Ocena brak

Przedwczesne wygasanie czynności jajników

Autor /carbonara Dodano /28.11.2013

Przedwczesne wygasanie czynności jajników (premature ovarian failure, POF) obejmuje wtórny brak miesiączki, występujący przed 40 rokiem życia. Częstość występowania przedwczesnego wygasania czynności jajników w wieku 15—29 lat wynosi 10 na 100000, natomiast w wieku 30-39 lat /.większa się do 76 na 100000. W przypadku wtórnego braku miesiączki przedwczesne wygasanie jajników stwierdza się w 4-18% przypadków.

W większości przypadków etiologia pozostaje nieznana, aczkolwiek częstą przyczynę stanowią czynniki autoimmunologiczne, zakaźne, genetyczne oraz uszkodzenie jajników w wyniku chemio- i radioterapii. Zaburzenia auloim-munologiczne dotyczą głównie chorób tarczycy. Należy wziąć również pod uwagę współwystępowanie choroby Addisona, choroby Crohna, zespołu Sjogrena oraz reumatoidalnego zapalenia stawów i tocznia układowego Irzewnego.

Wyróżnia się dwa typy histologiczne przedwczesnego wygasania czynności jajników: bezpęcherzykowy (afolikularny) oraz pęcherzykowy. Przedwczesne zużycie pęcherzyków jajnikowych w typie bezpęcherzykowym może być wynikiem przyspieszonego zaniku pęcherzyków lub zaniku pęcherzyków obejmującego nieadekwatną ich liczbę. Przyspieszony zanik pęcherzyków jajnikowych obserwowany jest przede wszystkim w przypadku nieprawidłowości chromosomu X. Jednak dokładna przyczyna przedwczesnego zaniku pęcherzyków jajnikowych nie jest znana. Sugeruje się, że gonadotropiny, estrogeny, czynniki wzrostu, cytokiny, zmiany w cytoszkielecie komórki i zawartości tlenku azotu są czynnikami zapewniającymi przeżycie przedowu-lacyjnym pęcherzykom. W przeciwieństwie do tego TNFa i androgeny są znanymi stymulatorami programowanej śmierci komórki (apoptozy). Kiedy pęcherzyk jajnikowy rozpoczyna wzrastanie, jego przeznaczeniem jest ulec apoptozie, chyba że zadziałają czynniki warunkujące przeżycie.

Typ pęcherzykowy charakteryzuje się występowaniem licznych pęcherzyków rdzennych albo pęcherzyków w różnych fazach rozwoju. Ten typ histologiczny z niezmienionymi pęcherzykami w obrazie biopsji jajnika został nazwany zespołem niewrażliwości na gonadotropiny. Istnieją czynniki etiologiczne (np. galaktozemia), które powodują występowanie obrazu jajników nie kwalifikującego się do żadnego z omawianych typów histologicznych. Sugeruje to, że niektóre przypadki przedwczesnego wygasania jajników mogą przechodzić ze stadium pęcherzykowego w stadium bezpęcherzykowe.

Do niedawna występowanie przedwczesnego wygasania czynności jajników uważane było za stan nieodwracalny. Doniesienia z ostatnich lat mogą jednak świadczyć o występowaniu okresów remisji prowadzących do przywrócenia prawidłowego cyklu miesiączkowego a nawet płodności.

Wywiad miesiączkowy poprzedzający wystąpienie przedwczesnego wygasania czynności jajników nie jest charakterystyczny. Wiele pacjentek przestaje nagle miesiączkować, pomimo wcześniejszych regularnych cykli miesiączkowych. Niektóre miesiączkują nieregularnie przed wystąpieniem wtórnego braku miesiączki. Często dochodzi również do wystąpienia objawów przedwczesnego wygasania czynności jajników w przypadku zaburzeń miesiączkowania po zaprzestaniu doustnej antykoncepcji lub po ciąży. Prodromalnymi objawami tego zespołu mogą być uderzenia gorąca przed rozwojem zaburzeń miesiączkowania.

W celu wykluczenia jatrogennych przyczyn przedwczesnego wygasania czynności jajników należy dokładnie zebrać wywiad dotyczący przebytych operacji na przydatkach, chemioterapii lub radioterapii. W rzadkich przypadkach występowanie tych objawów notuje się wtórnie do zakażeń, zwłaszcza wirusowych. Należy również zwrócić uwagę na możliwość występowania chorób autoimmunologicznych.

Kontrowersyjne jest znaczenie biopsji jajników w celu postawienia ostatecznego rozpoznania. W świetle ostatnich doniesień o roli badania ultrasono-graficznego z użyciem sondy waginalnej dla oceny ilości pęcherzyków w jajnikach stwierdzić należy, że biopsja pociąga za sobą możliwość dalszego jatrogennego uszkodzenia jajników, co ma znaczenie zwłaszcza u kobiet, którym zależy na uzyskaniu płodności. Zastosowanie sondy waginalnej umożliwia stwierdzenie obecności pęcherzyków jajnikowych u ponad 40% pacjentek z zespołem przedwczesnego wygasania czynności jajników.

Leczenie polega na długotrwałym leczeniu substytucyjnym estrogenami i gestagenami, w celu uniknięcia skutków niedoborów hormonalnych.

Wiele kontrowersji budzi schemat postępowania w przypadku dążenia do przywrócenia płodności. Ze względu na obserwacje dotyczące występowania ciąż w przypadku terapii estrogennej lub bezpośrednio po zaprzestaniu doustnej antykoncepcji hormonalnej postawiono hipotezę o leczącym wpływie estrogenów na folikulogenezę. Podejmuje się również próby stymulacji owulacji za pomocą gonadotropin i analogów gonadoliberyn lub antyest-rogenów. Dyskusja nad wyborem leczenia w przypadku przedwczesnego wygasania czynności jajników u kobiet, które pragną zajść w ciążę jest ciągle otwarta. Jedynym udowodnionym sposobem jest zapłodnienie pozaustrojowe z dawcą oocytu. Skuteczność tej metody jest przynajmniej tak dobra jak konwencjonalnych metod zapładniania pozaustrojowego.

Do góry