Ocena brak

Psy rasowe

Autor /wera Dodano /31.01.2012

Pies był prawdopodobnie pierw­szym oswojonym zwierzęciem i od chwili udomowienia dobrze służy człowiekowi. Wyhodowa­liśmy wiele rozmaitych ras psów. W wyniku selekcji poszczególne rasy różnią się wyglądem, wielkością i umiejętnościami.
Pies, Canis familiaris, jest ssakiem należącym do rzędu ssaków mięsożernych i rodziny psowatych Canidae. Do tej rodziny należą też m.in. lisy, szakale, wilki i australijski dingo.
Powszechnie uważa się, że pies domowy jest potomkiem ssaka podobnego do wilka, który żył kilka milionów lat temu, lub krzyżówki pomiędzy wilkiem a szakalem. Nawet obecnie pies domowy może skutecznie krzyżować się z wilkiem i szaka­lem. Niektórzy znawcy uważają, że spośród psów można wyróżnić dwa zasadnicze typy - typ szaka­la i typ wilka. Jednakże niektórzy naukowcy suge­rują, że pies domowy jest potomkiem wymarłego gatunku nazywanego Tomarctus, który dał po­czątek czterem odrębnym odmianom - Canis familiaris leinieri, Canis familiaris matris optimae, Canis familiaris intermedius i Inostranzewi. Zwolennicy innej teorii uważają, że wszystkie współczesne rasy psów wywodzą się od jednej z tych pradawnych odmian.
Psa udomowiono prawdopodobnie w epoce ka­mienia, tj. około 100000-50000 lat temu. Świadczą o tym malowidła skalne pochodzące z okresu pale­olitu obrazujące ludzi polujących z psami. Naj­starsze zachowane szczątki psa domowego wyko­pano w Europie i pochodzą one z okresu późnego mezolitu. Ówczesne psy wyglądały podobnie jak dzisiejsze australijskie dingo.
Istnieje wiele konkurencyjnych teorii próbu­jących wyjaśnić proces udomowienia psów. Jedna z nich głosi, że pies mógł żywić się padliną oraz odpadkami i dlatego zbliżał się do ludzkich sie­dzib, a z czasem uzależnił się od ludzi. Odkąd pies stał się bliski człowiekowi, zaczęto rozwijać jego naturalne zdolności, takie jak węch i słuch, inteli­gencja, łatwość orientacji w przestrzeni. W wyniku świadomej selekcji i krzyżowania wyhodowano około 400 ras różniących się od siebie wyglądem, temperamentem i specjalnymi uzdolnieniami.

Wczesny dobór
Po udomowieniu pies stał się obiektem ukierun­kowanej hodowli, wskutek której powstały pierw­sze rasy przeznaczone do wykonywania różnych funkcji. Obecnie wiele ras psów trzyma się w do­mu dla towarzystwa. Dawniej pies miał przede wszystkim spełniać określone zadania, na przykład pomagać w polowaniu, strzec domostwa lub bro­nić właściciela. W Chinach wyhodowano kilka ras, które były - i są do dzisiaj - zwierzętami rzeźny­mi. Nawet pudle, które obecnie są uważane pra­wie wyłącznie za psy do towarzystwa, dawniej były wykorzystywane do polowania na ptactwo wodne.
Pomiędzy trzecim a drugim tysiącleciem przed naszą erą Egipcjanie wyhodowali kilka ras psów, z których jedna przypominała dzisiejszego charta angielskiego, a inna teriera. W VI wieku p. n. e. król Persji Cyrus Wielki posiadał dużą sforę bojo­wych molosów wywodzących się z rejonów obec­nej Albanii, których używał w bitwach przeciwko Lidyjczykom z Azji Mniejszej.
Wzmianki o psach domowych często pojawiają się w literaturze greckiej i rzymskiej. Kilka wie­ków przed naszą erą Rzymianie mieli psy obron­ne, psy pasterskie, myśliwskie i psy stróżujące, które strzegły świątyń i budynków publicznych.

Psy z rodowodem
U psa, tak jak w obrębie każdego innego gatunku, występuje wielka zmienność cech, która jest uwa­runkowana genetycznie. Oznacza to, że szczenięta z tego samego miotu mogą różnić się wielkością, kształtem ciała, umaszczeniem i temperamentem. Psy rozmnażające się swobodnie, bez ingerencji człowieka to mieszańce i kundle. W przeciwień­stwie do nich potomstwo psów, które są starannie dobierane do rozrodu, wykazuje określone, stałe cechy. Są to psy rasowe, czyli rodowodowe. Uderzająca jednorodność wyglądu zewnętrznego, czyli eksterieru, w obrębie każdej z ras psów domo­wych jest prawie wyłącznie wynikiem doboru sztucznego, czyli hodowli. Hodowla, zwana także doborem sztucznym lub selekcją, doprowadziła do rozwinięcia u psów tych cech, które są szczególnie pożądane z punktu widzenia człowieka. Tak pow­stały rasy mające znaczenie użytkowe. Na przy­kład krótkie kończyny niektórych owczarków spra­wiają, że psy te szczególnie dobrze nadają się do pilnowania pasących się trzód.
Aktualny rejestr Międzynarodowej Federacji Kynologicznej (FCI) obejmuje około 300 różnych ras psów. Są one podzielone na cztery kategorie. Pierwszą grupą są psy pasterskie, stróżujące i obronne, drugą psy myśliwskie, trzecią stanowią rasy psów do towarzystwa, a czwartą charty.

Kategorie
Do pierwszej kategorii są zaliczane takie rasy jak na przykład owczarek niemiecki, owczarek pod­halański, polski owczarek nizinny, doberman, bok­ser. Przedstawicielami drugiej grupy są wyżeł niemiecki, cocker spaniel, teriery i ogar polski, do grupy trzeciej należą między innymi szpice, pudle, pekińczyki i chow-chow. W grupie czwartej są charty, w tym także rasa polska - chart polski.
Psy myśliwskie, takie jak wyżły, pointery i sete-ry, są układane do polowań w taki sposób, aby mogły odnaleźć zwierzynę, wystawić ją na strzał i przynieść zdobycz. Często poszczególne rasy psów myśliwskich są wyhodowane do polowań tylko na jeden gatunek zwierzyny lub jeden jej rodzaj. Na przykład z foxhoundami polowano na lisy, z otterhoundami na wydry, z pointerami i seterami na ptactwo. Psy gończe, takie jak ogary, miały wytropić zwierzynę, dogonić ją i osaczyć do momentu, aż przybędzie myśliwy.
Psy myśliwskie zwane płochaczami, na przy­kład spaniele, mają za zadanie wykryć ukrytą zwie­rzynę za pomocą węchu i wypłoszyć ją przed polu­jącego. Obdarzone doskonałym węchem pointery zamierają w bezruchu, gdy zwietrzą ukrytego w trawie bażanta lub kuropatwę. Często unoszą przednią łapę i kierując nos w stronę ptaka, infor­mują myśliwego, gdzie czai się zdobycz. Myśliwy przygotowuje się do strzału, wydaje psu komendę, aby wypłoszył bażanta i strzela do ptaka w locie. Gdy strzał jest celny i bażant wpada do wody lub w gąszcz roślin, pointer odnajduje go i w całości przynosi panu. W podobny sposób poluje się także z psami takich ras jak na przykład wyżeł niemiec­ki, seter i retriewer.
Psy ras średniej wielkości lub duże mogą być psami obronnymi. Najpopularniejszymi są jednak owczarki niemieckie, dobermany, boksery i rot-tweilery. Doskonałymi stróżami i psami obronnymi są także mastiffy i inne psy bojowe. Psy tych ras najbardziej przypominają asyryjskiego molosa i rzymskie psy bojowe, które prawdopodobnie zostały sprowadzone z Fenicji. Do popularnych ras wywodzących się od dawnych psów bojowych należą dogi niemieckie.
Psy pasterskie, czyli owczarki, pomagają zapę­dzać stada trzody, koni, bydła i ptaków i strzegą je przed napaścią ze strony drapieżników. W wielu krajach organizowane są pokazy zręczności i inte­ligencji psów pasterskich.

Wzrok i węch
Psy-przewodnicy są tak szkolone, aby prowadziły ludzi niewidomych. Szczególnie dobrze w tej roli spisują się labradory, które są psami inteligent­nymi, pojętnymi i zrównoważonymi, a także owczarki niemieckie i inne duże psy o spokojnym, łagodnym usposobieniu. Ostatnie doświadczenia z psami-przewodnikami niewidomych wskazują również na niebezpieczeństwa związane z inten­sywną hodowlą psów rasowych. Hodowcy zauwa­żyli, że wśród labradorów i owczarków niemiec­kich szczególnie często występuje dysplazja stawu biodrowego i starali się wyeliminować z rozpłodu te osobniki, które na nią chorują. W efekcie zma­lała częstość występowania dysplazji, jednak za­uważono wzrost liczebności osobników nadpobu­dliwych i mniej podatnych na uczenie się.
Wszystkie psy mają bardzo dobrze rozwinięty węch, a te rasy, u których zmysł powonienia jest najlepszy, pracują jako policyjne psy tropiące lub pełnią służbę na przejściach granicznych głównie wykrywając narkotyki. Psy rasy beagle, dawniej wykorzystywane do polowań, obecnie towarzyszą służbom celnym podczas kontroli bagażu na nie­których przejściach granicznych w USA. Chodzi między innymi o sprawdzenie, czy podróżni nie przewożą nielegalnie do kraju gatunków roślin, które mogłyby przyczynić się do rozprzestrzenie­nia chorób wywołanych przez pasożytnicze grzy­by atakujące rośliny uprawne.
Pierwsze charty zostały wyhodowane już w sta­rożytnym Egipcie wiele tysięcy lat temu. Najszyb­sze są charty angielskie, czyli greyhoundy, które mogą biec z prędkością 50 kilometrów na godzinę. W wielu krajach do dzisiaj urządza się wyścigi psów, w których charty gonią po bieżni atrapę zają­ca. Wszystkie rasy chartów były pierwotnie psami myśliwskimi, posługującymi się w pogoni za zwie­rzyną wzrokiem.
Najsłynniejszą rasą psów-ratowników są psy św. Bernarda, czyli bernardyny. Nazwa tego wiel­kiego, kudłatego zwierzęcia pochodzi od przełęczy św. Bernarda w Alpach, w pobliżu której istnieje klasztor augustianów, gdzie od dawna hodowano te wielkie psy. Były one początkowo stróżami klasztoru, a później stały się psami ratownikami, które w przytroczonych do obroży koszykach do­starczały zabłąkanym wędrowcom jedzenie i lekar­stwa, a następnie odprowadzały ich do schroniska braci zakonnych. Najsłynniejszym bernardynem był Barry, dzięki któremu uratowano życie 40 lu­dziom. Psy innych ras też są ratownikami. Nowofunlandy, zwane wodołazami, są ćwiczone do ra­towania tonących ludzi.

Wielkość i masa ciała psa
Samicę psa nazywa się suką. Psy żyją przeciętnie 15 lat, czasami nawet dożywają dwudziestu lat. Przedstawiciele poszczególnych ras znacznie róż­nią się wyglądem i wielkością. Dorosłe psy niektó­rych ras ważą 2 kg, a ras największych nawet ponad 100 kg. W kłębie mogą mieć wysokość od 12,5 cm do 90 cm. Najmniejsze psy to przedstawiciele ras takich jak egzotyczny chihuahua, pekińczyk i pin­czer miniaturowy, a największe to mastiff, ber­nardyn, wilczarz irlandzki oraz dog niemiecki.

Pomimo wielkiej różnorodności wyglądu i wiel­kości, wszystkie rasy psów są do siebie dosyć po­dobne. Różnice dotyczą głównie wielkości ciała, długości kończyn, długości pyska, wielkości uszu, długości, kształtu i sposobu noszenia ogona, dłu­gości, gęstości oraz typu sierści okrywającej ciało, a także umaszczenia. Sierść może być długa, krót­ka, a włos prosty, szorstki, gładki lub poskręcany. Niektóre rasy nie posiadają wełnistego podszycia, a niektóre są całkowicie pozbawione sierści. Są psy, na przykład basenji, które w ogóle nie wyda­ją głosu, psy takich ras jak bloodhound i beagle, szczekają bardzo głośno.
Przez długi czas sądzono, że psy nie widzą barw. Okazało się, że nie potrafią one odróżniać barw w zakresie od barwy zielonej do czerwonej, widzą natomiast barwy pozostałe. Dorosły pies ma 42 zęby. Szczenię ma zęby mleczne, które wypadają do 5. miesiąca i są zastępowane przez zęby stałe. Pies pije posługując się językiem i nie poci się. Nadmiar ciepła jest odprowadzany przez wilgot­ny nos i parowanie z powierzchni języka oraz ukła­du oddechowego.

Jedzenie i rozmnażanie się
Psy są ssakami mięsożernymi. Chociaż mogą jeść także gotowane lub surowe warzywa i kaszę, ich główna dieta musi składać się z pokarmu mięs­nego. W skład diety dorosłego psa może wchodzić także mleko, jednakże w ilościach nie większych niż dwa litry na tydzień. Dorosłe psy powinno się karmić dwa razy dziennie. Pies średniej wielkości, na przykład labrador, powinien w każdym z tych posiłków spożyć po 250 g mięsa.
Suką osiąga dojrzałość płciową pomiędzy 7. a 18. miesiącem życia i jest gotowa do rozrodu co pół roku. Ciąża trwa około dziewięciu tygodni. W jednym miocie suka rodzi zwykle od trzech do sześciu szczeniąt, chociaż czasami może wydać na świat nawet 12 młodych. Nowo narodzone szcze­nięta są ślepe do dziesiątego dnia życia. Pies jest w pełni dojrzałym zwierzęciem pod koniec dru­giego roku życia.
Najczęstszymi chorobami psów są nosówka, różnego rodzaju robaczyce oraz zapalenie jelit. Najgroźniejszą jest wścieklizna. Choroba ta pora­ża układ nerwowy zwierzęcia i może być przeno­szona na ludzi. Zarażony wścieklizną pies musi być uśpiony przez weterynarza. Nosówka objawia się gorączką, biegunką, drgawkami i utrudnionym oddychaniem. Wścieklizna, zapalenie jelit i nosów­ka są chorobami wirusowymi, przed którymi zwie­rzę można zabezpieczyć, stosując szczepienia ochronne w okresie szczenięcym.
Robaczyce wywołane przez tasiemce to choro­by układu pokarmowego. Żywicielami pośredni­mi tasiemców są między innymi pchły. Pies może zarazić się tasiemcem, także jedząc zarażone lar­wami, nie przebadane surowe mięso. Dorosły tasie­miec przebywa w jelicie i co pewien czas od ciała pasożyta odrywają się wypełnione jajami człony, które są wraz z kałem psa wydalane na zewnątrz. Często u zarażonego psa można je zauważyć w okolicy odbytu. Wyglądają one jak brązowe zia­renka ryżu. Obleńce to również pasożytnicze ro­baki układu pokarmowego, którymi pies może zara­zić się, połykając ich jaja w spożywanym pokarmie. Robaczyce przez nie wywołane objawiają się osła­bieniem kondycji psa, matowieniem sierści, czę­stymi wymiotami i biegunką, a u szczeniąt - spo­wolnieniem rozwoju. W razie podejrzeń o obecność tych pasożytów u psa, należy niezwłocznie skon­taktować się z weterynarzem.
Uciążliwymi pasożytami są też kleszcze, które przyczepiają się do skóry psa i wysysają krew. Można je usuwać mechanicznie, jednak należy to robić bardzo ostrożnie, gdyż rany po niewprawnie usuniętych kleszczach jątrzą się i długo się goją. Kłopotliwymi pasożytami psimi są także pchły, które podrażniają skórę. Obecnie w sklepach z arty­kułami dla zwierząt można nabyć rozmaite szam­pony dla psów, które działają owadobójczo i poma­gają pozbyć się tych uciążliwych pasożytów.

Do góry