Ocena brak

Przyczyny rozbiorów Polski - BEZPOŚREDNIE PRZYCZYNY II - go ROZBIORU

Autor /Teofil7777 Dodano /01.11.2011

Pierwszy rozbiór Polski wstrząsnął narodem. Polacy zdali sobie sprawę, że ojczyźnie potrzebny jest silny rząd, potężne wojsko, nowe prawa, a przede wszystkim oświata. Sejm powołał Komisję Edukacji Narodowej i oddał jej władzę nad wszystkimi szkołami w Polsce. Komisja Edukacji Narodowej stała się jak gdyby ministerstwem oświaty - pierwszym w Europie.

Założono wówczas w Polsce wiele nowych szkół. Uczono w nich po polsku i wprowadzono nowe, praktyczne przedmioty. Najzdolniejsi uczniowie mogli studiować na uniwersytecie w Krakowie i Wilnie. Król utworzył w Warszawie Szkołę Rycerską, która miała kształcić przyszłych oficerów. Jej uczniowie znani byli później jako wielcy patrioci. Szkołę tę ukończył m.in. Tadeusz Kościuszko. Za panowania Stanisława Augusta powstało w Polsce także wiele nowych pałaców i kościołów, a także teatr i biblioteka publiczna w Warszawie. Pierwszy rozbiór Rzeczpospolitej był w gruncie rzeczy porażką dyplomatyczną Rosji i zwiększył nienawiść społeczeństwa polskiego do tegoż mocarstwa i rzekomej protektorki - carycy, którą uważano za główną sprawczynię nieszczęść. Pozycja Polski po pierwszym rozbiorze była wprawdzie słaba, ale zostało oddalone bezpośrednie zagrożenie jej istnienia.

Ekspansja Rosji skierowała się bowiem ku posiadłościom tureckim. Austria zainteresowana była we współdziałaniu z Rosją w podziale europejskich posiadłości Imperium Tureckiego. Prusy natomiast, w obawie przed zbytnim wzmocnieniem niedawnych sojuszników rozbiorowego dzieła - dążyły do storpedowania porozumienia dworów carskich. Niebezpieczna była również dla Prus perspektywa zawarcia sojuszu pomiędzy Rosją a Rzeczpospolitą. Tak więc zbliżenie Rosji, Prus i Austrii, spowodowane udziałem w rozbiorze Rzeczpospolitej, nie trwało długo.

Wobec zbliżającej się wojny rosyjsko - tureckiej, zarówno król Stanisław August, jak i opozycyjni w stosunku do niego magnaci proponowali cesarzowej przymierze antytureckie, sojusz ten miał w intencji Stanisława Augusta umożliwić zwołanie skonfederowanego sejmu i przeprowadzenie na nim reform. Katarzyna II przystała jedynie na zwołanie sejmu konfederacyjnego. Sugestie w sprawie reform pozostawiła bez odpowiedzi. W sierpniu 1787r. rozpoczęła się wojna rosyjsko - turecka. Po stronie rosyjskiej stanęła Austria. Prusy sprzymierzyły się wtedy z przeciwnikami Austrii i Rosji - Turcją, Anglią, Austrią, Holandią i Szwecją. Faktyczne odrzucenie przez Rosję ofert polskich oraz wstrzymanie negocjacji na temat sojuszu tuż przed rozpoczęciem sejmu konfederacyjnego miało poważny wpływ na nastroje i zmianę układu sił politycznych w Polsce.

Rozczarowanie, wywołane postawą cesarzowej, spowodowało rozbicie jednolitego dotąd obozu antykrólewskiej opozycji. Minął bezpowrotnie okres marazmu kontrolowanych przez Rosję sejmów i cichych knowań antykrólewskiej opozycji. Obrady sejmu rozpoczynały się w atmosferze wielkiego ożywienia politycznego. Realna stała się groźba unicestwienia państwa polskiego. By temu zapobiec, politycy musieli pospieszyć się z reformami, gdyż tylko państwo wzmocnione wewnętrznie mogło skutecznie walczyć o swój byt. Próbą ratowania Rzeczpospolitej były reformy, przeprowadzone właśnie na sejmie obradującym w Warszawie, zwanym Sejmem Wielkim. Konstytucja 3 Maja (1791r.), pierwsza ustawa zasadnicza w Europie (druga na świecie, po konstytucji amerykańskiej), wzmacniała władzę państwową, znosząc "liberum veto" i wolną elekcję, wprowadzając dziedziczność tronu w dynastii saskiej.

Administracja państwowa miała zostać rozbudowana i unowocześniona, wszechwładza magnaterii ograniczona. Odebrano prawa polityczne szlachcie gołocie, bogate mieszczaństwo uzyskało prawo nabywania dóbr ziemskich. Chłopom obiecywano "opiekę prawa i rządu konstytucyjnego krajowego". Reformy przeprowadzone przez Sejm Wielki wywołały opór magnaterii i zaniepokojenie mocarstw ościennych. W 1792r. grupa magnatów pod przewodnictwem Stanisława Szczęsnego Potockiego, Franciszka Ksawerego Branickiego i Seweryna Rzewuskiego zawiązała konfederację, którą ogłoszono w miasteczku Targowica na Ukrainie w dobrach Potockiego.

Konfederaci dążyli do obalenia reform Sejmu Wielkiego i unieważnienia Konstytucji 3 Maja. Wezwanie przez konfederatów wojsk rosyjskich dało początek wojnie polsko - rosyjskiej w 1792r. Wojsko polskie pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego, bratanka króla, odniosło kilka zwycięstw, pomimo rosyjskiej przewagi. Po bitwie pod Zieleńcami król ustanowił najwyższe polskie odznaczenie wojenne - "Virtuti Militari". W zwycięskiej bitwie pod Dubienką dowodził Tadeusz Kościuszko. Losy wojny były nie rozstrzygnięte do końca lipca 1792r., a szanse strony polskiej na zwycięstwo bardzo realne. W bitwach pod Dubienką, Krzemieniem i Brześciem dowódcy i żołnierze pokazali na co stać armię polską.

Jednakże 24.VII. król Stanisław August przystąpił do konfederacji targowickiej i jako wódz naczelny wydarzeszkaz zap osotania działań wojennych. W styczniu 1793r. w Petersburgu Prusy i Rosja zawarły porozumienie o II rozbiorze Polski. Austria zajęta wojną z rewolucyjną Francją nie wzięła w nim udziału. Prusy zajęły Gdańsk i Toruń, a także Wielkopolskę z Poznaniem, Gnieznem i Kaliszem, Kujawy z Inowrocławiem i Brześciem Kujawskim, część Mazowsza z Płockiem, ziemię sieradzką i łęczycką. Rosja zaś otrzymała ziemie na wschód od Zbrucza i Drui, większą część Ukrainy i Białorusi z Kamieńcem Podolskim, Bracławiem, Żytomierzem, Mińskiem. Okrojona w dwóch zaborach Rzeczpospolita, faktycznie okupowana przez wojska rosyjskie, obejmowała już tylko niewielki obszar 200 tys. km2 i niewiele ponad 4 mln. ludności.

Podobne prace

Do góry