Ocena brak

PRZEDMIOT SOCJOLOGII MIASTA. PROCESY SPOŁECZNE ZWIĄZANE Z ODDZIAŁYWANIEM SPOŁECZEŃSTWA NA PRZESTRZEŃ

Autor /Alwin Dodano /19.09.2011

Przedmiot socjologii miasta stanowią organizacje społeczno - przestrzenne zbiorowości ludzkich, znaczy to, że socjologia miasta ujmuje przedmiot socjologii a więc organizację społeczną z punktu widzenia czynnika przestrzennego czyli przestrzeni. Organizacja społeczna oznacza wszystkie rodzaje relatywnie stałego i uregulowanego wchodzenia ludzi w kontakty wzajemne - interakcje. Zadaniem socjologii jest opisywanie form organizacji, grup społecznych, poznawanie zasad jej funkcjonowania i objaśnienie przyczyn zachodzących w niej zmian. Nasuwa się pytanie jak określić przedmiot socjologii miasta?

Kłopoty z definicją przedmiotu wypływają z:

- w ogóle z definicji miasta - przyjmowania przez badaczy różnych stanowisk teoretycznych w socjologii ogólnej - różnych systemów ich wartości oraz społeczno - praktycznych problemów miast, bo przecież miasta jak i te systemy wartości zmieniają się na przestrzeni dziejów. - Przedmiot socjologii miasta stanowią organizacje społeczno - przestrzenne zbiorowości ludzkich, znaczy to że socjologię miasta ujmuje przedmiot socjologii, a więc organizację społeczną z punktu widzenia tego czynnika przestrzennego tj. przestrzeni.

ORGANIZACJA SPOŁECZNA - oznacza wszystkie rodzaje relatywnie stałego i uregulowanego wchodzenia ludzi w kontakty wzajemne (interakcje)

Zadaniem socjologii jest opisywanie form organizacji, grup społecznych, poznawanie zasad jej funkcjonowania oraz objaśnienie przyczyn zachodzących w niej zmian.

Każda organizacja społeczna opiera się na wspólnocie uczestniczących w niej osób, na wspólnych interesach formalnych czy nieformalnych, dobrowolnych czy niedobrowolnych, na wspólnych systemach wartości, nastawieniach, oczekiwaniach, czy zasadach wiary, lub właśnie na wspólnocie przestrzeni lub na tym wszystkim łącznie.

PRZESTRZEŃ - jest momentem strukturyzującym organizację społeczną tj. rodzinę, przedsiębiorstwo, armię itd.

PRZYNALEŻNOŚĆ do danej organizacji społecznej zależy w konkretnej sytuacji od przestrzennej bliskości lub dystansu, a przestrzenna bliskość lub dystans decyduje o tym jakimi środkami się komunikują

Zachowania przestrzenne zależą zarówno od cech użytkownika, jak i od cech otaczającego środowiska. Podstawowym uwarunkowaniem zachowań przestrzennych są cechy biologiczne człowieka i jego sprawność fizyczna. Innym czynnikiem warunkującym zachowania przestrzenne są cechy społeczne człowieka, jego wyposażenie kulturalne, miejsce w strukturze społecznej, rodzaj wykonywanej pracy, wykształcenie, wykonywany zawód.

Kolejną cechą różnicującą zachowania przestrzenne i sposób przyswajania przestrzeni jest sytuacja. W zależności od sytuacji przestrzeń może się nam wydawać mniej lub bardziej rozległa, malownicza lub nieciekawa, niepokojąca lub groźna. Postrzeganie danej sytuacji wpływa na nasz sposób zachowania się.

Człowiek nie może normalnie egzystować, a nawet istnieć w ogóle w przestrzeni całkowicie obcej, nieznanej, zupełnie nie przyswojonej.

Zachowania przestrzenne i możliwość przyswajania przestrzeni różnicują nie tylko cechy podmiotowe jednostki, ale także cechy samej przestrzeni, przede wszystkim:

- bezpieczeństwo - znana, stwarzająca możliwość orientacji, wizualnego uporządkowania, oświetlona, słowem - ludzka;

- swoboda - w przypadku przestrzeni publicznej są dwojakiego rodzaju:

a. formalne - regulowane przez odpowiednie przepisy, zakazy wstępu, parkowania;

b. nieformalne - konwenans nakazujący zachowywać się w określony sposób;

- wygoda - pojęcie związane z zagospodarowaniem i z funkcjonalnością;

- ład - oceniać go można za pomocą kryteriów: strukturalnego uporządkowania, funkcjonalności, czystości, estetyki, harmonii, itd.

Przyswajanie przestrzeni jest stopniowalne (najgłębiej przyswajamy sobie przestrzeń, która jest naszą własnością lub znajduje się w naszym trwałym użytkowaniu). Przyswajanie przestrzeni dokonuję się przez jej naznaczanie - polega na wykonywaniu na określonym obszarze specyficznych działań przez pewne grupy społeczne, bądź na spontaniczny nadawaniu określonym miejscom nieformalnych nazw i ma wtedy charakter symboliczny.

Proces przyswajania przestrzeni jest coraz bardziej utrudniony.

Chombart de Lauwe -źródła trudności:

- wzrastające poczucie zagrożenia w związku z przeludnieniem;

- zanieczyszczeniem środowiska i degradacją miast;

- zanikaniem punktów orientacyjnych pozwalających orientować się w przestrzeni i strukturze społecznej, co wywołane jest chaosem informacyjnym i sformalizowaną abstrakcyjną organizacją przestrzeni;

- niemożliwością przystosowania się jednostek i grup społecznych do szybkich przekształceń przestrzennych wywołanych rozwojem techniki;

- niezgodność między kulturowo zakotwiczonymi archetypami a aktualnym sposobem tworzenia przestrzeni.

DETERMINANTY społeczność wytwarzania przestrzeni

1. Społeczne wytwarzanie przestrzeni ogranicza przyroda (środowisko naturalne).

Ograniczenia mają trojaki charakter:

a) przestrzeń przyrodnicza stawia opór i jest przeszkodą w wytwarzaniu określonych form; pokonywanie ich zależy od dostępnych środków technicznych;

b) przestrzeń przyrodnicza może być traktowana jako "dobro", tzn. świadomie pozostawiana jako "wolna", nie zagospodarowana; (ważna obecnie, gdyż ludzie naruszyli równowagę ekologiczną i zasoby przyrody);

c) bariery progowe przestrzeni przyrodniczej, które podzielić można na: o uniwersalne - Kozłowski wymienia: progi zanieczyszczenia powietrza oraz barierę glebową; o zasobowe - bezpośrednie wykorzystanie zasobów przyrody i dotyczy zasobów: " odnawialnych; " nieodnawialnych. o regionalne - dotyczące wielkich obszarów.

2. Społeczne wytwarzanie przestrzeni warunkuje rozwój techniki i technologii, inaczej poziom rozwoju sił wytwórczych. Np. wzrost produkcji żywności umożliwiającej coraz większą koncentrację ludności zajmującej się działalnością pozarolniczą oraz wprowadzenie coraz doskonalszych środków transportu i komunikacji.

3. Społeczne wytwarzanie przestrzeni warunkowane jest przez stosunki panowania-podlegtości. W aspekcie ekonomicznym - stosunki produkcji, w aspekcie politycznym - władza, w aspekcie ideologicznym - ideologia klasy, warstw lub grup dominujących w społeczeństwie.

4. Czynnikiem ograniczającym społeczne wytwarzanie przestrzeni są systemy wartości i kategorie kultury składające się na model świata danego społeczeństwa.

Aktorzy społecznego wytwarzania przestrzeni Typy społecznego wytwarzanie przestrzeni charakterystyczne dla:

- epoki preindustrialnej, (królowie, książęta, panowie feudalni, czyli członkowie klasy panującej w społeczeństwie);

- tsw. okresu kapitalizmu wolnokonkurencyjnego, (monarchia absolutna, przebudowa miast i budowa nowych zgodnie z aktualnymi wzorami i potrzebami);

- okresu monopolistycznego kapitalizmu państwowego, (przedsiębiorcy przemysłowi);

- początków powstawania formacji socjalistycznej, (organizacje gospodarcze, zwiększa się kontrola i regulacyjna rola państwa).

Ewolucja społecznego wytwarzania przestrzeni

6 cech. które charakteryzują przekształcenia przestrzeni od epoki preindustrialnej do czasów dzisiejszych:

1. w okresie preindustrialnym człowiek traktował siebie jako część przyrody, przestrzeni będącej miejscem konkretnej pracy. W mirę rozwoju techniki powstawało przekonanie, że człowiek może w coraz większym stopniu panować nad przyrodą. Traktował ją w sposób czysto instrumentalny jako narzędzie do osiągania celów: gospodarczych, politycznych, prestiżowych.

2. z rozwojem sił wyborczych i zmianą definicji zwiększył się zakres interwencji ludzkiej w przestrzeń. W toku tej działalności następowały istotne zmiany w środowisku przyrodniczym. Następuje zachwianie równowagi ekosystemów -skutki mogą być groźne dla egzystencji człowieka na ziemi.

3. wyposażeni we władzę i ogromne środki poszczególni aktorzy zaspokajają woluntarystycznie własne partykularne interesy, nie licząc się ze skutkami, które dotykaj ą wszystkich użytkowników przestrzeni.

4. wzrost interwencji i woluntarystyczne traktowanie przestrzeni zmniejsza zakres samoregulacji w środowisku przyrodniczym (tworzy się chronione strefy naturalnego krajobrazu i parki narodowe) i społecznym (słabnie kontrola społeczności nad praktykami przestrzennymi poszczególnych aktorów, stają się oni tak potężni, że działają poza kontrolą zbiorowości; występowanie zjawisk anomii i alienacji człowieka).

5. wraz z szybszym i bardziej intensywnym wytwarzaniem przestrzeni pojawiają się sprzeczności i konflikty wynikające z bezwzględnego lub względnego braku przestrzeni; przestrzeń staje się dobrem rzadkim, nie zagospodarowanym lub zagospodarowanym źle.

6. początkowo wioska czy miasto były dla ludzi przestrzenią uspokajającą, w której mogli się schroni przed groźna naturą. W mieście przemysłowym, w wielkich aglomeracjach miejskich i regionach zurbanizowanych tkanka miejska jawi się w świadomości zbiorowej jako "inna natura", zagrażająca egzystencji człowieka.

Podobne prace

Do góry