Ocena brak

Przedstaw stosunek pozytywistów do walki wyzwoleńczej. Omów funkcję motywu powstania styczniowego w literaturze tej epoki („Nad Niemnem”, „Lalka”, „Gloria victis”).

Autor /Stacy Dodano /06.04.2011

 

Tak jak literatura romantyczna naznaczona została klęską powstania listopadowego, tak literatura pozytywizmu rozwijała się pod wpływem kolejnej narodowej tragedii, jaką było krwawo stłumione powstanie styczniowe, na długo przekreślające nadzieję na odzyskanie niepodległości w drodze walki zbrojnej. Wraz z upadkiem tego powstania klęskę poniosła także romantyczna ideologia walki. Pozostała gorycz i wzmagający się terror zaborców, ale i pamięć o bohaterach narodowych i wielkim patriotycznym czynie. Powstanie styczniowe, bohaterowie – powstańcy są jednak stale obecni w literaturze epoki pozytywizmu. Pełna sentymentu dla narodowych świętości jest nowela E. Orzeszkowej pod tytułem „Gloria victis”. Wśród poleskiego lasu znajduje się zbiorowa mogiła powstańców. Drzewa szumiące nad mogiłą opowiadają tragiczną historię młodego przyrodnika Marysia Tarłowskiego, który przybył w te strony ze swoją siostra Anielą. Oboje zaprzyjaźnili się z Jagminem, któremu Maryś w jednej z potyczek uratował życie. Niestety, w ostatniej bitwie Tarłowski zostaje ranny, a Kozacy zaatakowali polowy szpital, w którym się znajdował. Wtedy Jagmin ze swoją jazdą pospieszył bezbronnym, rannym powstańcom na pomoc. Niestety, obaj przyjaciele zginęli. Aniela na ich wspólnym grobie postawiła krzyż i tylko wiatr niesie w przestrzeń okrzyk „Gloria victis” („chwała zwyciężonym”). Autorka składa hołd poległym i wyraża przekonanie, że poniesione ofiary nie były daremne, a przyszłe pokolenia docenią ich wielkość. Problematyka związana z powstaniem styczniowym jest stale obecna w powieści E. Orzeszkowej „Nad Niemnem”. Przede wszystkim jednym z najważniejszych kryteriów oceny wartości człowieku w tej powieści jest stosunek bohaterów do powstania. Jego symbolem jest zbiorowa powstańcza mogiła w korczyńskim lesie. W tej mogile spoczywa jeden z trzech braci Korczyńskich, Andrzej oraz Jerzy Bohatyrowicz, brat Anzelma. Pamięć o poległym mężu zachowuje wciąż na czarno ubrana pani Andrzejowa, traktując go jako narodowego bohatera. Tych patriotycznych uczuć nie podziela jej syn, Zygmunt, który wyrósł na egoistę i kosmopolitę, określającego patriotyczny czyn ojca mianem romantycznych mrzonek. Pamięć o powstańcach jest ciągle żywa w zaścianku Bohatyrowiczów. Anzelm i syn Jerzego, Janek, odwiedzają czasem mogiłę. Tu właśnie Janek ostatni raz w życiu widział swego ojca, odchodzącego do boju. Rok 1863 jest centralnym punktem w biografii głównych bohaterów. Dla braci Korczyńskich, wychowanych przez ojca, byłego legionistę, w tradycjach demokracji i walki o wolność, powstanie było ucieleśnieniem marzeń o odzyskaniu niepodległości. Wątek mogiły powstańczej jest jednym z najważniejszych w powieści. Pisarka otacza powstanie najwyższa czcią, uważając je za wyraz najszlachetniejszych cech i dążeń naszego narodu. Klęska powstania nie jest dowodem błędności idei walki narodowowyzwoleńczej. Zostaje ona nadal aktualna. Bohaterowie „Nad Niemnem” łączą patriotyzm ze zrozumieniem konieczności rzetelnej pracy i demokratyzmem. Powstanie styczniowe kształtuje też losy głównego bohatera „Lalki” B. Prusa, Stanisława Wokulskiego. Autor ukazuje narastanie fali nastrojów niepodległościowych na początku lat sześćdziesiątych. Były to dyskusje studentów, którym przewodził Leon, a także konspiracyjna działalność Wokulskiego, prowadząca do przerwania wymarzonych studiów w Szkole Głównej i wzięcia udziału w powstaniu. Po klęsce powstania Wokulski został zesłany na Syberię, do Irkucka, a do Warszawy powrócił w roku 1870. Gorąco wierzy w odzyskanie niepodległości syn byłego legionisty – stary subiekt Rzecki, uczestnik powstania na Węgrzech i powstania styczniowego, człowiek, który do końca życia pozostał wierny sobie i swoim własnym ideałom. W jego osobie Prus zgromadził najważniejsze wartości moralne: uczciwość, patriotyzm i optymistyczna wiarę w nadejście czasów wolności i sprawiedliwości.

Do góry