Ocena brak

PRZEŁOM BAROKU I KLASYCYZMU - Muzyka klawesynistów francuskich

Autor /Halszka Dodano /04.04.2013

Termin „klawesyniści francuscy” obejmuje kilka generacji kompozytorów działających we Francji w latach 1650-1750. W 2. połowie XVII wieku, a więc w czasie związanym jeszcze ściśle z epoką baroku, szkołę klawesynistów francuskich reprezentowali Jacąues Champion de Cham-bonnieres, Louis Couperin i Jean Henri d'Anglebert. Ze zdobyczy tych kompozytorów skorzystali klawesyniści osiemnastowieczni, tacy jak Fran-ęois Couperin (1668-1733), Jean Philippe Rameau (1683-1764), Jean--Frangois Dandrieu (ok. 1682-1738), Louis-Claude Daąuin (1694-1722). Główną zasługą klawesynistów francuskich jest wykształcenie formy suity, która była podstawowym gatunkiem ich twórczości, oraz rozwi­nięcie faktury klawesynowej. Formę suity klawesynowej cechuje swo­bodny układ części i zróżnicowanie ich liczby w poszczególnych utworach. W suitowych cyklach klawesynistów, określanych jako ordres i zamyka­nych w księgi, funkcjonują nadrzędne i obowiązujące w tej epoce sche­maty i obramowania formy. Należą do nich: dwuczęściowa forma repe-tycyjna (repryzowa), forma rondowa, wariacyjna oraz wzory rytmiczne tańców. O nowatorskim potraktowaniu pierwiastka tanecznego świadczy fakt, że w suitach klawesynistów francuskich w miejsce tańców pojawiają się utwory charakterystyczne o stylizowanym podłożu tanecznym. Suity, dla których podstawowym współczynnikiem fomy są ogniwa niewielkich rozmiarów, stanowią źródło miniatury, tak bardzo powszechnej w muzyce następnych stuleci (w szczególności zaś w epoce romantyzmu). W planie miniaturowych form kompozytorzy realizowali czasem program, którego zewnętrznym przejawem są tytuły poszczególnych miniatur wchodzących w skład cyklu. Tytuły wykazują dużą różnorodność, począwszy od tytułów wyrażających rozmaite nastroje poprzez portrety, nazwy przedmiotów, zjawisk, aż po scenki rodzajowe.

Kompozycje klawesynistów francuskich (zarówno suity, jak i utwory pojedyncze nie wchodzące w skład cyklu) cechuje wszechstronne wyko­rzystanie możliwości klawesynu. Na uwagę zasługują przede wszystkim takie sposoby gry, jak:

— przechodzenie z klawiatury na klawiaturę, służące osiąganiu wyrazistych kontrastów dynamicznych,

— równoczesne wykorzystanie dwóch klawiatur,

— wykorzystanie pełnej skali instrumentu (włączenie niskich dźwię­ków),

— częste zmiany rejestrów.

Utwory klawesynistów francuskich obfitują w ozdobniki służące — jak mawiano — „wzruszeniom duszy”, efekty kolorystyczne i błyskotliwe efekty rytmiczne. Bogata ornamentyka dzieł klawesynowych rekompen­sowała krótki, szybko zamierający dźwięk tego instrumentu. Ozdabianie melodii było wyrazem wzrastającego znaczenia melodii jako czynnika formotwórczego w utworze. Klawesynowe zdobnictwo przenika niejed­nokrotnie całą fakturę utworu. Realizowane jednakowo aktywnie w par­tiach obu rąk, nadaje tej muzyce odrębny klimat wyrazowy. Swobodny układ i rozwój poszczególnych głosów w muzyce klawesynowej był świa­domie przyjętą cechą stylistyczną.

Franęois Couperin, zwany z racji swej pozycji w muzyce francuskiej „Le Grand” (Wielki), napisał blisko 250 utworów na klawesyn oraz podręcznik L'art de toucher le clavecin (Sztuka gry na klawesynie, 1717). Jest to rodzaj krótkiego traktatu metodycznego, w którym Couperin porusza problemy aplikatury, realizacji i notowania rozmaitych orna­mentów.

Miniatury Jeana Philippe'a Rameau, zawarte w 4 zbiorach, stanowią — obok oper i muzyki kameralnej — ważną dziedzinę twórczości kompozytora. Indywidualną cechą muzyki Rameau jest interesująca harmonika, zajmująca centralne miejsce w systemie teoretycznym tego kompozytora.

Louis-Claude Daąuin był wysoko ceniony jako wirtuoz gry na kla­wesynie i organach. W jego utworach klawesynowych i organowych przejawia się wysoki kunszt improwizatorski. Wśród miniatur ilustra­cyjnych powszechną popularność zdobyła zwłaszcza Le coucou (Kukułka).

Ilustracyjny charakter programowości kompozycji klawesynistów su­gerują także tytuły utworów Jeana-Frangois Dandrieu, m.in. Concert des oiseaux (Koncert ptaków).

Klawesyniści francuscy, kojarzeni zwykle z gatunkami muzyki kla­wesynowej, byli także wybitnymi organistami oraz twórcami muzyki wokalnej i kameralnej, zarówno religijnej, jak i świeckiej.

Podobne prace

Do góry