Ocena brak

Przedsiębiorstwa i terytoria

Autor /piegus Dodano /05.05.2014

Długa tradycja oraz ewolucja paradygmatów geografii nadały jej zdolność do obejmowania coraz to nowych zjawisk i procesów zachodzących w różnych obszarach i odkładania innych do historii myśli geograficznej. Obecnie dyskutowana jest kwestia, jak geografia mogłaby powiększyć swój wkład w badanie przedsiębiorstw różnej wielkości — od małych firm rodzinnych do olbrzymich korporacji ponadnarodowych. W badaniach geograficznych przedsiębiorstwo, z natury rzeczy, rozważane jest w kontekście terytorialnym. W przypadku przedsiębiorstw terytorium wchodzi w grę jako geograficzna odległość, przestrzenne rozmieszczenie czynni-

ków lokalizacyjnych oraz otoczenie przyrodnicze i społeczno-gospodarcze. Strukturę gospodarczą terytorium może tworzyć niewiele dużych przedsiębiorstw lub duża liczba małych przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwa mogą prowadzić rodzaje działalności ściśle ze sobą powiązane i tworzyć tzw. skupienia (clusters) lub operować jako podmioty nic powiązane z gospodarką swojego terytorium. Zarówno duże, jak i małe przedsiębiorstwa są najczęściej powiązane z innymi terytoriami, ich rynkami surowcowymi i rynkami zbytu, rynkami pracy, instytucjami finansowymi, ubezpieczeniowymi i naukowo-technicznymi.

Równoczesne ujęcie pojęciowe, z jednej strony, działalności gospodarczej w postaci przedsiębiorstw, gałęzi przemysłu oraz sieci powiązań wewnętrznych i zewnętrznych, a z drugiej strony terytorialnie określonej gospodarki jest zadaniem trudnym. Dicken i Malmberg (2001), na których tezach opieramy się w tym punkcie, proponują ujęcie, w którym przedmiotem badań jest splot: przedsiębior-stwo-terytorium. Na ten splot składają się trzy wymiary: przedsiębiorstwa, systemy przemysłowe (gospodarcze) i terytoria, a te z kolei są osadzone w czwartym makro-wymiarze — systemów zarządzania. 

W pewnym sensie więc gospodarki terytoriów odzwierciedlają sposoby, w jakie są one włączane (Dicken, Malmberg 2001) w organizacyjne przestrzenie firm — bezpośrednio, jako miejsca wykonywania przez firmy poszczególnych funkcji, lub pośrednio przez relacje typu nabywca-dostawca z innymi firmami działającymi w tych miejscach. Firmy, których części są zorganizowane w wielu miejscach (firmy wielomiejscowe), zwłaszcza korporacje ponadnarodowe działające ponad granicami państwowymi, mają możność operowania przestrzenią geograficzną i wykorzystywania jej jako części swoich strategii konkurencyjnych. Tak więc zdolność do kontrolowania przestrzeni i wykorzystywania zasobów oraz walorów poszczególnych terytoriów jest charakterystyczną cechą firm wiclomicjsco-wych, zwłaszcza korporacji ponadnarodowych, chociaż charakter i efektywność takiej kontroli są różne w różnych firmach.

Podejście Dickena i Malmberga (2001) różni się zasadniczo od podejść wcześniejszych. Wcześniej to terytoria traktowano jako „pojemniki", w których powstawały przedsiębiorstwa, miejscowości, społeczności lokalne. W proponowanym teraz podejściu zachodzi relacja odwrotna: to organizacyjne przestrzenie firm są „pojemnikami", do których wrzucane są jednostki terytorialne.

Relacji między firmami i terytoriami nic da się właściwie określić, jeśli nic mają one członu pośredniego, poprzez który każda działalność jest wpleciona w tkankę relacji z innymi rodzajami działalności. Członem tym jest system przemysłowy (gospodarczy) i w badaniach geograficznych wskazane jest przyjęcie za punkt wyjścia właśnie koncepcji takiego systemu. Istotne jest badanie w systemie tych interakcji i zależności, z którymi powiązana jest wymiana informacji i wiedzy. Geografa interesuje m.in. zakres, w jakim takie interakcje i wymiany dokonują się w granicach poszczególnych terytoriów.

Relacje między różnymi częściami firm, zlokalizowanymi w różnych terytoriach i zajmującymi różne pozycje w organizacyjnej architekturze firm, są silnie osadzone w ich przestrzennych i terytorialnych wymiarach. W relacjach firma-teryto-rium ważny jest charakter i wewnętrzna siła oraz pozycja przetargowa między zarządem a jednostkami pomocniczymi, a również procesy, przez które jednostki pomocnicze mogą zdobywać w'pływową rolę wewnątrz firmy.

Właściwości pewnych terytoriów mogą sprzyjać innowacyjnej, a przez to konkurencyjnej, sile przemysłu umiejscowionego w ich granicach. Firmy i przemysły innowacyjne nie rozprzestrzeniają się jednakowo w całej gospodarce, lecz łączą się w określonych miejscach tworząc skupienia. Skupienie jest zbiorem różnych przemysłów, firm, walorów i powiązań terytorialnych. W skupieniu firma osadzona jest zarówno funkcjonalnie, jako ogniwo systemu przemysłowego, jak i terytorialnie. Dlatego zastanawiając się nad tym, jak funkcjonuje i rozwija się system firma-tery-torium, za główną siłę sprawczą trzeba uznać dynamikę lokalnego skupienia. Potencjał skupienia oddziałuje na ogólną konkurencyjność wspólnie zlokalizowanych jednostek gospodarczych, włączając w to także jednostki pomocnicze innych firm. Można oczekiwać, że im bardziej dynamiczne jest skupienie, tym bardziej firmy będą zwiększać swoje zasoby i zdolności działania. Wynika stąd, że analiza rozwoju terytoriów powinna się koncentrować na tym, w jaki sposób skupienia przestrzeń-ne zyskują dynamikę, oraz na zdolnościach działania i wpływach jednostek gospodarczych na danym terytorium. Wzrost tych zdolności i wpływów wzmacnia pozycję jednostek lokalnych w ramach korporacji wielomiejscowych, w szczególności korporacji ponadnarodowych.

Trzeba jednak mieć na uwadze fakt, że struktura przestrzenna firm i systemów firm rzadko pokrywa się z administracyjno-politycznymi podziałami krajów. Na tym tle dochodzi do napięć między firmami i jednostkami administracyjno-politycznymi (krajami, regionami), a również między samymi jednostkami. Rozwinęła się instytucjonalna konkurencja między terytoriami, zachęcająca firmy wielomiejscowe do przedkładania korzystnych pakietów zasobowych i wchodzenia w układ arbitrażowy. Wyniki konkurencji zależą od siły przetargowej firm i władz terytorialnych. Choć większość firm raz zlokalizowanych rzadko przemieszcza się między terytoriami, możliwość takiego przemieszczenia stwarza presję na państwo i miejscowości zainteresowane w przyciąganiu i zatrzymywaniu inwestycji produkcyjnych w ich granicach.

 

Podobne prace

Do góry