Ocena brak

Przyczyny wzrostu ekonomicznej roli państwa w gospodarce rynkowej w wieku XX

Autor /Ursyn Dodano /15.12.2011

Możemy powiedzieć, że przyczyna rozwoju funkcji ekonomicznych państwa w gospodarce rynkowej, konieczność ingerencji w gospodarkę, wynika z szeregu zasadniczych wad mechanizmu rynkowego, który pozostawiony samemu sobie wywołuje istotne negatywne konsekwencje dla procesów rozwoju społeczno – gospodarczego.

Najważniejszymi z nie jest nieuchronność kryzysowych załamań w gospodarce – ze wszystkimi negatywnymi konsekwencjami społecznymi. Przez długi okres kryzysy te i wywołane nimi skutki społeczne były stosunkowo płytkie, względnie szybko były też przezwyciężane. Mechanizm ten coraz bardziej „zacinał się” pod wpływem zjawiska, które rozwinęło się na przełomie XIX i XX wieku, a mianowicie monopolizacji gospodarki.

Panowanie monopoli usztywnia bowiem samoczynny, rynkowy mechanizm osiągania równowagi przez gospodarkę. Konieczną staje się ingerencja państwa, nakręcająca koniunkturę. Szczególnie silnie uwidocznił to wielki kryzys ekonomiczny 1929 – 1933. Głębia tego kryzysu i jego długotrwałość stały się sygnałem do rewizji zarówno tradycyjnych poglądów ekonomii, widzącej dotychczas w żywiołowym mechanizmie rynkowym najpewniejszą drogę osiągania równowagi gospodarczej, jak i rewizji tradycyjnych metod polityki gospodarczej rządów, nie uznających dotychczas potrzeby szeroko zakrojonej akcji interwencjonistycznej dla przywracania zachwianej przez kryzys równowagi.

Wysoki stopień monopolizacji gospodarki i poszczególnych jej działów stwarza też monopolom możliwość podejmowania praktyk, które stają się sprzeczne z interesem gospodarki narodowej jako całości. Dotyczy to np. praktyk w dziedzinie cen, ograniczania produkcji, eliminowania konkurencji, nadużywania swej pozycji w procesie konkurencji. Można temu zapobiec tylko państwo podejmując określone przedsięwzięcia natury ekonomicznej lub nawet administracyjnej. Taka jest geneza powstawania w krajach gospodarki rynkowej instytucji antymonopolowej i ich działalności.

Niezwykle ostrym problemem społecznym gospodarki rynkowej, z którym nie można sobie poradzić – jest to zjawisko dużej skali bezrobocia i marnotrawstwa na tym tle znacznej części zasobów ekonomicznych kraju. Chodzi nie tylko o bezrobocie koniunkturalne, związane z przebiegiem cyklu koniunkturalnego, ale przede wszystkim o bezrobocie tzw. strukturalne, występujące na tle praco oszczędnego typu postępu technicznego oraz zmian w gałęziowej strukturze produkcji. Ostrość tego problemu zarysowała się szczególnie wyraźnie w ostatnim dziesięcioleciu i znajduje wyraz w istnieniu w krajach wysoko rozwiniętych dużych rozmiarów bezrobocia chronicznego, które nie może być zlikwidowane wraz z fazami wzrostowymi cyklu koniunkturalnego. Problem ten może być przynajmniej w znacznym stopniu złagodzony poprzez mechanizm interwencjonizmu państwowego.

Jak wykazuje doświadczenie krajów gospodarki rynkowej, bez ingerencji państwa w procesy społeczno – gospodarcze nie mogą być rozwiązane podstawowe problemy bezpieczeństwa socjalnego obywateli – ochrona zdrowia, zabezpieczenie minimum egzystencji w wieku niezdolności do pracy.

Dotyczy to również takiej sfery potrzeb społecznych jak bezpieczeństwo i obrona narodowa, kształtowanie i utrzymanie systemów infrastruktury ekonomicznej – komunikacją, łączności. Mechanizm rynkowy nie jest również w stanie rozwiązać samorzutnie coraz bardziej ostrego problemu wzrostu gospodarczego, jakim staje się problem ochrony środowiska naturalnego.

Jednak należy tu wskazać konieczność korekty ze strony państwa powstających na tle działania rynkowego mechanizmu gospodarki zbyt wielkich dysproporcji w podziale wytwarzanego w gospodarce dochodu narodowego. Utrzymanie tych dysproporcji przez dłuższy okres grozi negatywnymi skutkami społecznymi.

Można więc powiedzieć, ze istnienie we współczesnych gospodarkach rynkowych zasadniczego zakresu ingerencji państwa w gospodarkę jest rezultatem obiektywnej konieczności, niezdolności żywiołowego mechanizmu rynkowego do rozwiązywania ważnych dla gospodarki i społeczeństwa problemów. Oczywiście zawsze otwartym pozostaje zakres ingerencji państwa w gospodarkę i metody tej ingerencji. Problemy te muszą być rozstrzygane odpowiednio do warunków każdego kraju.

Podobne prace

Do góry