Ocena brak

Przedstaw główne założenia filozofii Henri Bergsona

Autor /Olaf Dodano /06.07.2011

Bergson najbardziej znany jest ze swojej gwałtownej krytyki intelektu. Jego zdaniem umysł deformuje poznawane rzeczy: unieruchamia (nie jest w stanie zrozumieć ruchu inaczej niż jako przemieszczenia nieruchomych części), rozkłada na części, upraszcza i ujednolica, ujmuje je ilościowo, pomija to co żywe i oryginalne.

Nie musimy - zdaniem Bergsona - opierać swojego poznania na intelekcie ponieważ posiadamy intuicję - uświadomiony instynkt, który ukazuje nam rzeczy takimi, jakie one są. Poznanie intuicyjne jest doskonalsze od intelektualnego, daje nam wierny obraz żywej, różnorodnej, złożonej rzeczywistości, którą intelekt przedstawia jako schematyczną, zatomizowaną i prostą. W istocie światem porusza nie deterministyczny mechanizm, ale pęd życiowy (elan vital).

Zdaniem Bergsona, nauka opierająca się na empirii i logice rozkłada rzeczywistość na fragmenty, z których następnie usiłuje zbudować "na nowo" całość. Taka nauka jest, według Bergsona, zbyt schematyczna, aby oddać całe bogactwo dynamiki życia. Intelekt, którym posługują się ludzie nauki, w gruncie rzeczy nie poznaje rzeczywistości, ale ją upraszcza, przekształca, konstruuje i tworzy schematy niekoniecznie odpowiadające badanej rzeczywistości. Dzieje się tak, gdyż umysł ludzki nie jest w stanie poznać tego, co jest dynamiczne, co jest w ruchu (inaczej rozumianym niż ruch mechaniczny!). Nie jest zatem zdolny poznać życia w sposób prawdziwy. Jedynie intuicja - jako bezpośredni wewnętrzny ogląd - może poznać życie. Jest to możliwe dzięki temu, że sięga ona bezpośrednio do istoty rzeczy, pomijając wszelkie dyskursywne myślenie.Dla Bergsona przyroda, jako całość, pozostaje w ustawicznym ruchu i rozwoju. Jej podstawą jest życie będące twórczą ewolucją i wyrazem witalnego pędu - elan vital - tkwiącego immanentnie we wszechświecie. Intuicja, która jest najwyższym wyrazem elan vital, pozwala na wewnętrzny ogląd samego siebie - introspekcję. A zatem intuicja umożliwia człowiekowi kierowanie dynamiką swojego życia i przez to pozwala mu być wolnym. I to właśnie intuicja oddaje niepowtarzalną ciągłość istnienia w czasie i przestrzeni, a także pozwala dotrzeć człowiekowi do niezależnego (w znacznej mierze) od rzeczywistości społecznej i materialnej "ja głębokiego", którego udziałem jest ciągłe wewnętrzne doświadczanie trwania.

Filozofia Bergsona, w której istotną rolę ogrywały takie pojęcia, jak trwanie (przeciwstawione czasowi fizykalnemu), intuicja (przeciwstawiona poznaniu opartemu na doświadczeniu i intelekcie), ewolucja twórcza i pęd życia (élan vital), była wyrazem tęsknot metafizycznych ludzi przełomu XIX i XX stulecia, silnie też oddziaływała na pisarzy i artystów tego okresu. Wyraźne ślady wpływu filozofii autora Materii i pamięci - choć wpływ ten przybierał często formę polemiki z jego koncepcjami - odnajdujemy w słynnym cyklu powieściowym W poszukiwaniu straconego czasu Marcela Prousta (nota bene spowinowaconego z Bergsonem, którego żona była siostrzenicą matki Marcela). W niektóre cechy Bergsona wyposażył Proust jednego z pierwszoplanowych bohaterów swego dzieła, pisarza Bergotte'a (głównym wzorem dla tej postaci był Anatol France). W polskiej literaturze nawiązania do idei Bergsona można znaleźć m.in. w twórczości Bolesława Leśmiana.

Podobne prace

Do góry