wcześniej rozróŜniono filozoficzne i niefilozoficzne rozważania o psychice człowieka, moŜna powiedzieć, Ŝe dopiero w XIX w. psychologia usamodzielniła się względem filozofii i wystąpiła jako odrębna nauka szczegółowa. Na ogół jest ona traktowana jako podstawowa nauka humanistyczna, chociaŜ w pewnych środowiskach i szkołach występowały i występują tendencje do zbliŜenia jej - pod względem epistemologiczno-metodologicznym - do nauk przyrodniczych. Wiąże się to zazwyczaj ze zmianą pojmowania przedmiotu badań psychologii. Nie wchodząc w szczegóły, a upraszczając nieco sprawę, moŜna wyróŜnić dwie zasadnicze koncepcje psychologii jako niefilozoficznej nauki o człowieku. Według pierwszej psychologia bada przede wszystkim psychikę, świadome  Ŝycie człowieka, a podstawowym  źródłem jej wiedzy jest introspekcja, czyli roŜne postacie  świadomości i samoświadomości człowieka.

Opierając się na nich - inne źródła poznania psychiki odgrywają rolę drugorzędną - ustala się rodzaje, strukturę stanów i procesów psychicznych, prawidłowości rządzące psychiką ludzką. JednakŜe wątpliwości wysuwane pod adresem tej metody poznania (inna rzecz, jak dalece uzasadnione), olbrzymia przewaga kwestii spornych nad uzgodnionymi, fragmentaryczność i niepewność wiedzy o człowieku uzyskanej drogą introspekcji, niemoŜność zastosowania tej metody badań do małych dzieci, chorych i zwierząt - wszystko to spowodowało, Ŝe z jednej strony odrzucano lub znacznie ograniczano udział samoświadomości w poznawaniu człowieka, z drugiej zmieniono przedmiot rozwaŜań psychologii. Według drugiej koncepcji jest nim ekstraspekcyjnie (tzn. w obserwacji zewnętrznej) dane zachowanie się (cielesne) człowieka. W tym ujęciu - zwanym behawiorystycznym, w przeciwieństwie do dawnego introspekcjonistycznego - psychologia staje się jakby przyrodniczą nauką o całościowo wziętym zachowaniu ludzi.

Ta rewolucja (dokonana na początku XX w.) w pojmowaniu przedmiotu i metody psychologii nie przyniosła właściwie spodziewanych wyników i behawioryści musieli - częściowo przynajmniej - wycofać się ze swojego pierwot-nego, radykalnego programu. Obecnie dominuje tendencja do pogodzenia tych róŜnych koncepcji psychologii, do wyboru jakiejś drogi pośredniej. W kaŜdym razie w XX w. (z grubsza biorąc) przez pewien okres rozwijały się równolegle i jakby niezaleŜnie dwie psychologie empiryczne: introspekcyjna i behawiorystyczna czy behawioralna. W ramach obu występowały rozmaite -niekiedy znacznie zróŜnicowane - szkoły i kierunki. Na przykład w ramach nurtu introspekcyjnego wymienić trzeba przede wszystkim psychoanalizę (psychologię głębi) oraz psychologię postaci. Dziś na czoło - wydaje się - wysunęła się tzw. psychologia poznawcza (kognitywna), występująca też - w pewnej swej postaci - jako „nauka poznawcza" (ang. cognitive science).

Niezależnie od tych - zresztą teoretycznie podstawowych - kontrowersji stwierdzić trzeba, iż wyraźnie zaznacza się wielostronny rozwój problematyki i badań psychologii, kształtują się nowe ujęcia, działy i specjalizacje, dostrzega się rozmaitość zastosowań i społeczną doniosłość wiedzy psychologicznej, dąży się - są dyskusje, czy skutecznie - do większej  ścisłości i obiektywizacji wyników badań, wprowadzając niekiedy skomplikowaną aparaturę matematyczną i techniczną. W uniwersyteckiej organizacji studiów i badań psychologicznych najczęściej dzieli się psychologię na ogólną, róŜnicową, rozwojową, wychowawczą, spo-łeczną, zawodową (pracy), kliniczną, psychopatologię. Z filozoficznego punktu widzenia najbardziej interesująca jest problematyka psychologii ogólnej i rozwo-jowej (z tą ostatnią związane są pewne doktryny teoriopoznawcze, np. J. Piageta), takŜe niektóre aspekty problematyki psychopatologicznej.

Podobne prace

Do góry