Ocena brak

PRZEDMIOT I ZADANIA PSYCHOLOGII KLINICZNEJ

Autor /Gawel Dodano /09.09.2011

W definiowaniu psychologii klinicznej stosujemy dwa pomocnicze okreś­lenia: a) obszar zainteresowań i zastosowań psychologii i b) przedmiot psychologii klinicznej.

Przez obszar rozumiemy sfery rzeczywistości, którymi interesuje się psy­cholog kliniczny, a są to dziedziny rzeczywistości związane ze zdrowiem i chorobą, normalnością i nienormalnością. Obszar ten w ostatnich czasach poszerzył się o sferę uwarunkowań zdrowia. Dawniej pisano, że psycholog kliniczny zajmuje się zaburzeniami psychicznymi, ich diagnozą lub „zabu­rzeniami zachowania, przyczynami tych zaburzeń i ich uwarunkowaniami". Teraz jest jasne, że psycholog interesuje się nie tylko zaburzeniami psychicz­nymi, ale także zaburzeniami funkcjonowania somatycznego oraz człowie­kiem w sytuacji choroby i leczenia.

W podejściu, jakie reprezentuje Wallen psycholog kliniczny nie zajmuje się tylko zaburzeniami, ale interesuje go człowiek i jego wewnętrzna dynamika, dlatego też obszarem zainteresowania psychologa klinicznego jest jednostkowe badanie i rozumienie problemów oraz trudności człowieka.

Przedmiotem psychologii klinicznej jest sposób ujmowania obszaru, którym ona się interesuje. Dlatego też proponuję przedmiotem psychologii klinicznej nazwać zespół twierdzeń:

opisujących zdrowe i zaburzone funkcje psychiczne i somatyczne oraz zachowania,

• wyjaśniających przyczyny zdrowia i zaburzeń oraz ich biopsychospołeczny mechanizm,

• stanowiących teoretyczno-metodologiczne podstawy psychologicznej diag­nozy,

• określających zasady postępowania mającego na celu promocję i ochronę zdrowia, prewencję zaburzeń i pomoc psychoterapeutyczną. Psychologia kliniczna jest w tym ujęciu dziedziną badań i specjalistycznej wiedzy oraz dziedziną praktyki. Zadania psychologów klinicznych są dwo­jakiej natury - badawcze i praktyczne. Zadania badawcze polegają na two­rzeniu i rozwijaniu wiedzy teoretycznej i empirycznej dla obszaru zdrowie-choroba (dysfunkcje, zaburzenia). Zadania praktyczne polegają na za­stosowaniu podstawowej i profesjonalnej wiedzy oraz umiejętności do roz­wiązywania problemów zdrowotnych osób, grup i społeczności. Najogólniej zadania te polegają na:

• diagnozie zdrowia i zaburzeń,

• pomocy i interwencji psychologicznej ukierunkowanej na promocję zdro­wia, prewencję zaburzeń, interwencję w stanach kryzysu i przejściowych trudności i psychologiczną terapię zaburzeń.

Podsumowując nasze wstępne rozważania nad psychologią kliniczną moż­na powiedzieć, że sposób ujmowania i definiowania psychologii klinicznej był i jest różny, a zależy to od kontekstu społeczno-kulturowego, rozwoju teorii psychologicznych i naukowych, także psychologicznej wiedzy o zdro­wiu i zaburzeniach. Przykłady definicji psychologii klinicznej przedstawiłam w powyższym bloku rozszerzającym. Uważam, że aktualnie psychologię kliniczną można określić dość szeroko jako:

Dziedzinę psychologicznych badań i zastosowań, która zajmuje się opisem, wyjaśnianiem zdrowych i zaburzonych form zachowa­nia, przeżywania i funkcjonowania somatycznego, określeniem ich przyczyn oraz wypełnianiem zadań praktycznych polegających na diagnozie zdrowia i/lub zaburzeń w celu zastosowania profesjonal­nych, psychologicznych form pomocy i interwencji.

Można jeszcze wstępnie dodać, że zachowanie, przeżywanie i funkcjono­wanie somatyczne jest zdrowe i nie zaburzone wówczas, gdy człowiek zaspokaja swoje potrzeby, realizuje cele indywidualnego i społecznego rozwoju we wzajemnej dynamicznej relacji z otoczeniem, w którym żyje i działa. Gdy powyższe warunki nie są spełnione proces zdrowia - czyli wykorzystania i rozwoju potencjałów i zasobów - zostaje zakłócony, co przejawia się różnymi formami patologii biopsychospołecznej.

W obszarze zainteresowań psychologa klinicznego znajdują się więc zjawiska, które można, upraszczając nieco sprawy, ujmować w dwóch wy­miarach: zdrowie (dobrostan)-choroba (cierpienie) oraz jednostka-środowisko (społeczeństwo).

W poszczególnych polach aktywności badawczej i praktycznej psychologa klinicznego można pomieścić zarówno pojedyncze zadania, jak i nowe subdyscypliny.

Indywidualna psychoterapia zaburzeń z pogranicza nerwicy i psychozy (borderline) jest zadaniem niezwykle trudnym, nawiązującym do tradycyj­nych zadań psychologii klinicznej, wymaga specjalistycznej wiedzy i bardzo zaawansowanych, profesjonalnych kompetencji psychologa klinicznego - psychoterapeuty.

Przemoc szkolna i jej konsekwencje, to obszar nowy dla psychologa klinicznego, obszar, którym zresztą interesują się także inni profesjonaliści:

psychologowie wychowania-edukacji, pedagodzy, socjologowie, prawnicy. Ten typ zadań wymaga intensywnych studiów nad samym zjawiskiem i jego przyczynami i interwencji złożonej, nastawionej nie tylko na poszkodowane osoby (praca z indywidualną traumą), ale nastawionej też na kontekst społecz­ny.

Zadania adresowane do ludzi znajdujących się w obszarze ryzyka mogą także przybrać formę działania jednostkowego (psycholog jako doradca lub trener dla osoby zagrożonej chorobą niedokrwienną serca) i społeczno-śro-dowiskowego (psycholog inicjujący i konsultujący programy profilaktyki uzależnień w szkole).

Współczesne zadania promocji zdrowia mogą dotyczyć osób w różnym wieku i mają charakter jednostkowy wówczas, gdy psycholog pomaga w roz­wijaniu indywidualnych kompetencji radzenia sobie ze zmianami życiowymi w różnych okresach rozwoju lub działa na rzecz organizowania nowoczesnych form opieki zdrowotnej, uwzględniających jakość usług zdrowotnych, na­stawionych na rozwój zasobów zdrowia, co może polegać na udziale psycho­loga w zespole planującym nowy typ poradnictwa zdrowotnego.

Powyższe przykłady różnych zadań pokazują, że psychologowi klinicz­nemu w jego działalności praktycznej nie wystarczy wiedza podstawowa, jaką zdobywa na studiach. Problemy takie, jak przemoc, terror grup prze­stępczych, kataklizmy, nowe formy zagrożeń cywilizacyjnych (uzależnienia od mediów, Internetu itp.) wymagają prowadzenia badań nad tymi zjawis­kami. Psycholog praktyk powinien więc dla dobra swojej dziedziny brać udział w tych badaniach tworzących nową, społecznie responsywną wiedzę.

Można powiedzieć, że prawie każde zadanie praktyczne wymaga też umiejętności, doświadczenia praktycznego i przygotowania osobistego, przez co rozumie się poznanie w toku własnych doświadczeń treningowych swoich ograniczeń i mocnych stron. Zasoby i deficyty w odniesieniu do rozwoju zawodowego powinny być przedmiotem doskonalenia zawodowego po stu­diach w trybie kształcenia podyplomowego.

Warunkiem koniecznym dla badań i praktyki psychologa klinicznego są uwewnętrznione zasady etyczne zawodu psychologa.

Podobne prace

Do góry