Ocena brak

PRZEDMIOT

Autor /truchtacz Dodano /12.11.2012

 

PRZEDMIOT gr. antikeimenon, aisthetón; nłc. obiectum; ang. object; fr. objet; nm. Objekt, Gegenstandt

  1. Cokolwiek, np. jakiś byt realny, ale też np. byt możliwy lub intencjonalny (w fenomenologii przyjmuje się niekiedy przedmioty nie istniejące i wówczas nie każdy przedmiot jest bytem).

  2. t. pozn., metod. W przeciwstawieniu do -^ podmiotu (2) — to, co poznawane lub po­znane, to, do czego odnoszą się akty świado­mości (jakiejkolwiek władzy poznającej). Przedmiot może oznaczać to, czego istnienie jest ruezależne od poznania przez podmiot (w—>realizmie/IA/ poznawczym) albo to, co jest przedstawione (przedmiot przed­stawienia) jako różne od aktu, przez któ­ry jest przedstawione, w odróżnieniu od —> rzeczy samej w sobie.

Podstawowe rozróżnienie:

  1. przedmiot materialny — ja­kikolwiek byt ze wszystkimi cechami, ja­kie tylko posiada;

  2. przedmiot formalny (sc. przedmiot formalny simpliciter, tj. bez bliższego określenia) — aspekt lub strona tak czy ina­czej poznawanego przedmiotu materialne­go, ujmowana w danym akcie czy badana w danej nauce. Może to być z kolei:

  3. przedmiot formalny quo — to, czym się poznaje, z czym się przystępuje do badania;

  4. przedmiot formalny quod — to, co się chce poznać, czego się szuka w badanym.

Ponadto w filozofii bytu rozróżnia się: a) przedmiot formalny adekwatny (do intelektu ludzkiego) — zawartość pozna­nia, jaką stwierdza intelekt każdorazowo w akcie poznawczym: przedmiotem tym jest byt jako byt; b) przedmiot formalny właściwy (inte­lektowi ludzkiemu) — aspekt sposobu uję­cia przez intelekt treści poznania: przed­miotem tym jest istota bytu materialnego.

Powyższe rozróżnienia są epistemologicznym uogólnieniem metodologicznej ana­lizy przedmiotu wiedzy (obiectum scientiae) w ujęciu Tomasza z Akwinu. Przed­miot wiedzy (nauki), odróżniony w tym ujęciu od jej —> podmiotu (1) {subiectum scientiae), można rozpatrywać, podobnie jak i podmiot, w dwóch aspektach: a) ma­terialnym — jako to, co dana nauka mówi, i b) formalnym — jako to, ze względu na co wyprowadza ona swe wnioski. A więc:

A') przedmiotem materialnym jest to, co dana nauka stwierdza, treść tej nauki, czyli właściwe jej wnioski;

B') przedmiotem formalnym jest określo­ny układ wiedzy. Układ taki jest wyzna­czany przez pewne nierozdzielnie związa­ne ze sobą czynniki, do których należą:

a') formalna racja nauki, tj. zasady, z któ­rych {quo) i według których {sub quo) otrzy­muje się twierdzenia. Jest to przedmiot formalny quo. Oprócz formalnej racji na­uki wymienia się właściwą dla danej na­uki metodę dowodzenia oraz rozważny dobór środków {media probativa);

b') przedmiotowy cel wiedzy, czyli jej przedmiot właściwy. Jest to przedmiot formalny quod.

Przedmiot formalny quo i quod rozróż­niają metodologowie nawiązujący do trady­cji scholastycznej. Wzajemne przeciwsta­wienie przedmiotu materialnego i przed­miotu formalnego inaczej rozumieją feno­menologowie (A. Pfander, R. Ingarden).

3. estet. Przedmiot estetyczny - przedmiotowy korelat -> przeżycia (3) estetycznego, a więc to, wobec czego moż­na zająć postawę estetyczną lub to, co zo­stało ujęte z estetycznego punktu widze­nia — w szczególności dzieło sztuki; także: nosiciel -^ wartości (3) estetycznej. Przed­mioty estetyczne mogą być specjalnie przygotowanymi w tym celu wytworami takimi np. są dzieła sztuki, lub też po­wstawać niezależnie od intencji estetycz­nych — jak twory natury czy artefakty cy­wilizacji. Według R. Ingardena przedmiot estetyczny niekoniecznie identyfikuje się z obiektywnie istniejącym dziełem sztuki, które może się przejawiać poprzez wiele różnych przedmiotów estetycznych.

4. pot. Rzecz materialna, która może podlegać ludzkiej działalności.

Podobne prace

Do góry