Ocena brak

Przeobrażenia prawa administracyjnego

Autor /Nikita09 Dodano /16.07.2013

Dość typowy dla europejskich krajów bloku radzieckiego rozwój prawa administracyjnego Polski Ludowej można podzielić na pięć okresów. Pierwszy okres stanowiły lata 1944-1948, które określano jako okres kształtowania zrębów nowego porządku społeczno-politycznego. Poza uregulowaniem podstawowych dla nowego ustroju spraw, takich jak organizacja władz terytorialnych, reforma rolna, nacjonalizacja przemysłu czy niezbędne zmiany w ustawie o państwowej służbie cywilnej [62], pozostawiono bez zmian trzon przedwojennego prawa zarówno materialnego, jak i formalnego. Odpowiadało to ówczesnej koncepcji demokracji ludowej [61].

W latach 1949-1955 wraz z nowym sposobem definiowania demokracji ludowej jako formy dyktatury proletariatu doszło do prób wypracowania nowych prawnych koncepcji organizacji i funkcjonowania administracji, opartych na wzorach radzieckich. Poza już wspomnianym ustawodawstwem o radach narodowych, o przedsiębiorstwach państwowych czy o utworzeniu państwowego arbitrażu gospodarczego, można tu wskazać między innymi ustawę z 1950 r. o prokuraturze, nadającą organom prokuratury prawo kontroli legalności działania administracji [67], jak również dodanie, także w 1950 r., do przedwojennych przepisów o postępowaniu administracyjnym [56] przepisów o niesformalizowanych skargach i wnioskach obywateli, zwanych początkowo zażaleniami.

Jedną z cech tego okresu było dość szerokie, formalne włączanie spółdzielczości i organizacji społecznych w działalność administracyjną poprzez poruczanie im zadań administracji państwowej. 1 tak np. w 1954 r. zniesiono, na krótko zresztą, państwową inspekcję pracy [por. 44], a jej zadania przekazano organom związków zawodowych, które od 1950 r. sprawowały już tzw. społeczną inspekcję pracy, Należy zauważyć, że Polskę w zasadzie ominęła druga fala włączania organizacji społecznych w bezpośrednie administrowanie, która wystąpiła w ZSRR i w większości innych krajów w początku lat sześćdziesiątych.

W omawianym okresie zaczynała się też kształtować nowa gałąź prawa - nieco podobna do administracyjnego prawa gospodarczego w niektórych krajach zachodnich [56] - mianowicie prawo administracyjne stosunków gospodarczych albo prawo o zarządzaniu gospodarką narodową.

Nowe przepisy prawa administracyjnego nakładały się w wielu dziedzinach na obowiązujące dotąd przepisy przedwojenne, powabnie ulni(lnit\ji|C orientację w niejednolitym, a bardzo rozbudowanym ustawodawstwie, < >i irui.uję tę utrudniała dodatkowo ogólnikowość' nowego ustawodawstwa, a zatem konieczność jego konkretyzowania w drodze aktów rządowych i resortowych oraz w praktyce. W dziedzinie obywatelskich praw politycznych i osobistych praktyka często odbiegała dalece od litery prawa. Otwarte łamanie praworządności przez organy bezpieczeństwa publicznego było poddane krytyce już w 1954 roku. Skutkiem kiytyki były zmiany prawa ustrojowego i po części materialnego z tego zakresu. Przede wszystkim zniesiono w 1954 r. Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego i przekazano jego kompetencje najpierw Komitetowi do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego i przywróconemu urzędowi Ministra Spraw Wewnętrznych, a po zniesieniu w 1956 r. Komitetu - samemu ministrowi spraw wewnętrznych.

Następny okres - drugiej połowy lat pięćdziesiątych i części lat sześćdziesiątych - charakteryzował się nie tylko usuwaniem rażącej centralizacji, w tym pewnym usamodzielnianiem rad narodowych i przedsiębiorstw państwowych [63, 64], lecz również próbami kompleksowego regulowania określonych problemów w stosunkowo nielicznych aktach ustawodawczych. Nowe ustawodawstwo zastępowało porozrzucane na ogół przepisy, pochodzące z różnych okresów. W 1960 r. został wydany kodeks postępowania administracyjnego, który w swoisty sposób połączył ze sobą zasady rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 1928 r. o postępowaniu administracyjnym z zasadami no wego, niesformalizowanego postępowania w dziedzinie skarg i wniosków, Dawne zasady zostały dostosowane do nowych warunków, a jednocześnie rozszerzono proceduralne uprawnienia obywateli w obrębie postępowania przed organami administracji; nadal jednak nie przywrócono sądowej kontroli nad aktami administracji. W 1966 r. została wydana nowa ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, dawniej przymusowym w administracji. Koniec lat sześćdziesiątych charakteryzował się już jednak zwolnieniem tempa prac legislacyjnych w dziedzinie administracji. Ustawy, które wydano w owym czasie wyrażały tendencję do ograniczenia praw obywateli i praw samorządów.

Rozwój prawa administracyjnego w latach siedemdziesiątych, łącznie z początkiem 1980 r., przebiegał w sposób złożony, i trudno go jednoznacznie charakteryzować. Kontynuowano zatem prace nad kompleksową regulacji} poszczególnych dziedzin, wytyczając ambitny - lecz tylko częściowo zrealizowany

- program prac legislacyjnych. W 1971 r. unormowano na nowo postępowanie w sprawach o wykroczenia, dawne postępowanie karno-administracyjne. Dopiero też w 1975 r. przestała formalnie obowiązywać ustawa z 1922 r. o państwowej służbie cywilnej, która znajdowała do tej pory zastosowanie wobec pracowników aparatu centralnego.

Uchylił ją kodeks pracy, któiy przyjął zasadę jednakowego statusu prawnego wszystkich pracowników, tak umysłowych, jak fizycznych. Od 1 stycznial983 r., tj. od wejścia w zydc ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych. iii / v • I u 11 \ państwowi znowu jednak posiadali szczególną pragmatyki,' służbową, odlci'.!'i |» dmiK od współczesnych standardów państwowej służby cywilnej, nawet po znowelizowaniu ustawy z 1982 r. w 1995 roku. Ustawa o pracowni kach urzędów państwowych przestała znajdować zastosowanie do administracji rządowej w 1999 r., po wejściu w życie drugiej z ustaw o służbie cywilnej [701, obowiązuje jednak wciąż w pozostałych częściach administracji państwowej.

Ustawy lat siedemdziesiątych, a jeszcze bardziej oparta na nich praktyka, wyrażały w znacznym stopniu tendencje centralistyczne i swoiście technokratyczne. Tendencje te, które odnajdujemy w ustawodawstwie z lat 1972-1975 o administracji terenowej [64], zaważyły między innymi na reorganizacji kontroli państwowej, dokonanej w 1976 r. [67]. Zarazem jednak ustawodawstwo tego okresu rozszerzało prawa społeczno-gospodarcze obywateli [por. 67].

Nie sposób też nie podkreślić doniosłości ustawy z 31 stycznia 1980 r., która przyniosła poważną nowelizację kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawn rozszerzyła uprawnienia strony w samym postępowaniu administracyjnym, zniosła część postępowań szczególnych, a zwłaszcza postępowanie w sprawach podatkowych, odrębnie unormowane dekretem z 1946 r., jak też, co najważniejsze, poddała decyzje administracyjne kontroli sądowej sprawowanej przez stworzony wówczas Naczelny Sąd Administracyjny [67].

Ostatni okres, mało już typowy dla państw bloku radzieckiego, rozpoczął się wiecie 1980 roku. Porozumienia sierpniowe - uznawane wówczas za umowę społeczną rządu i opozycji, kwestionującej wypaczenia realnego socjalizmu, lecz nie same jego podstawy - nie pociągnęły za sobą bezpośrednio większych zmian wprawie administracyjnym [por. 69]. Otworzyły jednak drogę do reform, które -z reguły już w warunkach stanu wojennego wprowadzonego 13 grudnia 1981 r., a potem po jego zawieszeniu i zniesieniu (1983) - powoli przywracały pewne klasyczne rozwiązania administracyjne, łącząc je po części z nowymi rozwiązaniami właściwymi dla państw o gospodarce rynkowej.

Podobne prace

Do góry