Ocena brak

Przegląd metod jakościowych

Autor /Jaro Dodano /29.05.2011

Metody badań klasyfikowane są w różny sposób, ale w sposób najbardziej ogólny można je podzielić na badania jakościowe i ilościowe.

Metody ilościowe zaczęto stosować w naukach przyrodniczych – w analizie zjawisk fizycznych.

Współcześnie w naukach społeczno-ekonomicznych i psychologicznych korzysta się z metod ilościowych opartych m.in. na pomiarach sondażowych, eksperymentach przeprowadzanych w warunkach laboratoryjnych, na tzw. metodach formalnych (obejmujących m.in. ekonometrię), czy też metodach modelowania matematycznego (Straub i in 2004).

Z kolei metody jakościowe rozwinęły się najpierw w naukach społecznych przy badaniach zjawisk społeczno-kulturowych. Przykładami metod jakościowych są m.in. badania w działaniu (ang. action research), analiza przypadku (ang. case study research) czy badania etnograficzne. Źródłami danych jakościowych są m.in. obserwacja oraz obserwacja uczestnicząca (ang. participant observation – fieldwork), wywiady i kwestionariusze, dokumenty i teksty, wypowiedzi – monologi badanych, czy też wrażenia i reakcje badacza.

Idea powstania i rozdziału metod jakościowych, wręcz jako opozycyjnych w stosunku do ilościowych, zrodziła się z konstatacji, że człowieka jako istotę ludzką różni od reszty otaczającego świata przyrody umiejętność wypowiadania się w sposób słowny oraz w inny sposób, poprzez mowę ciała (ang. body language). Zdaniem niektórych badaczy, w szczególności w psychologii, manipulacja eksperymentalna (którą można traktować jako metodę ilościową) jest nieetyczna, ponieważ narusza się w niej prywatność osób badanych, podważa szacunek dla siebie, naraża zdrowie, a redukcja istoty działań ludzkich do mierzenia, liczb i fizjologii „jest wypaczeniem tego, co ludzie doświadczają”, eksperyment może nie uwzględniać też takich subiektywnych czynników, jak np. indywidualna historia życia badanych (Paluchowski, 2000). Część badaczy uważa jednak, że prawdziwość wyjaśniania w modelu eksperymentalnym wynika z obiektywnego – statystycznego i praktycznego - kryterium.

Metody jakościowe projektowane są po to, by umożliwić badaczom zrozumienie postaw, zachowań, sposobu myślenia, czy też emocji ludzi w społecznym, kulturowym i ekonomicznym kontekście ich życia. Wielu badaczy sądzi, że jeżeli celem badania jest zrozumienie pewnego zjawiska oraz ujęcie go w pewnym kontekście społeczno-instytucjonalnym czy kulturowym, to przeprowadzenie analizy tylko na podstawie np. kwestionariusza, w którym występują gotowe już skwantyfikowane odpowiedzi tekstowe – może prowadzić do utraty wielu cennych informacji, a nawet zatracić sens badania (Kaplan, Maxwell 1994).

W humanistyce podkreśla się , że zgodnie z tradycją, adekwatnie do specyfiki obiektu badań właściwy jest „model poznania określany na gruncie naukoznawstwa jako rozumiejący. Jest to model jakościowy, którego istota tkwi w interpretacji treści” (Stras-Romanowska 2000). Przesłanką teoretyczną, uzasadniającą badania jakościowe w psychologii jest „teza uznająca różnorodność, i nieredukowalność zjawisk psychologicznych”, które można podzielić na faktu natury i fakty kultury. Przedmiotem badań jakościowych są przede wszystkim fakty kultury (rzeczywistości materialnej i duchowej, wytworzonej przez człowieka), specyficzne problemy o charakterze jednostkowym, unikatowym, „(…) wynikające z indywidualnych, podmiotowych doświadczeń, a dotyczące przeżyć świadomości, świata znaczeń osobistych oraz ich ekspresji, a także organizacji działań intencjonalnych, angażujących refleksję, wolę, sumienie” (Stras-Romanowska 2000).

Pewnym problemem spornym w badaniach jakościowych jest uogólnianie wyników, problem kryterium prawdziwości i wiarygodności wyników. O prawdziwości badania jakościowego, np. interpretacyjnego (semantycznego) może decydować „porozumienie (między badaczem i badanym, odbiorcą tekstu i jego autorem)”, poczucie oczywistości badacza i jego przekonanie trafności interpretacji (Stras-Romanowska 2000), a więc jest to kryterium subiektywne. Sposobem obiektywizacji jest pomoc sędziów kompetentnych (kompetentnych interpretatorów), którzy mają dojść do konsensusu w sprawie ustaleń interpretacyjnych (Straś-Romanowska 2000). W sensie statystycznym wyniki można obiektywnie uogólniać na populację tylko pod pewnymi warunkami, umożliwiającymi zastosowanie na przykład metod wnioskowania statystycznego i optymalizacji statystycznej (Kowal 2000, Kowal 2003, patrz „Algorytm eliminacji obiektów niejednoznacznych”) lub pewne elementy matematycznej teorii zbiorów rozmytych.

Większość badaczy decyduje się zwykle na wybór tylko jednego rodzaju metod: ilościowych albo jakościowych. Są jednakże zwolennicy stosowania jednych i drugich równolegle podczas tego samego badania (Gable 1994, Kaplan i Duchon 1988),

Oprócz rozróżnienia badań na jakościowe i ilościowe, badania możemy podzielić m. in. na:

- obiektywne i subiektywne (Burrell, Morgan i in. 1979),

- związane z odkryciami ogólnych praw (nomotetyczne) oraz na dotyczące wyjątkowości poszczególnych sytuacji (badania idiograficzne);

- badania nastawione na wyjaśnienie i rozumienie zjawisk , których następstwem są badania prognostyczne (predykcyjne), których celem jest opis, przewidywanie i modyfikacja;

- badania uwzględniające perspektywę zewnętrzną (ang. etic, perspektywa outsidera, badacza i przyjmowana przez niego teorię, – np. w psychologii studium przypadku, metoda psychograficzna, portret psychologiczny) oraz wewnętrzną perspektywę (ang. emic, perspektywa badanego i system jego subiektywnych znaczeń, np. w psychologii dialog hermeneutyczny, metoda autobiograficzna – Bartosz 2000, Stras-Romanowska 1997, Luthans i in. 1984).

Podobne prace

Do góry