Ocena brak

Psychologia dziecka

Autor /weronika Dodano /16.03.2011

Wymagany Adobe Flash Player wesja 10.0.0 lub nowsza.

praca w formacie txt Psychologia dziecka

Transkrypt

PSYCHOLOGIA
3.03
Rozwój jest to proces progresywnych zmian dotyczących całego okresu życia człowieka idących od zmian
ilościowych do jakościowych. Tradycyjna psychologia uważała, że człowiek rozwija się od momentu przyjścia na
świat do końca okresu dojrzewania po czym komórki nerwowe obumierają, nie powstają już nowe i człowiek nie
rozwija się.
W 1956 r. w Niemczech Charlotte Buchner napisała książkę „Wiek życia człowieka”, która stała się manifestem
nowej koncepcji psychologii tzw. Psychologii LIFE- SPAN (bieg życia)
Psychologia ta uważała, że rozwój człowieka następuje od momentu zapłodnienia, aż do śmierci biologicznej. Całe
życie człowieka jest bilansem zysków i strat z tym, że na starość jest więcej strat niż zysków.
Naukowcy mają tendencje do periodyzacji czyli podziału życia człowieka na okresy rozwojowe. W psychologii
przyjmujemy generalnie że:
-Okres prenatalny – trwa 9 miesięcy w łonie matki
-Okres niemowlęcy – trwa przez pierwszy rok życia (pierwsze 6 tygodni to okres noworodkowy, w którym
człowiek adaptuje się do nowych warunków oddychania, wydalania itd.
-Okres po niemowlęcy – trwa przez 2 i 3 rok życia
-Okres przedszkolny – trwa od 3 do 7 roku życia
-Młodszy wiek szkolny – trwa od 7 do 10/11 roku życia
-Okres dojrzewania – trwa u dziewczynek od 10/11, u chłopców 12/13 rok życia do ok. 18
-Faza młodzieńcza – trwa od 18 do 24 roku życia
-Okres człowieka dojrzałego – trwa od 24 do 55/60 roku życia
-Starość – trwa od 60 do 116 roku życia
OKRES PRENATALNY
Pierwsze 280 dni w łonie matki
W wyniku aktu płciowego między kobietą i mężczyzną dochodzi do zapłodnienia czyli połączenia komórki
jajowej żeńskiej z męskim plemnikiem. Zapłodniona komórka to zygota a zapłodnienie dokonuje się w jajowodzie.
Ciąża dzieli się na 3 okresy:
1. Faza jajowa – pierwsze 2 tygodnie
2. Faza embrionalna – 3 do 8 tygodnia
3. Faza płodowa – od 9 tygodnia to końca ciąży
Ad.1 Zapłodnione jajo w pierwszym tygodniu ciąży wędruje z jajowodu do macicy dzieląc się jednocześnie na
2,4,8 części. Następnie aby mieć siłę do podziału jajo zachowuje się jak typowy pasożyt, żywiąc się krwią matki i
wygryzając sobie ścieżki po których się przemieszcza. Pod koniec pierwszego tygodnia ciąży zygota dociera do
najbardziej ukrwionego miejsca w macicy i tam się zagnieżdża. Wola życia człowieka jest tak wielka, że zygota
uruchamia trzy rodzaje mechanizmów dzięki, którym zagnieżdża się w macicy :
-komórki zygoty są lepkie od śluzu, który przylepia się do macicy
-wytwarza macki którymi wszczepia się w macice
-wygryza sobie miejsce w macicy żywiąc się krwią matki
Pod koniec drugiego tygodnia ciąży zygota zagnieżdża się całkowicie w macicy, miejsce to zarasta błonką a
zygota ma 2 warstwy. Z warstwy zewnętrznej tworzą się środki prenatalne czyli łożysko, pępowina i worek
owodniowy, a z warstwy wewnętrznej tworzy się ciało embriona. Kończy się więc faza jajowa a rozpoczyna
embrionalna.
ŚRODOWISKO PRENATALNE

1. Worek owodniowy – zbudowany z nieprzepuszczalnej błony komórkowej, zawiera płyn owodniowy,
który sprawia, że dziecko nie jest narażone na urazy zewnętrzne. Worek owodniowy spełnia też inną
funkcje – zapewnia stałą temperaturę.
2. Łożysko – ma kształt pulchniej poduszeczki o średnicy ok. 25cm. Zbudowane jest z
Komórki matki i embriona. W łożysku następuje wymiana czynników szkodliwych i odżywczych
między komórkami matki i dziecka. Komórki matki przechodzą do dziecka czynniki odżywcze, witaminy
i minerały, a od dziecka do matki przechodzą czynniki szkodliwe, które są wydalane z moczem i potem
kobiety. Pomiędzy tymi komórkami nie następuje mieszanie się krwi ale przenikanie to jest na zasadzie

1

osmazy –różnicy ciśnień. Łożysko jest na okres ciąży swoistym gruczołem hormonalnym gdyż wydziela
OKSYTACYNĘ, która przy krytycznym nasileniu wywołuje poród.
3. Pępowina – jest to sznur o grubości a dwa palce i długości ok. 50cm. Który zawiera trzy
Naczynia krwionośne: dwie żyły i tętnice. Łączy ona łożysko z ciałem embriona i odżywia nowy
organizm. Komórki pępowiny są półprzepuszczalne o różnych kształtach i dlatego nie przepuszczają
niektórych czynników szkodliwych.
Ad.2 Z wewnętrznej warstwy komórki zarodka powstaje jego ciało w postaci 3 listków zarodkowych. Najpierw
wytwarza się EKTODERMAlistek zewnętrzny z którego powstaje układ nerwowy, sensoryczne części ucha,
oka, nosa oraz naskórek. Potem powstaje ENDODERMA – z której tworzą się najbardziej wewnętrzne struktury
organizmu tj. śluzówka żołądka, jelit. Listek środkowy – MEZODERMA – z której powstają kości, chrząstki,
mięśnie, skóra, gruczoły płciowe i serce. Już w 21 dniu możemy zauważyć pulsujący punkcik czyli serce, które
łączy się z naczyniami krwionośnymi i zaczyna być aktywne. Na początku fazy embrionalnej embrion ma
wielkości małego przecinka o wielkości 0,254mm dwa tygodnie później tworzy się z embriona rogalik o wielkości
2,54mm, 50% jego powierzchni to głowa a pod nią można zauważyć bijące serce. Embrion wygląda jak ufoludek
ma przezroczystą skórę, oczy z tyłu głowy. Embrion rozwija się według dwóch praw:
- CEFALOKAUDALNEGO- mówi, że człowiek rozwija się od części głowy w dół.
- PROKSYMODYSTALNEGO- mówi, że człowiek rozwija się od głównej osi ciała (kręgosłup) na boki. Już w 5
tygodniu możemy zauważyć 4 wypustki – kończyny. Najpierw rozwijają się ręce i już w 6,7 tygodniu można
zauważyć palce, przeguby rąk i łokcie, nogi pozostają jak małe wiosła. Pod koniec okresu embrionalnego oczy Ida
do przodu, tworzą się powieki, które zamkną oczy w 3 miesiącu życia prenatalnego i otworzą się pod koniec 6.
Skóra staje się bardziej matowa i tworzą się wszystkie wewnętrznego i zewnętrzne układy w zarodkach. Uczeni
obliczyli, że gdyby dziecko do końca ciąży rozwijało się tak intensywnie jak w okresie embrionalnym to kobieta
urodziłaby dziecko o masie małego słonia czyli 90kg.
Ad.3 W fazie płodowej wszystkie zalążki układów, narządów rozwijają się, rosną włosy, paznokcie, powstaje to co
jest indywidualną cechą człowieka czyli opuszka palców. Narządu wewnętrzne, uaktywniają się od 3 miesiąca
życia. Nerki wydzielają mocz i co 3h organizm kobiety odświeża worek owodniowy wypłukując zanieczyszczenia
i napełniając świeżym. Organy płciowe męskie zostają całkowicie utworzone natomiast organy płciowe żeńskie
tylko w pewnych zarysach w podszyciach jajowodów tworzą się oocyty czyli niedojrzałe komórki jajowe z których
w momencie rozwoju seksualnego utworzą się dojrzałe komórki jajowe. Oocytów jest dokładnie tyle ile kobieta
będzie miała w swoim życiu cyklów płodnych. Kiedy płód osiąga ostateczną wielkość odwraca się głową ku
dołowi, którą naciska na szyjkę macicy i tworzy się rozwarcie. Macica nie może już nic więcej dać płodowi,
traktuje go jak ciało obce, które trzeba wydalić. Poziom oksytocyny wydzielanej przez łożysko jest krytycznych co
powoduje skurcze macicy rozpoczyna się poród. Poród dzieli się na 3 fazy:
-Faza przygotowawcza –rozpoczyna się od skurczów macicy i rozwarcia szyjki najpierw na 2 palce potem na 3 i na
5. Kobieta odczuwa bóle coraz częstsze, które są efektem skurczów macicy, które spychają płód ku dołowi i
powodują rozwarcie szyjki. Faza ta trwa do 12h u pierworódki i kończy się całkowitym rozwarciem szyjki macicy
-Faza wyparcia – płód spychany jest ku dołowi i przechodzi do kanału rodnego rozpoczynają się bardzo
intensywne bóle tzw. Parte i rodzi się dziecko. Faza ta trwa do 45 min.
-Faza urodzenia popłodu – czyli resztek pęcherza płodowego i łożyska, następuje do 45 min po urodzeniu płodu,
łożysko powinno wyjść całe, gdyż pozostawienie nawet najmniejszego kawałka w jamie macicy może
spowodować krwotok wewnętrzny u kobiety.
Kobieta rodzi też resztki pęcherza płodowego, który powinien pęknąć w czasie porodu. Jeżeli nie pęknie lekarz
przebija igłą lekarską pęcherz w trakcie największych bóli.
Nowonarodzone dziecko nazywamy noworodkiem, urodzone o czasie waży ok. 3,5kg i mierzy ok. 52cm.
Pierwszym testem, który ocenia jego rokowania do życia jest skala ABGARD. Lekarz położnik Wirginia Asgard
opracowała w 1956r tę skalę aby ułatwić ocenę stanu noworodka. Ocenia ona 5 czynności życiowych dziecka,
każda na 3 stopniowej skali -0,1,2.
-Krzykoddech
-tętno
-napięcie mięśni
-bodziec o średniej sile
-zabarwienie skóry
10-8 punktów bardzo dobre rokowania do życia poniżej 8 duże ryzyko, 0 – noworodek martwy. Skale tę wykonuje
się w minutę po urodzeniu, jeżeli jednak noworodek jest bardzo słaby 1-3 punktów robi się wszystko by
przywrócić mu czynności życiowe. Wykonuje się tą skale jeszcze raz po kilku minutach. Dzieci tak oceniane

2

należą do grupy wysokiego ryzyka – czyli dysponsoryjnych muszą być pod opieką lekarza neurologa co najmniej
do 3 lat.
OKRES NOWORODKOWY
Okres ten trwa przez pierwsze 6 tygodni życia kiedy to dziecko adaptuje się do nowych warunków , oddychania,
połykania, wydalania, trawienia. Noworodek jest bardzo nieproporcjonalny ma dużą głowę a małą twarz, zadarty
nosek, odstające uszy, oraz małe oczka. Nie ma szyi ponieważ głowa jest jak gdyby wrośnięta w ramiona, duży
tułów i krótkie kończyny. Skóra jest pomarszczona, sucha prawie przezroczysta. Bardzo często występuje na niej
maź porodowa i meszek. Mięśnie noworodka są…… mają małą siłę skurczu i zawierają dużo wody. Kości
przypominają bardziej chrząstkę niż kość z tym, że kości czaszki są twardsze od pozostałych. Na czaszce są dwie
przestrzenie wypełnione galaretowatą masą są to ciemiączka małe i duże. Małe znajduje się pomiędzy kośćmi
potylicznymi i ciemieniowymi i zarasta pod koniec pierwszego kwartału. Duże znajduje się pomiędzy kośćmi
czołowymi i ciemieniowymi i zarasta pod koniec 18 miesiąca. Postawę leżącego noworodka charakteryzują 2
cechy:
-przewaga zginaczy – co oznacza że dziecka przybiera postawę embrionalną
-asymetria – głowa przekręcona na prawo albo lewo, nie prosto
Układ nerwowy jest całkowicie ukształtowany ale wszystkie komórki nie funkcjonują prawidłowo dopiero w
trakcie życia i doświadczeń różnicują się one funkcjonalnie. Mózg noworodka jest stosunkowo duży waży 80g
podczas gdy mózg człowieka dorosłego 1300/1400g.
Noworodek jest aktywny i swoją aktywność uwidacznia w 3 rodzajach ruchów, są to odruchy bezwarunkowe, czyli
te które są uwarunkowane biologicznie i dziecko je przynosi ze sobą na świat, warunkowe nabywa w ciągu życia,
ruchy błędne – nieskoordynowane ruchy całego ciała.
Odruchy bezwarunkowe możemy podzielić na 3 grupy
1 Wspólne dla noworodka i dorosłego tj. mruganie, kichanie, ssanie
2 normalnie dla noworodka a patologiczne dla dorosłego np. odruch BABIŃSKIEGO – polega na tym, że jeżeli
pogmeramy stopę dziecka duży palec idzie do góry reszta na dół u dorosłego odruch ten świadczy o patologii.
3 Odruchy charakterystyczne dla noworodka np.
-Odruch MORO – odruch dwufazowy, polega na tym, że jeżeli noworodek leży na plecach a obok niego
szarpniemy pieluszkę lub stolik to dziecko rozkłada rączki na boki a potem obejmuje nimi siebie.
-Odruch CHWYTNY- polega na tym, że jeżeli pogmeramy wewnętrzną powierzchnie dłoni dziecka to ono
zaciśnie tak mocno dłoń na naszym palcu, że możemy go podnieść do góry.
-Odruch TONICZNO-SZYJNY – jeżeli odwrócimy główkę w prawo to prawa ręka wyprostowuje się a lewa
kurczy a jeżeli w lewo to na odwrót.
Noworodek przesypia 4/5 doby budzi się tylko na karmienie i gdy ma mokro. Okres noworodkowy jest to okres
pierwszych 6 tyg. Kiedy dziecko adaptuje się do nowych warunków uczy się oddychać powietrzem bo to tej pory
było w wodzie, prawidłowo połykać a ponieważ nie umie połyka duże ilości powietrza z których część odbija a
cześć idzie do jelit i tworzy kolkę jelitową. Uczy się wydalać – częste zaparcia i biegunki- trzeba uważać żeby
dziecko się nie odwodniło.. Ponieważ jego płuca są bardzo słabe to też często ma sapkę oddechową a czasami
dochodzi do śmierci łóżeczkowej.
W tym samym czasie pierwszych 6 tygodni po porodzie kobieta przeżywa okres połogu w tym czasie macica
dochodzi do pierwotnego kształtu a wszystkie narządy w jamie brzusznej wracają na swoje miejsce. Okres ten trwa
tyle ile adaptacja noworodka.
16.03
PIERWSZY ROK ŻYCIA
Okres niemowlęcy to okres pierwszego roku życia. Dziecko rozwija się pod każdym względem, uzyskując pod
koniec pierwszego roku życia pozycje pionową
1.

Rozwój fizycznyNiemowlę nabiera kształtów, skórka wypełnia mu się tkanką tłuszczową, rosną
kończyny dolne i górne i staje się bardziej proporcjonalne. W pierwszym półroczu życia niemowlę
przybiera na wadze ok. 700g na miesiąc a w drugim 500g. Rośnie zaś przez cały rok 2cmna miesiąc.
Rocznie dziecko zatem waży ponad 10kg a mierzy ok. 80cm. W szóstym miesiącu życia wychodzą
pierwsze zęby pod koniec pierwszego roku dziecko powinno mięć 6 zębów mlecznych

3

2.
a)

Rozwój motoryki dużej
postawy ciała – w pierwszym miesiącu życia dziecko podnosi główkę, która bardzo się chwieje. W
trzecim miesiącu trzyma główkę prosto. W Piątym miesiącu położony na brzuszku podnosi do góry
główkę razem z górną częścią tułowia. W szóstym miesiącu dziecko posadzone utrzymuje postawę
siedzącą a w ósmym siada samo. W dziewiątym miesiącu podtrzymując się za szczebelki stoi przy nich a
w dziesiątym stoi samodzielnie w ten sposób uzyskało postawę pionową, którą zachowa do końca życia.
b) Lokomocja – przemieszczanie się w przestrzeni – zaczyna się od przemieszczania się na boki już około
czwartego miesiąca w piątym, szóstym miesiącu dziecko z brzuszka przekręca się na plecy. Około
siódmego z pleców na brzuszek. W siódmym miesiącu też dziecko zaczyna się czołgać. Czołganie polega
na tym że dziecko przemieszcza się za pomocą rąk a szczególnie przedramionami ciągnąc za sobą dolne
kończyny. Ok. ósmego, dziewiątego miesiąca dziecko raczkuje czyli przemieszcza się na przedramionach
i kolanach. Około jedenastego, dwunastego miesiąca zaczyna stawiać pierwsze kroki. Najpierw przy
pomocy dorosłego a potem samodzielnie
3.
a)

Rozwój motoryki małej
Rozwój uchwytu – preludium do rozwoju uchwytu stanowi odruch chwytny bezwarunkowy, który zanika
ok. drugiego miesiąca życia. Od 2-4 miesiąca następuje okres neutralny w rozwoju chwytu kiedy to
chwyt bezwarunkowy już zaniknął a chwytanie dowolne jeszcze się nie rozpoczęło. Od 4 miesiąca
stepuje okres chwytu dowolnego, który dzieli się na cztery stadia:
I – to wyciąganie rąk do widzianego przedmiotu nie manipulując przy tym palcami (ok. 4,5 miesiąc)
II – chwyt dłoniowy prosty tzw. Małpi ok. 5,6 miesiąca kiedy dziecko manipuluje palcami bez kciuka.
III – chwyt nożycowy 7,8 miesiąc kiedy dziecko włącza do chwytu kciuk, który jednak przywodzi i
odwodzi nie przeciwstawiając go pozostałym palcom dłoni
IV – chwyt pestkowy ok. 9 miesiąca kiedy dziecko przeciwstawia kciuk pozostałym palcom dłoni
b) Manipulacyjna – rozpoczyna się ok. 8 miesiąca od manipulowania przedmiotami pod
Kontrolą wzroku. Wyróżniamy dwa rodzaje manipulacji:
- manipulacja niespecyficzna ok. 8m kiedy dziecko manipuluje wszystkimi przedmiotami jednakowo,
gdyż nie zna ich przeznaczenia. Poznaje je wtedy polisensorycznie czyli wszystkimi zmysłami. Bierze do
buzi, liże, wącha, trze.
- manipulacja specyficzna – pod koniec pierwszego roku życia kiedy dziecko obserwując rodziców
manipuluje przedmiotami zgodnie z ich przeznaczeniem (kubek do picia)
4.

Rozwój wokalizacji czyli melodii
W pierwszym roku życia nie ma tzw. Mowy właściwej dziecko wydaje dźwięki a pierwszym dźwiękiem
jest krzyk. Dobra matka potrafi rozróżnić kiedy dziecko krzyczy z głodu , kiedy ma mokro, a kiedy boli
go brzuszek. Następnie w ciągu dwóch tygodni po urodzeniu dziecko wydaje dźwięki nieartykułowane:
sapanie, pojękiwanie. W drugim miesiącu dziecko zaczyna gruchać. Gruchanie jest reakcją odruchową z
którą dziecko przychodzi na świat a która nie oznacza, że dziecko będzie mówić, gruchają też ponoć
dzieci głuche. Gruchanie polega na wydawaniu spółgłosek np. g,
A potem samogłosek przedniojęzykowych a i u. W trzecim miesiącu następuje u dziecka reakcja
radosnego ożywienia czyli gruchają na widok twarzy osoby dorosłej która się nad nim pochyli. Tę reakcje
uważa się też za pierwszą reakcję społeczną.
Piąty miesiąc to pierwszy przełomowy moment wokalizacji, zaczyna się wtedy gaworzenie. Dziecko
łączy spółgłoski z samogłoskami i najpierw wydobywa z siebie pojedyncze sylaby a potem łączy je w
długie łańcuchy sylabowe, w ten sposób bawi się głosem. 11miesiąć to drugi przełomowy moment
wokalizacji a jednocześnie początek mowy właściwej. Dziecko zaczyna mówić pierwsze słowa
najczęściej jest to mama i tata, prawidłowo rozwinięte dziecko pod koniec pierwszego roku życia
wymawia 3 słowa jedno obok mama i tata.

5.

Rozwój poznawczy
Podobno w pierwszych dniach po urodzeniu dziecko ma wody płodowe w uszach i słyszy dość nie
wyraźnie Po 1,2 dobach wody wysychają i dziecko słyszy nazbyt wyraźnie i jest nadwrażliwe na każdy
odgłos. Jeżeli chodzi o wzrok to na siatkówce oka tworzy się u dziecka tak jak u dorosłego obraz
pomniejszony i odwrócony, dorosły wiem o tym, że świat nie jest odwrócony a dziecko musi się tego
nauczyć.
W pierwszym miesiącu dziecko wodzi wzrokiem za bodźcem świetlnym najpierw poziomo, pionowo w
końcu zygzakiem. W drugim miesiącu w ten sam sposób wodzi wzrokiem za kolorowymi zabawkami a w
3 miesiącu fiksuje wzrokiem na twarzy osoby dorosłej, która się nad nim pochyla. Dziecko reaguje na
zmianę intensywności światła, otwiera oczy w ciemności i zamyka przy ostrym świetle. Do ok. 5miesiąca

4

proces akomodacji soczewek nie zachodzi prawidłowo co powoduje, że niemowlę może widzieć jedynie
obiekty znajdujące się w bardzo bliskiej odległości (oddalone od niego o około 21 cm). W wieku 12
miesięcy ostrość wzroku dziecka dorównuje ostrości wzroku dorosłego. Noworodki wykazują tendencję
do częstego patrzenia na obiekty układające się we wzór zaś niemowlęta patrzą dłużej na wzory złożone z
gęsto umieszczonych elementów. Między pierwszym a trzecim miesiącem życia dziecko dostrzega
organizacje obrazu ale zależy to także od jego doświadczeń, stwierdzono również, że po trzecim miesiącu
dzieci dłużej patrzą na twarz osoby mówiącej lub uśmiechniętej. Noworodki odróżniają kolor czerwony
od zielonego a w wieku 3 miesięcy rozróżniają 4 podstawowe barwy żółtą, czerwoną, niebieską, zieloną)
czyli preferuje barwę żółtą i czerwoną w stosunku do zielonej i niebieskiej.

6. Rozwój emocjonalny – emocje niemowlęcia są bardzo prymitywne i związane z jego fizjologicznymi
potrzebami w pierwszych 3 miesiącach życia dziecko przeżywa zadowolenie lub niezadowolenie jeżeli
ma zaspokojone lub niezaspokojone potrzeby fizjologiczne. W 2 miesiącu życia unieruchamiając mu
głowę możemy wywołać gniew niemowlęcia. 6 miesiąc to miesiąc strachu, dziecko odróżnia już twarze
znane od nieznanych i płace ze strachu na widok osoby nieznanej. Pod koniec pierwszego roku życia
niemowlęta przejawiają takie emocje jak miłość, radość, zazdrość i przywiązanie do jednej osoby, stany
te jednak są nietrwałe łatwo zmieniają się od pozytywnych do negatywnych. Rozwój emocjonalny
dziecka łączy się ściśle z rozwojem społecznym źródłem przeżyć dziecka są przede wszystkim jego
relacje z osobami dorosłymi już w pierwszym miesiącu dzieci reagują na niepokój osoby, która je karmi i
odmawia przyjęcia pokarmu. W drugim miesiącu dziecko ożywia się w kontakcie z dorosłym, uspokaja
się pod wpływem pieszczotliwego przemawiania a w 3 miesiącu niemowlę odwzajemnia uśmiech
dorosłego. Czteromiesięczne dzieci wyrażają niezadowolenie, gdy dorosły nie zwraca na nie uwagi. W 5
miesiącu dziecko odróżnia twarze znane od nieznanych i reaguje strachem na nieznane osoby. W 7,8
miesiącu próbuje zwrócić na siebie uwagę dorosłego gaworząc lub płacząc a w 10 miesiącu naśladuje
ruchy dorosłego i włącza się do wspólnej zabawy.
W pierwszym roku życia nie pojawiają się zabawy właściwe. Rolę stymulującą w rozwoju dziecka odgrywają
zabawki w pierwszym kwartale zabawki powinny być oddalone o 2 m od oczu dziecka , duże i kolorowe np.
balony na nitce, żeby dziecko wodziło za nimi wzrokiem. W drugim kwartale kiedy dziecko wyciąga rączki do
widzianego przedmiotu zabawki powinno się zawieszać na tasiemce nad łóżeczkiem dziecka aby dziecko mogło
do nich sięgać w 3 kwartale kiedy dziecko bierze wszystko do buzi i poznaje wszystko polisensorycznie
powinniśmy dać mu do ręki zabawki, które można utrzymać w czystości i wygotować. W 4 kwartale kiedy dziecko
nie bierze już zabawek do ust a odczuwa silną potrzebę bezpieczeństwa należy dać mu pluszami do, których się
przytuli.
III wykład
Wiek poniemowlęcy to 2 i 3 rok życia, kiedy następuje intensywny rozwój fizyczny i psychomotoryczny. W tym
czasie następuje zwolnienie przyrostu wagi, przy nadal szybko postępującym wzroście, dlatego też sylwetka
dziecka smukleje. Dziecko jest bardzo aktywne, co powoduje tez wyszczuplenie sylwetki ciała. W 3 roku życia
obwód klatki piersiowej staje się wyraźnie mniejszy od obwodu głowy i postępuje dalszy proces kostnienia, gdy
kości czaszki są wyraźnie trwalsze od pozostałych kości ciała. Utrwalają się fizyczne krzywizny kręgosłupalordozy-szyjna i lędźwiowa. Jeżeli chodzi o rozwój motoryczny u dziecka w tym wieku to właśnie ukształtowanie
się postawy stojącej, czyli pionowej umożliwia dziecku dalszy rozwój lokomocyjny. Pierwsze jego kroki są
krótkie, niepewne, brak im koordynacji i są nieregularne. Dziecko kiwa się na boki i szeroko rozstawia na boki
ręce w celu utrzymania równowagi. Przyjmuje tez charakterystyczna postawę w czasie chodzenia: tułów jest
wyprostowany, głowa pochylona i ręce szeroko rozstawione. U dziecka 2-letniego zauważa się wyraźne
wydłużenie kroku, lepszą koordynacje, zanikanie ruchów zbędnych, czyli synkinezji (współruchów). W
15miesiącu życia dziecko wchodzi po schodach na czworakach. W 16mies. Wchodzi po schodach krokiem
dostawnym mocno trzymając się poręczy. W 18 mies. Wchodzi po schodach krokiem naprzemiennym z pomocą
dorosłego. W 20 mies. Schodzi po schodach krokiem dostawnym, a w 25 schodzi krokiem naprzemiennym. Ok. 30
mies. dziecko schodzi po schodach samo bez trzymania się poręczy. W 25, 30 mies. Dziecko opanowuje
koordynacje wzrokowo- ruchową, wyznacznikiem tego jest fakt, że potrafi ono przenieś przez szerokość pokoju
szklane naczynie napełnione ¾ wodą bez rozlewania. Pod koniec 3 roku życia osiąga sprawność jazdy na 3
kołowym rowerku i stoi palcach. Początek 2 roku życia to okres rozwoju manipulacji specyficznej. Ruchy dziecka
nabierają precyzji. Najpierw piętrzy ono klocki budując wieże, a potem je szereguje. I tak w 18mies. Buduje wieże
z 3, 4 klocków. W 21 z 5 klocków. W 24 z 6 klocków, a w 30 z 8 klocków. Ok. 20 mies. Szereguje klocki budując
pociągi, a ok. 30 mies. Tworzy budowle trójwymiarowe np. mosty. W wieku poniemowlecym dziecko uczy się
posługiwać przedmiotami codziennego użytku, oznacza to początek prakcji, czyli automatycznych ruchów
narzędziowych. Postawą nabywania tych umiejętności jest mechanizm naśladowania wzoru proponowanego przez

5

dorosłego. Większość dzieci w 2 roku życia potrafi posługiwać się łyżką i ołówkiem. Dzieci 2,5 roczne potrafią
nałożyć sobie części ubrania np. spodnie, a 3 latek umie umyć sobie twarz i ręce i wytrzeć się ręcznikiem.
Rozwój intelektualny dziecka wg. Piageta zaczyna się od okresu inteligencji sensoryczno- motorycznej i trwa 2
lata. Wg. Piageta zmiany w jego aktywności poznawczej pojawiają się w stałej kolejności. Rozpoczynają się od
przekształcenia reakcji odruchowych w czynności psychiczne w toku procesu adaptacyjnego opartego na 3
formach asymilacji: dzięki asymilacji funkcjonalnej ( powtarzanie reakcji), uogólniającej ( wykonywanie takiej
samej reakcji w odpowiedzi na różne bodźce) i różnicującej ( różnicowanie reakcji w zależności od kontekstu)
następuje utrwalenie, poszerzanie i różnicowanie reakcji dziecka w efekcie, czego powstaje czynność psychiczna,
której wewnętrznym modelem jest schemat. Schemat jest to prymitywna struktura myślowa, biologicznie
uwarunkowana, które dziecko przynosi ze sobą na świat.
Prakcje, czyli automatyczne ruchy narzędziowe dają postawę rozwojowi zabaw dziecięcych dziecięcych
twórczości artystycznej. Zabawa jest formą aktywności człowieka charakterystyczną dla wieku dziecięcego, po
niej następuje nauka i praca. Zabawa jest źródłem przyjemności dla dziecko, ale tez stymuluje jego rozwój.
Wyróżniamy 5rodzajów zabawy:
- zabawa ruchowa charakterystyczna dla 2 roku polega na huśtaniu się na huśtawce, pokonywaniu przeszkód
pchaniu przed sobą taczek lub ciągnięciu za sobą zabawek. Stymuluje motorykę dużą dziecka.
- zabawa manipulacyjna polega na wkładaniu przedmiotów mniejszych w większe, wyjmowaniu pastylki z butelki
itd. Jest charakterystyczna dla 3 roku życia i stymuluje rozwój motoryki małej, czyli manualnej.
- zabawa konstrukcyjna tym różni się od innych typów zabaw, ze w jej wyniku powstaje określony wytwór. Jest
ona charakterystyczna dla wieku poniemowlęcego i stymuluje koordynacje wzrokowo- ruchową oraz takie
operacje myślowe jak: analiza, synteza czy porównywanie.
- zabawa tematyczna jest charakterystyczna dla okresu przedszkolnego, chociaż pojawia się już w okresie
poniemowlęcym i dzieli się na 3 stadia:
* jest to bierne naśladownictwo już w 2 roku życia, kiedy to dziecko usypia lale
* jest to zabawa w role w momencie, kiedy dziecko umie mówić i dzieli role między siebie, a rówieśników np.
zabawa w dom
* zabawy twórcze, kiedy to dziecko odtwarza w zabawach bajki i przedstawia je. Zabawy tematyczne stymulują u
dzieci mowę i wyobraźnie.
- zabawa dydaktyczna pojawia się pod koniec wieku poniemowlęcego różni się od innych typów zabaw tym, ze jej
zasady są utworzone przez opiekuna, jest narzucona dziecku z góry. Zabawy dydaktyczna jest charakterystyczna
dla wieku przedszkolnego przedszkolnego stymuluje rozwój społeczny, ponieważ dziecko musi nauczyć się
podporządkowywać w zabawie regułą narzuconym przez dorosłego.
Twórczość artystyczna- po raz pierwszy rozwój twórczości opisał St.Szuman w latach 50tych ubiegłego stulecia.
Podzielił on rozwój twórczości na 3 okresy:
• I okres to okres bazgroł przypadający na okres poniemowlęcy, kiedy to dziecko kojarzy ołówek z
papierem, kreśli zwoje chaotycznych linii, a pod koniec 3 roku życia potrafi narysować kółeczko.
• II okres to okres schematu uproszczonego i prymitywnego, kiedy to dziecko rysuje głowonogi i
zgeometryzowane formy postaci, które przypada na okres przedszkolny i tylko niektóre uzdolnione
plastycznie dzieci pod koniec okresu przedszkolnego wchodzą w III okres wzbogaconego schematu
• III okres wzbogaconego schematu, który generalnie przypada na młodszy wiek szkolny. Okres ten
charakteryzuje się rysowaniem różnych szczegółów np. torebki, zegarka, wstążek do włosów, a także
osób z profilu.
Rozwój mowy: W 2 i 3 roku życia dziecko czyni znaczne postępy w opanowaniu języka i posługiwaniu się
nim. Już pod koniec 1 roku życia mianowicie 11 mies. Następuje rozwój mowy właściwej, który dzieli się na
2 stadia:
• I od 11 mies. Do 1,6- 1,8 mies.jest t stadium wyrazu. Następuje wtedy powolny rozwój słownictwa tzn.
dziecko 11mies. Wymawia 3 słowa, a dziecko pół roczne 30,40 słów. Najpierw dziecko wymawia
rzeczowniki, czyli rzeczy potem czasowniki, czyli nazwy czynności potem przymiotniki, czyli nazwy
cech, a na końcu przysłówki i partykuły nie. W tym czasie język dziecka jest wieloznaczny, słowa są
nieprecyzyjne i dźwiękonaśladowcze. Mowa dziecka jest ściśle związana z działaniem, czyli
sympatyczna.
• II od 1,6- 1,9 mies. Do 3 lat to stadium zdania. Słownik dziecka w 3 roku życia jest bardzo rozległy, bo w
wieku 2 lat dziecko wymawia 300,400 słów, a w wieku 3 lat 1000- 1500 słów. Najpierw SA to zdania
pojedyncze, potem współrzędnie, a na końcu podrzędnie złożone. Zanika gestykulacja, wieloznaczność

6

wyrazu, a pod koniec 3 roku życia wzrasta liczba wypowiedzeń wielokrotnie złożonych. Dziecko, które
wchodzi w wiek przedszkolny potrafi budować zgodnie z zasadami gramatycznymi wszystkie rodzaje
zdań w języku ojczystym.
Rozwój emocjonalny i społeczny: W wieku poniemowlęcym jest powiązany z osobami dorosłymi. Są to
szczególnie te osoby, które wzbudzają pozytywne przeżycia a są znajome. Dziecko w tym czasie uczestniczy
w codziennych zajęciach domowych i próbuje naśladować niektóre czynności dorosłych. Ponieważ następuje
intensywny rozwój mowy dziecko wprost wyraża swoje pragnienia i potrzeby i rozumie pragnienia innych
osób w różnych sytuacjach społecznych. Uczucia dzieci są zwykle zmienne, nietrwałe i przeciwstawne. Ich
reakcje są gwałtowne, nadal silnie związane z zaspokojeniem potrzeb biologicznych oraz z zaciekawieniem.
Rozwój emocjonalny zależy od dojrzewania układu nerwowego, który w tym wieku podlega licznym
zmianom funkcjonalnym i strukturalnym. Nadal procesy poburzenia dominują nad procesami hamowania,
dlatego dziecko nie kontroluje swoich emocji. Między 2 a 3 rokiem życia pojawiają się także złożone uczucia
jak zazdrość, duma, wstyd, zakłopotanie i poczucie winy. Wiąże się to z rozwojem poczucia własnego „ja”. W
okresie poniemowlęcym dziecko zaczyna być inicjatorem kontaktów społecznych. Jego możliwości
komunikacyjne sprzyjają poszerzaniu i wzbogaceniu tych kontaktów. Obcowanie dziecka z rówieśnikami
przyczynia się do rozszerzania repertuaru jego społecznych zachowań. Pod koniec 1 roku życia dominują
zabawy indywidualne, kiedy to dziecko bawi się samo. W 2 roku życia dominują zabawy równoległe, kiedy to
dzieci bawią się takimi samymi zabawkami obok siebie, nie wchodząc wzajemnie w interakcje. W 3 roku
życia rozwijają się zabawy wspólne polegające na tym, że dzieci nawiązują wzajemnie stosunki
interpersonalne. W okresie poniemowlęcym następuje rozwój odrębności psychicznej i poczucia własnego
„ja”. Zdaniem wielu badaczy poczucie to wiążę się ze zrozumieniem pojęcia stałości przedmiotu oraz rosnącą
samodzielnością dziecka, która staje się podstawą poczucia sprawstwa, a więc świadomości, iż jest się
autorem zdarzeń a zmian. Pierwsze przejawy poczucia ja to rozpoznanie siebie w lustrze. Psychologowie
podkreślają, że najważniejszym lustrem dla dzieci są inni ludzie i ich opinie tzw. lustro społeczne.
Kształtowaniu się poczucia odrębności zarówno psychicznej jak i fizycznej zapewnia rozwój komunikowania
się, który sprzyja rozmowie przyczynach zdarzeń, o uczuciach i potrzebach, a także częste słyszenie własnego
imienia. W późniejszym rozwoju poczucie ja staje się podstawa wiedzy o sobie, czyli samowiedzy
stanowiącej wg. Wielu koncepcji jądro osobowości dziecka. Przejawia się ono w tzw. dziecięcym
negatywizmie, czyli przeciwstawianiu się prośba i polecenią osób dorosłych, co przybiera formy oporu
fizycznego lub stanowczej konsekwentnej werbalnej odmowy( upór).
Twórczość artystyczna w wieku poniemowlęcym: Rysunek jest zarówno forma zabawy jak i sposobem
przekazywania dziecięcych przeżyć. Początkowo dziecko nie sprawuje kontroli nad rysunkiem, lecz
zafascynowane jest samą możliwością wykonywania nowej czynności i jej odkrywania. Na tym etapie dziecko
wzoruje się na dorosłych tworząc unikalne układy plam i kresek. Jest to okres bazgrot, który przypada miedzy
9mies. a 2 rokiem życia. Początkowo kreski powstają mechanicznie wyłącznie dzięki ruchom ręki. Następnie
zaczynają w swych bazgrołach doszukiwać się podobieństw do przedmiotów. Z czasem dziecko odkrywa
związek między ruchami a znakami na papierze, co powoduje pojawienie się koordynacji wzrokoworuchowej. Drugi okres to okres schematu, który przypada miedzy 2 a 12 rokiem, kiedy dziecko rysuje tzw.
głowonogi, a jego rysunki maja postać zgeometryzowaną. Bazgroty mają istotne znaczenie dla rozwoju
psychicznego dziecka, dlatego tez należy stworzyć sytuacje motywujące dla rozwoju pełnej świadomości
otoczenia oraz zachęty dla swobodnej twórczości artystycznej. Pomiędzy 12 a 15 rokiem życia przypada okres
postschematyczny, kiedy dziecko rysuje postacie w ruchu, dobiera odpowiedni kolor, a niekiedy stymulacje
tego procesu stanowi wewnętrzna potrzeba.
Zabawa: Jest to jedna z form aktywności człowieka dostarczająca dziecku przyjemności, podejmowane
dobrowolnie w celu zaspokojenia chęci i ruchu. Wyróżnia się 4 funkcje zabawy:
funkcja kształcąca- dziecko kształci swoje zmysły doskonali sprawność motoryczną, wzbogaca wiedze o
świecie i o sobie samym, uczy się poznawać swoje możliwości i je oceniać.
• funkcje wychowawcze- dziecko przyswaja sobie różne normy poznaje reguły postępowania, zawiera
umowy których przestrzeganie obowiązuje w zabawach z innymi dziećmi.
• Funkcja terapeutyczna (kolekcyjana) w zabawie dziecko ma z jednej strony możliwość uwolnienia się od
dręczących je napięć i emocji, a z drugiej uczyć się różnych sposobów wyrażania swoich uczuć i swoich
osobistych problemów.
• Funkcja projekcyjna- pozwalająca dziecku wchodzić w różne role społeczne, dając mu okazje do
zrealizowania rzeczy niemożliwych niemożliwych codziennym życiu, kiedy to dziecko nie jest karane.

7

Podział zabaw:
- zabawy manipulacyjne SA najbardziej charakterystycznym rodzajem zabaw wieku poniemowlęcego,cwiczy
ruchy rak,usprawniaja motorykę całego ciała, ale także stymulują rozwój umysłowy.
- zabawy ruchowe wywodzą się bezpośrednio z zabawopodobnych czynności niemowlęcia polegających na
zmianie pozycji ciała poruszaniu się z kierunku zabawki itp.
W drugiej połowie 2 roku są dla dzieci ogromną radością, które huśtają się na huśtawkach, zjeżdżają z niskich
zjeżdżalni, chodzą po niskich ławeczkach itd. Zabawy te ćwiczą koordynacje ruchu, umiejętność utrzymania
równowagi, a także odwagę przedsiębiorczość dziecka.
- zabawy konstrukcyjne SA to takie zabawy w których wyniku powstaje określony wytwór np. konstrukcje z
klocków czy babki z piasku. Zabawy konstrukcyjne stymulują rozwój wzrokowo- ruchowej ale także rozwój
myślenia- analiza, symetria i porównanie
- zabawy tematyczne polegają na bawieniu się w coś lub kogoś czyli określony temat wyznacza ich charakter i
przebieg. Zabawa tematyczna stymuluje wyobraźnie i mowę a także rozwój społeczny dziecka
- zabawy dydaktyczne nie są one wynikiem swobodnej twórczości dzieci lecz są narzucone przez wychowawcę lub
opiekuna. Dziecko uczy się podporządkowywać zasadą z zewnątrz, rozszerzyć zakres spostrzeżeń dziecięcych
oraz wzbogacić swój słownik
Zabawy można też podzielić na zabawy proste i gry ruchowe. Zabawy proste to takie zabawy, w których występują
elementy ruchy związane z motoryką człowieka tj. chód, bieg, skok, rzut oraz proste elementy techniczne
dyscyplin sportowych jak kozłowanie, rzuty, strzały na bramkę. Zabawy proste przeważnie aktywizują dziecko i
podnoszą koncentrację uwagi. Gry ruchowe- występują w nich proste elementy ruchowe zwykle są to zabawy
drużynowe gdzie dziecko uczy się nawiązywać kontakty z dorosłymi i z rówieśnikami oraz przystosowywać się do
zasad narzuconych przez trenera
11.05
Wiek przedszkolny to średnie dzieciństwo, które trwa od 4 do 7 roku życia.
Dzieli się ono na 3 fazy:
-Faza wczesna od 4 do 5,5 roku życia
-Faza średnia od 5,5 do 7 roku życia
-Faza późna 7 rok życia
Dziecko, które rozpoczyna wiek przedszkolny charakteryzuje poziom rozwoju motorycznego i sensorycznego,
umożliwiający mu poruszanie w najbliższym otoczeniu i docieranie do interesujących je obiektów. Traktowanych
przez nie jako istniejące realnie, noszące cechy stałości i obiektywności. Dziecko nabyło umiejętności
rozwiązywania problemów w działaniu oraz przez kombinacje myślowe. Wzbogaciło swój słownik. Przyswoiło
podstawy systemu gramatycznego języka co zapewnia muz rozumienie i budowanie zdań poprawnych
gramatycznie.
ROZWÓJ SOMATYCZNY I AKTYWNOSC RUCHOWA
Dziecko ma wszystkie zęby mleczne, swobodnie porusza się chodząc i biegając, jest dość samodzielne w zakresie
samoobsługi. Zmiany dotyczące wzrostu i wagi ciała nei są już tak intensywne jak w poprzednim okresie.
W 6 roku dziewczynki ważą ok. 20,9kg,a mierzą 116,1 cm, a chłopcy 21,8 kg. a mierzą117,8.
Zaznaczają się wyraźne zmiany w proporcjach części ciała. Następuje wydłużenie części ciała pod wpływem
rośnięcia kończyn.
Od 5 roku życia nieznacznie powiększa się mózgowa część czaszka, natomiast rozrasta część twarzowa.
Na zmiany rozwoju w\ fizycznym mają wpływ płeć, warunki środowiskowe i rasa. W wieku przedszkolnym
dzieci częściej chorują szczególnie na zapalenia górnych dróg oddechowych oraz zaburzenia pracy jelit. W tym
wieku dzieci tez przebywają ostre choroby zakaźne dziecięce takie jak, odra, ospa, świnka.
W układzie nerwowym występują 4 rodzaje zmian:
1.postępująca mielimizacja włókien nerwowych, a szczególnie w płatach czołowych.
2.wzrost liczby synaps, tworzenie się nowych połączeń między neuronami i wzrost produkcji chemicznych
neuroprzekaźników które przewodzą impulsy z jednego neuronu do drugiego.
3.zmiany w zakresie formy aktywności mózgu.
4.wzrasta synchronizacja aktywności w różnych polach mózgu, oraz koordynacja między płatami czołowymi, a
innymi częściami mózgu.
W średnim dzieciństwie obserwuje się wzrost sprawności motorycznej. Proste ruchy łączone są w kombinacje
ruchowe. Dziecko przedszkolu swobodnie chodzi i biega, opanowuje kombinacje czynności ruchowych takich jak
bieg, skok, bieg i kopnięcie, chwyt i rzut.

8

Uczy się jeździć na rowerze, rolkach, łyżwach, tańczyć, pływać. Nie potrafi długo skupić się na jednej czynności.
Często zmienia rodzaj zajęcia ruchowego i nie jest w stanie przez dłuższy czas towarzyszyć czynności dorosłego.
Rozwój motoryki małej, czyli manualnej można śledzić w zakresie samoobsługi oraz rysowania i pisania. Dzieci
stają się bardziej samodzielne w ubieraniu, załatwianiu potrzeb fizjologicznych oraz jedzeniu.
W 6 roku życia posługuje się już sztućcami.
W 3 roku życia dzieci rysują rozpoznawalne kształty, a starsze stosują schematy przedmiotów i człowieka oraz
potrafią skąponować rysunek przedstawiający wiele obiektów.
PROCESY POZNAWCZE
W średnim dzieciństwie postępujące dojrzewanie mózgu sprzyja lepszej integracji sensoryczno-motorycznej.
Starsze dzieci (5-6) są w stanie np.. śledzić wzrokiem poruszającą się piłkę i schwytać ją. Zaczynają rozpoznawać
litery jako zbiory punktów.
Pewne trudności sprawia im kopiowanie zarówno figur geometrycznych jak i liter. Nie ujmują jeszcze dokładnie
wielkości i proporcji przedmiotów oraz ich części składniowych o czym świadczą nie tylko wyniki
reprodukowania przez nie prostych kosztów , ale tylko rysunki na dowolne tematy.
W tym czasie wzrasta zdolność rozróżniania barw i odcieni barwnych. Dzieci opanowują nazwy kolorów i
poprawnie stosują je w odniesieniu do barw podstawowych.
Wzrasta wrażliwość duchowa dzieci i to zarówno słuchu muzycznego jak i fonematycznego.
Słuch fonematyczny stanowi podstawę opanowania umiejętności czytania i pisania. Dziecko przedszkolne
zdobywa orientację w czasie i przestrzeni. Najpierw orientuje się w porach dnia, roku, potem dniach tygodnia, a
wreszcie w godzinach.
Zdobywanie orientacji czasie odbywa się na zasadzie przeciwieństw. Dziecko najpierw różnicuje dzień-noc, latozima, dzień powszedni-świąteczny. Dopiero później dostrzega różnicę pomiędzy zbliżonymi do siebie okresami
np. wieczorem i nocą, wiosną i latem.
Orientacja w przestrzeni zależy od kilku sprawności:
-koordynacji pomiędzy zmysłami
-zdobycia poczucia stałości
-otaczających obiektów
-rozwoju sprawności lokomocyjnych i manipulacyjnych
-opanowaniu nazw służących w opisywaniu relacji przestrzennych.
W wieku przedszkolnym dzieci potrafią rozpoznać wiele miejsc i opowiadać o nich.
PAMIĘC
Zdolności pamięciowe dzieci znacznie się zmieniają i dotyczą.
-wzrostu pojemności pamięci
-powiększenia się wiedzy o przedmiotach, które próbuje się zapamiętać
-pojawienie się zdolności do myślenia o własnych procesach pamięciowych
Dzieci w 4- roku życia mogą odtworzyć szereg złożonych z 4,5 cyfr, a w 6 roku życia z 6 cyfr.
Jeżeli chodzi o myślenie to między 4, 6 rokiem podstawowymi czynnościami myślowymi dziecka są: porównanie,
szeregowanie i klasyfikowanie.
Dziecko tym wieku zaczyna rozumować na zasadzie przyczynowo skutkowej, do czego przyczynia się dziecięcy
egocentryzm..
W związku z rozwojem myślenia wzrasta też rozwój funkcji symbolicznej.
Warto zwrócić uwagę, ze poszczególne elementy, czyli symbole mogą być używane na kilku poziomach, np.
rysunek dziecka może być zarówno wskaźnikiem leku jak i symbolem, czyli komunikować określone treści.
Funkacja symboliczna jest widoczna w zabawach i służy ćw. Wyobrażeń
W rozwoju zabawy Piaschet wyróżnia 2 stadia:
I. od 1 do 4 roku życia zachodzi
a) projekcja symbolicznych schematów na nowe obiekty. (chodzi o reprodukowanie przez dziecko na niby
własnych działań w odniesieniu do nowych obiektów (dziecko może najpierw udawać płacz lalki, potem płacz
misia,)
b)rozdział między indeksami, działami
c) kombinacja symboli
II. od 4 do 7 roku życia zabawa symboliczna staje się uporządkowana, następuje odtworzenie rzeczywistości w
zabawie, a rola uczestników staje się dopełniająca.
Zabawy takie są stopniowo wypierane przez zgryz regułami.

9

W okresie przedszkolnym należy zwrócić uwagę na rozwój symbolicznego przedstawiania rzeczywistości w
rysunku.
Rysunek w tym wieku charakteryzuje się:
1. organizowanie się języka graficznego co znajduje wyraz w przestrzeganiu reguł składniowych
dotyczących ułożenia elementów w pionie i poziomie, porządkowania przestrzenia na osi góra dół oraz
łączenia elementów.
2. symboliczne ujmowanie formy co wyraża się w znajdowaniu typowych form dla przedstawienia danej
kategorii (domu, człowieka, itd.)
3. oderwania się od uwarunkowań percepcyjnych i przedstawienie wiedzy o rzeczywistości.
Rysunki dziecięce tego kresu cechuje wzorowość ( dziecko uwydatnia w rysunku najistotniejsze cechy
rysowanego obiektu) przejrzystość (dziecko rysuje to co wie, ignorując granice świata wizualnego) oraz
przekształcenie rysowanych obiektów (dziecko dokonuje przekształceń by przedstawiać trójwymiarowe
obiekty na dwu wymiarowej płaszczyźnie)
4. zaznaczenie subiekcji stosunku do przedstawionego obiektu dla dziecięcych rysunków, charakterystyczne
są przekształcenia afektywne.
5. trudności w przedstawieniu trójwymiarowej przestrzeni na dwu wymiarowej płaszczyźnie kartki. Problem
ten rozwiązują dzieci stosując kolejność rozwoju układ kasowy, topograficzny, kulisowy.
6. zaznacza się zbieżność rysunku kontrasty kulturowe.
W średnim dzieciństwie następuje rozkwit dziecięcych teorii umysłowych.
Dziecko odróżnia przekonania na temat rzeczywistości od samej rzeczywistości.
Odróżnia myślenie od innych form aktywności i wie , że jest ono aktywnością wewnętrzną.
Dostrzega, że przekonania poszczególnych elementów rzeczywistości mogą różnic się między sobą. Rozumie
kłamstwa, żarty i metafory.
Dziecko tym wieku ma bogaty słownik, tworzy neologizmy.
Rozwija się kompetencja narracyjna.
Bogaci się struktura opowiadania, zaznacza wyraźny schemat kompozycyjny opowiadanej przez dziecko historii.
Występują specyficzne dla narracji wyrażenia językowe. Doskonalą się również umiejętności konserwacyjne
dziecka. Uczy się ono uwzględniać punkt widzenia odbiorcy, słuchać i analizować wypowiedzi partnera.
ROZWÓJ EMOCJONALNY
Miedzy 2 , a 6 rokiem życia dziecko coraz lepiej rozumie emocje własne i innych osób. Zdobywa zdolność
regulowania ekspresji własnych emocji. Dzieci komentują, wyjaśniają reakcje emocjonalne innych osób. Potrafi
właściwie podają przyczyny podstawowych reakcji emocjonalnych. Dzięki temu dobrze radzą sobie w kontaktach
z dorosłym i rówieśnikami.
W 2-3 roku życia pojawiają się takie emocje jak duma, wstyd, wina, zazdrość, czy zakłopotanie. Dzieci stają się
coraz bardziej świadome znaczenia porażki i porównują siebie z innymi.
Rozwój społeczny można rozpatrywać z dwóch punktów widzenia.
1. jako integrowanie się dzieci w grupie społecznej, często okres socjalizacji.
2. jako kształtowanie się jednostki w grupie, czy proces dochodzenia do unikatowych wzorców przeżyć,
myślenia i działania w różnych sytuacjach.
Proces socjalizacji prowadzi do opanowania przez jednostkę wiedzy o swojej grupie oraz wiedzy o rolach
społecznych, a także do opanowania przyjętych w tej grupie standardów i wartości.
Dla dziecka w wieku przedszkolnym dobrą szkołą społeczną uczenia się są zabawy. Zabawa służy zrozumieniu
przez dziecko ról dorosłych.
Dzieci eksplorują w zabawie różne role społeczne, rodzinne, zawodowe. Przejmują te rolę zgodnie z płcią.
Zabawy stanowią także okazje do nawiązywania kontaktów z rówieśnikami.
Rówieśnicy podczas zabawy wchodzą w interakcje równoważne. czują się bardziej odpowiedzialne za wspólne
działania i ustalanie celu zabawy niż w kontaktach z dorosłymi. W tym wieku tworzą się pierwsze przyjaźnie.
Przyjaciel jest wyraźnie jako partner zabawy. Dzielą się zabawkami.. do przyjaciela częściej niż do innych
kierowane są prośby, pozdrowienia. Przyjaciele częściej przebywają ze sobą, rozmawiają i patrzą na siebie.
Wiek przedszkolny charakteryzują też zachowania prospołeczne takie jak empatia. Polega ona na podzieleniu
doświadczeń emocjonalnych innych osób, co przejawia się w dostrzeganiu, rozumieniu i podzieleniu przeżyć innej
osoby.
W rozwoju dziecka zdolność do empatii wzrasta co przejawia się w tendencji zgodnej do zachowań przeżyć innych
osób. Dzieci w 3-4 roku skłonne są odpowiadać profesjonalnie na zmartwienia dzieci, z którymi weszły w
koleżeńskie relacje niż na kłopoty innych.

10

Dzieci starsze są zdolne do empatii z osobami i postaciami, których nigdy nie spotkały w rzeczywistości, a wiec
bohaterami bajek i filmów.
Psychologowie uważają, że w kształtowaniu prospołecznych zachowań dziecka ważną rolę odgrywa takie
środowisko wychowawcze jak:
1. modelowanie, kiedy to dorośli zachowują się tak jak chcieli by zachowywały się ich dzieci
2. indukcja, polegająca na podawaniu wyjaśnień odwołujących się do dziecięcej ambicji, chęci stania się
dorosłym i troski o innych
W wieku przedszkolnym obserwuje się tez u dzieci negatywne zachowania takie jak agresja i bak posłuszeństwa..
Agresja jest to działanie, które podejmowane jest z intencją szkodzenia innym. Pojawia się u dziecka, gdy zaczyna
rozumieć, że może być przyczyną zmartwień innych osób, a jednocześnie wie co może osiągnąć ukazując , że jest
zmartwione.
Dzieci przejawiają dwie formy agresji:
-instrumentalną
-wrogą.
Agresja instrumentalna występuje w dążeniu do osiągania czegoś upragnionego, w takim przypadku dziecko może
popychać inne dziecko, uderzać.
Agresja wroga, czyli zorientowana na osobę jest obliczona na sprawienie bólu innej osobie, zarówno przez odwet
jak i sposób ustalania dominacji.
Agresja instrumentalna zanika wraz z wiekiem w miarę jak dzieci uczą się zachowywać kompromisowo, natomiast
agresja zorientowana na osobę, wzrasta między 4,a 7 rokiem życia.
W tym wieku można zauważyć początki moralnego rozwoju dziecka co wiąże się z odróżnieniem dobra i zła, a
wewnątrz przewodnikiem w tym zakresie jest sumienie.
Ok. 4 roku życia dzieci zaczynają odróżnić to co dobre i akceptować przez dorosłych to co nie akceptowanie choć
nie rozumieją jeszcze podstaw nakazu iż zakazu.
Istotną role w tym względzie odgrywa rozumienie przeżyć innych osób oraz rozwój takich uczuć jak wstyd i wina.
W wieku przedszkolnym następuje identyfikacja płci, która odgrywa zasadniczą rolę w kształtowaniu się
osobowości.
Rozwija się też zdolność do samokontroli, czyli działania zgodnie z oczekiwaniami autorytetów.
Osiągnięciem wszystkich form kontroli jest zdolność od powstrzymywania się od natychmiastowego reagowania.
Kształtuje się też obraz własnej osoby, który nosi cechy wynikające z typu dziecięcego myślenia. Składają się na
niego imię, posiadane rzeczy, codzienne zachowanie.
Już dzieci w wieku 3,5 lat próbują opisać siebie, uwzględniają swoje przekonania, emocje i cechy. Kształtuje się
też umiejętność odróżniania swoich zachowań od innych.
Kształtuje się również samoocena, czyli zespół sądów o własnej wartości.
Samoocena zajmuje szczególne miejsce w rozwoju własnej osoby.
Dzieci przed 7 rokiem życia często oceniają swojej zdolności, bardzo wysoko nie doceniając trudności w
rozwiązywanych zadaniach.

11

Podobne prace

Do góry